1-3. (a) Ano an nagpahiro ki Jesus na magmawot na arogon an saiyang Ama? (b) Anong mga aspekto kan pagkamoot ni Jesus an sisiyasaton niato?

MAY naheling na daw kamong aking lalaki na naghihingoang arogon an saiyang ama? Tibaad arogon kan aki an paglakaw, pagtaram, o paghiro kan saiyang ama. Pag-abot nin panahon, tibaad makua pa ngani kan aki an moral asin espirituwal na mga pamantayan sa buhay kan saiyang ama. Iyo, an pagkamoot asin paghanga nin aki sa sarong mamomoton na ama nagpapahiro sa aki na magmawot na arogon si tatay nia.

2 Kumusta man an relasyon ni Jesus asin kan saiyang langitnon na Ama? “Namomotan ko an Ama,” sabi ni Jesus sarong beses. (Juan 14:31) Mayo nin makahihimong kamotan si Jehova nin labi sa Aking ini, na kaibaiba kan Ama haloy pa bago lumataw an siisay man na ibang linalang. An pagkamoot na iyan nagpahiro sa debotong Aking ini na magmawot na arogon an saiyang Ama.Juan 14:9.

3 Sa mas naenot na mga kapitulo kan librong ini, tinokar niato kun paano sangkap na inarog ni Jesus an kapangyarihan, hustisya, asin kadonongan ni Jehova. Pero, paano ipinabanaag ni Jesus an pagkamoot kan saiyang Ama? Siyasaton niato an tolong aspekto kan pagkamoot ni Jesus—an saiyang espiritung mapagsakripisyo kan sadiri, an saiyang mapagpadangat na pagkaludok, asin an pagigin andam niang magpatawad.

“Mayo nin Siisay Man na Namoot nin Orog Pa Kaini”

4. Paano itinao ni Jesus an kadarudakulaing halimbawa nin tawo sa pagkamoot na mapagsakripisyo kan sadiri?

4 Si Jesus nagtao nin pambihirang halimbawa nin pagkamoot na mapagsakripisyo kan sadiri. Kalabot sa pagsakripisyo kan sadiri an daing kaimotan na pag-enot kan mga pangangaipo asin kapurisawan nin iba kisa kan sa sato. Paano ipinaheling ni Jesus an siring na pagkamoot? Ipinaliwanag nia mismo: “Mayo nin siisay man na  namoot nin orog pa kaini, na itao nin saro an saiyang kalag para sa saiyang mga katood.” (Juan 15:13) Boluntad na itinao ni Jesus an saiyang sangkap na buhay para sa sato. Idto an kadarudakulaing kapahayagan nin pagkamoot na ginibo kasuarin man nin siisay man na tawo. Alagad si Jesus nagpaheling nin pagkamoot na mapagsakripisyo kan sadiri sa iba pang mga paagi.

5. Taano an pagbaya sa kalangitan ta mamomoton na pagsakripisyo kan bugtong na Aki nin Dios?

5 Sa saiyang buhay bago nagin tawo, an bugtong na Aki nin Dios may pribilehiado asin mamuraway na posisyon sa kalangitan. May dayupot siang pakikiasosyar ki Jehova asin sa kadakoldakol na espiritung linalang. Sa ibong kan personal na mga bentahang ini, an mahal na Aking ini “nagpakadai sa sadiri asin nagpakang oripon patin nagin kaagid nin mga tawo.” (Filipos 2:7) Sia boluntad na namuhay sa tahaw nin makasalan na mga tawo sa sarong kinaban na “namumugtak sa kapangyarihan kan maraot.” (1 Juan 5:19) Bako daw idtong mamomoton na pagsakripisyo kan Aki nin Dios?

6, 7. (a) Sa anong mga paagi si Jesus nagpaheling nin pagkamoot na mapagsakripisyo kan sadiri durante kan saiyang ministeryo digdi sa daga? (b) Anong nakapupukaw sa boot na halimbawa nin pagkamoot na daing kaimotan an nasusurat sa Juan 19:25-27?

6 Sa bilog na ministeryo nia digdi sa daga, si Jesus nagpaheling nin pagkamoot na mapagsakripisyo kan sadiri sa manlaenlaen na paagi. Sia biyong bakong maimot. Lubos an atension nia sa saiyang ministeryo kaya isinakripisyo nia an normal na mga kaginhawahan sa hawak na pinagkatodan nin mga tawo. “An mga amid igwa nin mga lungib asin an mga gamgam nin langit igwa nin mga hapunan,” sabi nia, “alagad an Aki nin tawo mayo man lamang nin mahihigdaan.” (Mateo 8:20) Mantang sia ekspertong panday, puede kutanang ginamit ni Jesus an iba niang panahon sa pagtogdok nin komportableng harong para sa saiya man sana o sa paggibo nin magagayon na muebles na ipapabakal tanganing magkaigwa sia nin ekstrang kuarta. Alagad dai nia ginamit an saiyang mga abilidad sa pagkamit nin materyal na mga bagay.

7 An sarong nakapupukaw nanggad sa boot na halimbawa kan pagkamoot ni Jesus na mapagsakripisyo kan sadiri nasusurat sa Juan 19:25-27. Isip-isipa an kadakol na bagay na seguradong nasa isip asin puso ni Jesus kan hapon na sia magagadan. Mantang sia  nagdudusa sa hariging pasakitan, napupurisaw sia manongod sa saiyang mga disipulo, sa paghuhulit, asin nangorogna sa saiyang integridad saka sa itataong impresyon kaiyan sa ngaran kan saiyang Ama. An totoo, pasan nia an enterong ngapit nin katawohan! Pero, mga segundo na sana bago sia magadan, nagpaheling man si Jesus nin pagmakolog sa saiyang ina, si Maria, na minalataw na balo na kaidto. Pinakiolayan ni Jesus si apostol Juan na atamanon si Maria na garo man sana sia ina ni Juan, asin pakatapos kaiyan si Maria dinara kan apostol sa saiyang harong. Sa siring, inareglo ni Jesus an pisikal asin espirituwal na pag-ataman sa saiyang ina. Abaa kamapagpadangat na kapahayagan nin pagkamoot na daing kaimotan!

“Sia Napahiro nin Pagkaherak”

8. Ano an kahulogan kan tataramon sa Griego na ginagamit kan Biblia sa pagladawan kan pagkaludok ni Jesus?

8 Kapareho kan saiyang Ama, may pagkaludok si Jesus. Si Jesus ilinaladawan kan Kasuratan na naghihingoang tumabang sa mga nasasakitan huli ta sia napahirong marhay. Tanganing iladawan an pagkaludok ni Jesus, ginagamit kan Biblia an tataramon sa Griego na trinadusir na “napahiro nin pagkaherak.” Sabi nin sarong intelektuwal: “Ilinaladawan kaiyan . . . an emosyon na nagpapahiro sa sarong tawo sagkod sa kairairaromi niang saboot. Iyan an pinakamapuersang tataramon sa Griego para sa pagkaludok.” Estudyare an nagkapirang situwasyon na dian si Jesus napahiro nin hararom na pagkaludok na nagtulod sa saiya na gumibo nin aksion.

9, 10. (a) Anong mga kamugtakan an nagin dahelan na si Jesus asin an mga apostol nia naghanap nin toninong na lugar? (b) Kan madisturbo nin sarong kadaklan an pagsosolo nia, ano an nagin reaksion ni Jesus, asin taano?

9 Napahirong asikasohon an espirituwal na mga pangangaipo. An salaysay sa Marcos 6:30-34 nagpapaheling kun ano an nagpahiro ki Jesus orog kisa sa ano pa man na ipahayag an saiyang pagkaherak. Imahinara an eksena. Ogmahon an mga apostol, ta bago pa sana nindang matapos an mahiwas na paghuhulit. Nagbuelta sinda ki Jesus asin galagang ibinareta an gabos na naheling asin nadangog ninda. Alagad nagtiripon an sarong dakulang kadaklan, kaya si Jesus asin an saiyang mga apostol mayo na nin oras dawa sa pagkakan. Pirmeng mapagmasid, narisa ni Jesus na pagal na an mga apostol. “Madia, kamo mismo, na pribado, sa sarong puerang lugar  asin magpahingalo kamo nin kadikit,” sabi nia sa sainda. Pagkasakay sa baroto, naglayag sinda paibong sa amihanan na poro kan Dagat nin Galilea pasiring sa sarong toninong na lugar. Alagad naheling kan kadaklan an paghale ninda. Nabaretaan man iyan nin iba. An gabos na ini nagdalagan sa kahalabaan kan baybayon sa amihanan asin naenotan pa an baroto na nakaabot sa ibong!

10 Naaburido daw si Jesus na nadisturbo an pagsosolo nia? Dai nanggad! Napahiro an puso nia kan maheling an kadaklan na ini, na rinibo, na naghahalat sa saiya. Isinurat ni Marcos: “Naheling nia an sarong dakulang kadaklan, alagad ta sia napahiro nin pagkaherak sa sainda, ta garo sinda mga karnero na mayo nin pastor. Asin sia nagpoon na magtokdo sa sainda nin balakid na bagay.” An pagheling ni Jesus sa mga tawong ini mga indibiduwal na may espirituwal na mga pangangaipo. Garo sinda mga karnerong nagkakaralagalag nin daing maginibo, na mayo nin pastor na magiya o maprotehir sa sainda. Aram ni Jesus na an ordinaryong mga tawo pinabayaan kan daing pusong mga namomoon sa relihion, na dapat kutana may pagmakolog na mga pastor. (Juan 7:47-49) Naherak sia sa mga tawo, kaya pinonan nia sindang tokdoan “manongod sa kahadean nin Dios.” (Lucas 9:11) Mangnoha na si Jesus napahiro nin pagkaherak sa mga tawo bago pa man maheling an reaksion ninda sa itotokdo nia. Sa ibang pagtaram, an mapagpadangat na pagkaludok, bakong resulta kan pagtotokdo nia sa kadaklan, kundi motibo kan paggibo nia kaiyan.

“Inunat nia an saiyang takyag asin dinuotan sia”

11, 12. (a) Ano an pagheling sa mga leproso kaidtong mga panahon kan Biblia, alagad ano an reaksion ni Jesus kan dolokon sia nin sarong lalaki na “pano nin lepra”? (b) Ano an puedeng nagin epekto sa leproso kan pagduot ni Jesus, asin paano ini iiniilustrar kan nagin eksperyensia nin sarong doktor?

11 Napahirong pagianon an pagdusa. An mga tawong manlaenlaen an kamatean nakarisa na si Jesus may pagkaludok, kaya nadagka sindang rumani sa saiya. Ini nangorognang risang-risa kan si Jesus, na sinusundan nin mga kadaklan, dolokon nin sarong lalaki na “pano nin lepra.” (Lucas 5:12) Kan mga panahon kan Biblia, an mga leproso ikinakuarentena tangani na dai maolakitan an iba. (Bilang 5:1-4) Minsan siring, pag-abot nin panahon, pinalakop nin mga namomoon na rabi an daing pusong punto de vista sa lepra asin ipinaotob an sadiri nindang mapan-aping mga  reglamento. * Pero, mangnoha kun ano an reaksion ni Jesus sa leproso: “May nagdolok man sa saiya na sarong leproso, na nakikimaherak sa saiya na nakaluhod pa ngani, na an sabi sa saiya: ‘Kun boot mo sana, mapalilinig mo ako.’ Huli kaiyan sia napahiro nin pagkaherak, asin inunat nia an saiyang takyag asin dinuotan sia, asin sinabi sa saiya: ‘Boot ko. Luminig ka.’ Asin an lepra tolos na nahale sa saiya.” (Marcos 1:40-42) Aram ni Jesus na dawa an pagigin yaon duman kan leproso bakong tama. Pero, imbes na pahaleon sia, napahirong marhay si Jesus kaya ginibo nia an sarong bagay na dai lamang pepensaron. Dinuotan sia ni Jesus!

12 Naiimahinar daw nindo kun ano an kahulogan kan pagduot na idto para sa leproso? Sa pag-ilustrar, estudyare an sarong eksperyensia. Si Dr. Paul Brand, sarong espesyalista sa lepra, nagsasaysay manongod sa sarong leproso na binolong nia sa India. Durante kan pag-eksamin, ibinugtak kan doktor an kamot nia sa abaga kan leproso asin ipinaliwanag, paagi sa sarong interprete, an pagbolong na kaipuhan kan tawo. Bigla na sana, naghibi an leproso. “Ano may nasabi akong sala?” an hapot kan doktor. Hinapot kan interprete an hoben na lalaki sa lenguahe kaini asin sinabi: “Mayo po, doktor. Sabi nia naghihibi sia ta inakbayan mo sia. Sagkod ngonyan na nagdigdi sia mayo nin siisay man na nagduot sa saiya sa laog nin dakol na taon.” Para sa leproso na nagdolok ki Jesus, mas dakula pa ngani an nagin kahulogan kan pagduot sa saiya. Pagkatapos kan sarong beses na pagduot na idto, mayo na an helang na dahelan kan saiyang pagigin isinikwal!

13, 14. (a) Anong prosisyon an nasabatan ni Jesus kan padangadang sia sa siudad nin Nain, asin taano ini ta mamondoon nanggad na situwasyon? (b) An pagkaludok ni Jesus nagpahiro sa saiya na gumibo nin anong aksion para sa babaeng balo na taga Nain?

13 Napahirong haleon an kamondoan. Si Jesus napahirong gayo  kan kamondoan nin iba. Estudyare, halimbawa, an salaysay sa Lucas 7:11-15. Nangyari iyan kan, kaidtong mga kabangaan kan saiyang ministeryo, nagdadangadang si Jesus sa luwas kan siudad nin Nain sa Galilea. Kan harani na si Jesus sa tata kan siudad, nasabatan nia an prosisyon sa gadan. Makaturotriste nanggad an mga kamugtakan. Nagadan an sarong hoben na lalaki na solong aki, asin balo na an ina. Bago kaini, posibleng marhay na nakaiba na sa siring na prosisyon an ina—an lobong kan saiyang agom. Ngonyan naman aki nia an ilinolobong, na tibaad iyo sanang nagsusustento sa saiya. Tibaad kaiba sa kadaklan na kaiba nia an dagdag na mga nakikimondo na nananangis asin an mga musikero na nagtutugtog nin mamondong mga melodiya. (Jeremias 9:17, 18; Mateo 9:23) Minsan siring, napaturuhok si Jesus sa inang nagmomondo nin makuri, na daing duda na naglalakaw harani sa andas na duman nakahutad an bangkay kan saiyang aki.

14 Si Jesus “napahiro nin pagkaherak” sa inang nagadanan. Sa tonong nakapakokosog liwat sa boot, sinabi nia digdi: “Ontok na sa pagtangis.” Dawa dai inagda, sia nagdolok asin dinuotan nia an andas. Puminondo an nagbuburulig—asin tibaad an iba pa sa kadaklan. Sa boses na may autoridad, kinaolay ni Jesus an bangkay: “Hoben na lalaki, ako nagsasabi sa saimo, Bangon!” Ano an suminunod na nangyari? “An gadan nagbangon asin nagpoon na magtaram” na garo baga pinukaw sa nanok na torog! Dangan kasunod an nakapupukaw nanggad sa boot na deklarasyon: ‘Asin itinao sia ni Jesus sa saiyang ina.’

15. (a) An mga salaysay kan Biblia manongod sa bagay na si Jesus napahiro nin pagkaherak nagpapaheling nin anong koneksion kan pagkaludok asin aksion? (b) Paano niato maaarog si Jesus sa bagay na ini?

15 Ano an nanonodan niato sa mga salaysay na ini? Sa kada kaso, mangnoha an koneksion kan pagkaludok asin aksion. Dai kaya ni Jesus na paghelingon an mamondong kamugtakan nin iba na dai sia napahihiro nin pagkaherak, asin dai nia kayang mamatean an siring na pagkaludok na dai nia iyan ginigibohan nin aksion. Paano niato maaarog an saiyang halimbawa? Bilang mga Kristiano, obligasyon niato na ihulit an maogmang bareta asin gumibo nin mga disipulo. Sa pangenot, minomotibar kita nin pagkamoot sa  Dios. Pero, girumdomon man niato na ini gibohon na nagkakaipo nin pagkaludok. Kun may empatiya kita sa mga tawo kapareho ni Jesus, pahihiroon kita kan satong puso na gibohon an bilog niatong makakaya na ipaabot sa sainda an maogmang bareta. (Mateo 22:37-39) Kumusta man an pagpaheling nin pagkaludok sa mga kapagtubod na nagdudusa o nagmomondo? Dai niato kaya na milagrosong paomayan an pisikal na pagdusa o buhayon an mga gadan. Minsan siring, makakapaheling kita nin pagkaludok paagi sa pagsadiring kabotan na ipahayag an satong pagmakolog o tumao nin tamang tabang na praktikal.Efeso 4:32.

“Ama, Patawada Sinda”

16. Paano risang-risa an pagigin andam ni Jesus na magpatawad dawa kan sia nasa hariging pasakitan?

16 Ipinabanaag ni Jesus sa sangkap na paagi an pagkamoot kan saiyang Ama sa saro pang importanteng paagi—sia “andam na magpatawad.” (Salmo 86:5) An pagigin andam na ini risang-risa dawa kan sia nasa hariging pasakitan. Nag-aagi nin makasusupog na kagadanan, na ipinako an saiyang mga kamot asin bitis, ano an sinabi ni Jesus? Nagkurahaw daw sia ki Jehova na padusahan an mga magadan sa saiya? Al kontraryo, kabilang sa ultimong mga tataramon ni Jesus an: “Ama, patawada sinda, huli ta dai ninda naaaraman an saindang ginigibo.”Lucas 23:34. *

17-19. Sa anong mga paagi ipinaheling ni Jesus na pinatawad nia si apostol Pedro sa pagdehar sa Saiya nin tolong beses?

17 Seguro an mas nakapupukaw pa ngani sa boot na halimbawa kan pagpatawad ni Jesus maheheling sa paagi nin pagtratar nia ki apostol Pedro. Mayo nin duda na si Jesus namomotan na marhay ni Pedro. Kan Nisan 14, an ultimong banggi kan buhay ni Jesus, sinabihan sia ni Pedro: “Kagurangnan, andam akong umiba sa  saimo sa bilanggoan sagkod sa kagadanan.” Pero, pakalihis sana nin pirang oras, tolong beses na dineharan ni Pedro na midbid ngani nia si Jesus! Sinasabi sa sato kan Biblia an nangyari kan sinasabi ni Pedro an ikatolo niang pagdehar: “An Kagurangnan suminalingoy asin hineling si Pedro.” Dai na kayang pasanon an gabat kan saiyang kasalan, si Pedro “nagluwas asin nagtangis nin mapait.” Kan magadan si Jesus sa huri kan aldaw na idto, seguro inisip-isip kan apostol, ‘Pinatawad daw ako kan sakong Kagurangnan?’Lucas 22:33, 61, 62.

18 Dai kinaipuhan na maghalat nin haloy si Pedro para sa simbag. Si Jesus binuhay liwat kan aga nin Nisan 16, asin minalataw na kan aldaw man sanang idto, sinongko nia nin personal si Pedro. (Lucas 24:34; 1 Corinto 15:4-8) Taano ta tinawan ni Jesus nin siring kaespesyal na atension an apostol na mapuersang marhay na nagdehar sa Saiya? Tibaad boot ni Jesus na aseguraron an nagsolsol na si Pedro na sia namomotan pa man giraray asin pinahahalagahan kan saiyang Kagurangnan. Alagad labi pa ngani dian an ginibo ni Jesus tanganing maasegurar giraray si Pedro.

19 Paghaloyhaloy, nagpaheling si Jesus sa mga disipulo sa Dagat nin Galilea. Sa okasyon na ini, tolong beses na hinapot ni Jesus si Pedro (na tolong beses na dineharan an saiyang Kagurangnan) manongod sa pagkamoot sa saiya ni Pedro. Pakatapos kan ikatolong beses, nagsimbag si Pedro: “Kagurangnan, ika nakakaisi kan gabos na bagay; ika nakakaisi na ako may kapadangatan sa saimo.” Tunay nanggad, si Jesus, na nakakabasa nin puso, biyong nakaaaram kan pagkamoot asin kapadangatan sa saiya ni Pedro. Pero, si Pedro tinawan ni Jesus nin oportunidad na kompirmaron an saiyang pagkamoot. Labi pa dian, isinugo ni Jesus si Pedro na ‘pasabsabon’ asin “pastoran” an Saiyang ‘saradit na karnero.’ (Juan 21:15-17) Bago kaini, iinasignar si Pedro na maghulit. (Lucas 5:10) Alagad ngonyan, sa pambihirang pagpaheling nin pagtitiwala, tinawan pa sia ni Jesus nin magabat na paninimbagan—atamanon an mga magigin parasunod ni Cristo. Dai nahaloy pagkatapos, si Pedro tinawan ni Jesus nin prominenteng papel sa aktibidad kan mga disipulo. (Gibo 2:1-41) Segurado na kanigoan an pakaginhawa ni Pedro na maaraman na sia pinatawad ni Jesus asin pinagtitiwalaan pa man giraray!

 Aram daw Nindo “an Pagkamoot kan Cristo”?

20, 21. Paano niato lubos na ‘maaaraman an pagkamoot kan Cristo’?

20 Totoo nanggad, magayonon an pagkaladawan kan Tataramon ni Jehova sa pagkamoot kan Cristo. Pero, ano an maninigong magin balos niato sa pagkamoot ni Jesus? Sinasadol kita kan Biblia na ‘aramon an pagkamoot kan Cristo na minalampas sa kaaraman.’ (Efeso 3:19) Arog kan naheling niato, an mga salaysay kan Ebanghelyo sa buhay asin ministeryo ni Jesus dakol an itinotokdo sa sato manongod sa pagkamoot ni Cristo. Minsan siring, an kalabot sa lubos na ‘pakaaram kan pagkamoot kan Cristo’ bako sanang pakaaram kan sinasabi kan Biblia manongod sa saiya.

21 An termino sa Griego na trinadusir na “maaraman” nangangahulogan maaraman “sa paaging isinasagibo, paagi sa pakaeksperyensia.” Kun kita nagpapaheling nin pagkamoot arog kan ginibo ni Jesus—na daing kaimotan na isinasakripisyo an satong sadiri para sa iba, may pagkaludok na inaasikaso an saindang mga pangangaipo, pinatatawad sinda gikan sa satong puso—sa panahon na iyan tunay na masasabotan niato an saiyang mga saboot. Sa paaging ini, paagi sa pakaeksperyensia satuyang ‘naaaraman an pagkamoot kan Cristo na minalampas sa kaaraman.’ Asin nungka niatong paglingawan na mientras na mas nagigin arog kita ni Cristo, mas mapaparani man kita sa saro na inarog ni Jesus sa sangkap na paagi, an satong mamomoton na Dios, si Jehova.

^ par. 11 Sinabi kan mga reglamento nin mga rabi na mayo nin maninigong maparani sa sarong leproso sa distansiang apat na sokol sa siko (mga 1.8 metros). Alagad kun may doros, an leproso dapat na kisuerra 100 na sokol sa siko (mga 45 metros) an rayo. An Midrash Rabbah may isinasaysay na sarong rabi na nagtatago sa mga leproso asin saro pa na ginagapo an mga leproso tanganing dai sinda makarani. Sa siring, aram nin mga leproso kun gurano kakolog sa boot na haboan nin iba asin kun ano an namamatean kun dinedespresyar saka isinisikwal.

^ par. 16 An enot na kabtang kan Lucas 23:34 mayo sa nagkapirang suanoy na manuskrito. Minsan siring, huling an mga tataramon na ini yaon sa dakol na iba pang masasarigan na manuskrito, iyan iiniba sa New World Translation asin sa balakid na ibang traduksion. Malinaw na an boot sabihon ni Jesus an mga soldados na Romano na nagpako sa saiya. Dai ninda aram an saindang ginigibo, ta dai ninda aram kun siisay talaga si Jesus. Siempre, an mga namomoon sa relihion na nagsutsut kan paggadan na idto mas kulpableng marhay, ta sinda naghiro na may pakaaram asin maraot an intension. Para sa dakol sa sainda, dai na puede an kapatawadan.Juan 11:45-53.