1-3. (a) Anong peligro an inatubang kan mga Israelita sa kamot kan mga Egipcio? (b) Paano nakipaglaban si Jehova para sa saiyang banwaan?

NALALAOM an mga Israelitanaiipit sa pag-oltanan nin nakakasindak na kakantilan nin bukid asin nin dagat na dai maagihan. An hukbo nin Egipto, na garo daing herak na makinang pangadan, naglalapag sa sainda, na determinado na pohoon sinda. * Pero sinadol pa man giraray ni Moises an banwaan nin Dios na dai mawaran nin paglaom. “Si Jehova mismo an makikipaglaban para sa saindo,” an iginarantiya nia sa sainda.—Exodo 14:14.

2 Dawa siring, minalataw na si Moises nag-arang ki Jehova, asin an Dios suminimbag: “Taano ta nagpaparaagrangay ka sa sako? . . . Bikyawa an saimong sogkod asin unata an saimong kamot sa dagat patin bangaa iyan.” (Exodo 14:15, 16) Imahinara na sana an mga pangyayari. Tolos-tolos na pinagbotan ni Jehova an saiyang anghel, asin an hariging panganoron nagduman sa likod kan Israel, tibaad luminakbang na garo lanob asin inaabatan an posisyon sa pagsalakay kan mga Egipcio. (Exodo 14:19, 20; Salmo 105:39) Inunat ni Moises an saiyang kamot. Itinutulod nin makosog na doros, nabanga an dagat. An katubigan tuminagas sa dai maaraman na paagi asin nagin garo mga lanob, na binukasan an dalan na may igong lakbang tanganing magkaigo an enterong nasyon!—Exodo 14:21; 15:8.

3 Kahampang an pag-eksibir na ini nin kosog, maninigo na papulion na ni Faraon an saiyang mga soldados. Imbes, ipinagboot kan maabhaw na si Faraon an pagsalakay. (Exodo 14:23) An mga Egipcio lapag man duman sa irarom kan dagat, alagad an pagsalakay  ninda biglang nagin biyong pagkataranta kan nagkakatarangkas na an mga rueda kan saindang mga karuwahe. Kan ligtas na an mga Israelita sa ibong, pinagbotan ni Jehova si Moises: “Unata an saimong kamot sa dagat, tanganing magtingkop an katubigan sa ibabaw kan mga Egipcio, sa saindang mga karuwahe de guerra asin sa saindang kabalyeriya.” Natumpag an mga lanob na tubig, na tinambonan si Faraon asin an saiyang mga hukbo!—Exodo 14:24-28; Salmo 136:15.

Sa Dagat na Pula, pinatunayan ni Jehova na sia “parapakilaban na arog-lalaki”

4. (a) Nagin ano si Jehova duman sa Dagat na Pula? (b) Ano an puedeng magin reaksion nin nagkapira sa paglaladawan na ini ki Jehova?

4 An pagliligtas sa nasyon nin Israel duman sa Dagat na Pula importanteng pangyayari sa kasaysayan kan mga ginibo nin Dios sa katawohan. Duman pinatunayan ni Jehova na sia “parapakilaban na arog-lalaki.” (Exodo 15:3) Pero ano an reaksion nindo sa pagkaladawan na ini ki Jehova? Totoo, an guerra nagtao nin grabeng kolog asin kasakitan sa katawohan. Posible daw na an paggamit nin Dios nin kapangyarihan na manlaglag garo baga mas nakaoolang imbes na nakaeenganyar sa pagrani nindo sa saiya?

Pakikiguerra nin Dios Kontra sa Labanan nin mga Tawo

5, 6. (a) Taano ta angay na apodon an Dios na “Jehova nin mga hukbo”? (b) Paano napapalaen an pakikiguerra nin Dios sa pakikiguerra nin mga tawo?

5 Haros tolong gatos na beses sa Hebreong Kasuratan asin duwang beses sa Kristianong Griegong Kasuratan, an Dios tinatawan kan titulong “Jehova nin mga hukbo.” (1 Samuel 1:11) Bilang Soberanong Namamahala, pinangengenotan ni Jehova an sarong dakulaon na hukbo nin mga anghel. (Josue 5:13-15; 1 Hade 22:19) Makangingirhat an potensial kan hukbong ini na manlaglag. (Isaias 37:36) An paglaglag sa mga tawo dai nakaoogmang paghorophoropon. Minsan siring, dapat niatong girumdomon na an mga guerra nin Dios bakong arog kan daing halaga na labanan nin mga tawo. Tibaad probaran nin mga militar saka politikal na mga namomoon na mag-atribwir nin nobleng motibo sa saindang pananalakay. Alagad an pakikiguerra nin mga tawo pirmeng may kalabot na kahanaban asin kaimotan.

 6 Sa kabaliktaran, si Jehova dai minomotibar nin butang emosyon. Sinasabi kan Deuteronomio 32:4: “An Gapo, sangkap an saiyang gibo, huli ta an gabos niang dalan hustisya. Dios nin pagigin fiel, na dian sa saiya mayo nin inhustisya; matanos asin tanos sia.” Kinokondenar kan Tataramon nin Dios an daing prenong kabangisan, karingisan, asin kadahasan. (Genesis 49:7; Salmo 11:5) Kaya si Jehova nungka na minagibo nin aksion na mayo nin dahelan. Ginagamit nia an saiyang kapangyarihan na manlaglag nin tama sana asin bilang ultimong remedyo. Arog iyan kan sinabi nia paagi sa propeta niang si Ezequiel: “ ‘Naoogma daw ako sa kagadanan nin sarong maraot,’ an sabi kan Soberanong Kagurangnan na si Jehova, ‘asin bakong sa bagay na sia magbakle sa saiyang mga dalan asin talagang padagos na mabuhay?’ ”—Ezequiel 18:23.

7, 8. (a) Ano an salang ikinonklusyon ni Job manongod sa saiyang mga pagdusa? (b) Paano itinanos ni Eliu an kaisipan ni Job sa bagay na ini? (c) Anong leksion an manonodan niato sa eksperyensia ni Job?

7 Kun siring, taano ta naggagamit si Jehova nin kapangyarihan na manlaglag? Bago niato iyan simbagon, puede niatong girumdomon an matanos na tawong si Job. Kinuestion ni Satanas kun baga si Job—an totoo, kun baga an siisay man na tawo—magdadanay sa saiyang integridad sa irarom nin pagbalo. Sinimbag ni Jehova an pagkuestion na iyan paagi sa pagtogot ki Satanas na baloon an integridad ni Job. Bilang resulta, nagdusa si Job nin helang, pagkawara nin kayamanan, asin pagkawara kan saiyang mga aki. (Job 1:12:8) Huling dai aram an mga isyung kalabot, nagkonklusyon si Job nin sala na an pagdusa nia bakong makatanosan na pagkastigo nin Dios. Hinapot nia an Dios kun taano ta sia ginibo Niang “patamaan,” “enemigo.”—Job 7:20; 13:24.

8 Ibinuyagyag nin sarong hoben na lalaki na an ngaran Eliu an diperensia sa pangangatanosan ni Job, na an sabi: “Ika nagsabi, ‘An sakong katanosan labi kisa kan sa Dios.’ ” (Job 35:2) Iyo, bakong madonong na isipon na mas tatao kita kisa sa Dios o ipamugtak na sia guminawe nin bakong makatanosan. “Harayo sa tunay na Dios na gumibo nin maraot, asin sa Makakamhan sa gabos na gumibo nin bakong makatanosan,” sabi ni Eliu. Pagkatapos, sinabi nia: “Kun dapit sa Makakamhan sa gabos, dai niato sia inaabot; sia halangkaw sa kapangyarihan, asin an hustisya asin abundansia  nin katanosan dai nia memenoson.” (Job 34:10; 36:22, 23; 37:23) Makasisierto kita na kun an Dios nakikipaglaban, may marahay siang dahelan sa paggibo kaiyan. Nasa isip iyan, siyasaton niato an nagkapira sa mga dahelan kun taano an Dios nin katoninongan ta kun beses kinukua an papel nin sarong guerrero.—1 Corinto 14:33.

Kun Taano an Dios nin Katoninongan ta Napipiritan na Makipaglaban

9. Taano ta nakikipaglaban an Dios nin katoninongan?

9 Pakaomawa sa Dios bilang “parapakilaban na arog-lalaki,” sinabi ni Moises: “Siisay sa mga dios an siring sa saimo, O Jehova? Siisay an siring sa saimo, na pinatutunayan an saimong sadiri na makakamhan sa kabanalan?” (Exodo 15:11) Si propeta Habacuc nagsurat man nin kaagid kaiyan: “Labi kadalisay kan saimong mga mata tanganing humeling sa maraot; asin an pagheling sa kariribokan dai mo magigibo.” (Habacuc 1:13) Minsan ngani si Jehova Dios nin pagkamoot, sia Dios man nin kabanalan, katanosan, asin hustisya. Kun beses, napipiritan siang gamiton an saiyang kapangyarihan na manlaglag huli sa mga kualidad na iyan. (Isaias 59:15-19; Lucas 18:7) Kaya dai minamantsahan nin Dios an saiyang kabanalan kun sia nakikipaglaban. Imbes, sia nakikipaglaban huli ta sia banal.—Exodo 39:30.

10. (a) Kasuarin asin paano enot na naglataw an pangangaipo na makiguerra an Dios? (b) Paano sana mareresolberan an pakikienemigo na ihinula sa Genesis 3:15, asin may anong mga pakinabang para sa matanos na katawohan?

10 Estudyare an naglataw na situwasyon pagkatapos na an enot na mag-agom na tawo, si Adan asin Eva, magrebelde tumang sa Dios. (Genesis 3:1-6) Kun pinabayaan nia an saindang pagkabakong matanos, napaluya kutana ni Jehova an sadiri niang posisyon bilang Unibersal na Soberano. Bilang matanos na Dios, obligado siang sentensiahan sindang magadan. (Roma 6:23) Sa enot na hula sa Biblia, ihinula nia na magkakaigwa nin pakikienemigo sa pag-oltanan kan saiyang mga lingkod asin kan mga parasunod kan “halas,” si Satanas. (Kapahayagan 12:9; Genesis 3:15) Sa katapustapusi, mareresolberan sana an pakikienemigong ini paagi sa pagronot ki Satanas. (Roma 16:20) Alagad an aktong iyan nin paghokom magbubunga nin darakulang bendisyon para sa matanos  na katawohan, na hinahale sa daga an impluwensia ni Satanas asin binubukasan an dalan para sa lakop sa globong paraiso. (Mateo 19:28) Sagkod sa panahon na iyan, an mga kampi ki Satanas magigin nagpapadagos na peligro sa pisikal asin espirituwal na ikararahay kan banwaan nin Dios. Kun beses, kaipuhan na mag-interbenir si Jehova.

An Dios Minagibo nin Aksion Tanganing Haleon an Karatan

11. Taano ta naobligar an Dios na paaboton an bahang lakop sa globo?

11 An Delubyo kan aldaw ni Noe sarong kaso nin siring na pag-interbenir. An sabi kan Genesis 6:11, 12: “An daga nagin raot sa pagheling kan tunay na Dios asin an daga napano nin kadahasan. Kaya hineling nin Dios an daga asin, uya! iyan raot, huli ta rinaot nin gabos na laman an dalan kaiyan sa ibabaw nin daga.” Itotogot daw nin Dios na paraon kan mga maraot an natatada pang moralidad sa daga? Dai. Naobligar si Jehova na paaboton an delubyong lakop sa globo tangani na haleon sa daga an mga desididong magin madahas asin inmoral.

12. (a) Ano an ihinula ni Jehova mapadapit sa “banhi” ni Abraham? (b) Taano ta popohoon an mga Amorreo?

12 Kapareho iyan kan paghokom nin Dios tumang sa mga Cananeo. Ihinayag ni Jehova na magikan ki Abraham an sarong “banhi” na paagi kaiyan bebendisyonan kan gabos na pamilya sa daga an saindang sadiri. Kaoyon kan katuyohan na iyan, nagin dekreto nin Dios na itatao sa gikan ni Abraham an daga nin Canaan, daga na iniistaran nin mga tawo na inaapod mga Amorreo. Paano magkakaigwa nin katanosan an Dios sa puersahan na pagpahale kan mga tawong ini sa saindang daga? Ihinula ni Jehova na an pagpahale dai mangyayari sa laog nin mga 400 na taon—sagkod na “an sala kan mga Amorreo” ‘makompleto.’ * (Genesis 12:1-3; 13:14, 15; 15:13, 16; 22:18) Durante kan panahon na iyan, pararom nang pararom an mga Amorreo sa moral na kalapaan. An Canaan nagin daga nin idolatriya, pagpabolos nin dugo, asin ruminaot na mga gibong seksuwal. (Exodo 23:24; 34:12, 13; Bilang 33:52) Ginagadan  pa ngani kan mga nag-eerok sa dagang idto an mga aki sa mga kalayo sa pag-atang. Puede daw na ipairarom nin sarong banal na Dios an saiyang banwaan sa impluwensia nin siring na karatan? Dai! Ipinahayag nia: “An daga marompot, asin ako magtatao nin kastigo para sa sala kaiyan sa ibabaw kaiyan, asin isusuka kan daga an mga nag-eerok dian.” (Levitico 18:21-25) Minsan siring, dai man ginadan ni Jehova nin daing pinipili an mga tawo. An mga Cananeo na may tamang tendensia, arog ni Rahab asin an mga Gabaonita, dai ginadan.—Josue 6:25; 9:3-27.

Pakikipaglaban Para sa Saiyang Ngaran

13, 14. (a) Taano ta obligado si Jehova na santipikaron an saiyang ngaran? (b) Paano hinalean ni Jehova nin katuyawan an saiyang ngaran?

13 Huling banal si Jehova, banal an saiyang ngaran. (Levitico 22:32) Tinokdoan ni Jesus an mga disipulo nia na mamibi: “Santipikaron logod an saimong ngaran.” (Mateo 6:9) Linanghadan kan pagrebelde sa Eden an ngaran nin Dios, na pinalalataw an mga pagduda sa reputasyon asin paagi nin pamamahala nin Dios. Nungka na makokonsinte ni Jehova an siring na pagbalobagi asin pagrebelde. Obligado sia na halean nin katuyawan an saiyang ngaran.—Isaias 48:11.

14 Estudyare giraray an mga Israelita. Sagkod na sinda mga oripon sa Egipto, garo baga daing puersa an panuga nin Dios ki Abraham na paagi sa saiyang Banhi bebendisyonan kan gabos na pamilya sa daga an saindang sadiri. Alagad paagi sa pagkalda sa sainda asin pagpatindog sa sainda bilang sarong nasyon, hinalean ni Jehova nin katuyawan an saiyang ngaran. Sa siring, ginirumdom ni propeta Daniel sa pamibi: “O Jehova na samong Dios, ika [an] nagkua kan saimong banwaan sa daga nin Egipto sa mapangyaring kamot asin naggibo nin ngaran para sa saimong sadiri.”—Daniel 9:15.

15. Taano ta kinalda ni Jehova an mga Judio sa pagkabihag sa Babilonya?

15 Interesante nanggad, namibi si Daniel nin arog kaini kan panahon na kaipuhan kan mga Judio na si Jehova gumibo giraray nin aksion para sa Saiyang ngaran. An suwayan na mga Judio nasa pagkabihag, ngonyan sa Babilonya. Gaba an kabisera nindang siudad, an Jerusalem. Aram ni Daniel na an pagpabalik kan mga Judio sa saindang dagang tinuboan ibabantog an kadakulaan kan ngaran  ni Jehova. Sa siring, namibi si Daniel: “O Jehova, magpatawad ka. O Jehova, magtao ka nin atension asin gumibo ka nin aksion. Dai ka mag-atraso, para sa sadiri mong kapakanan, O Dios ko, huli ta an saimong sadiring ngaran iinapod sa saimong siudad asin sa saimong banwaan.”—Daniel 9:18, 19.

Pakikipaglaban Para sa Saiyang Banwaan

16. Ipaliwanag kun taano an interes ni Jehova na idepensa an saiyang ngaran ta dai nangangahulogan na sia indiperente asin sadiri sana an iniintindi.

16 An interes daw ni Jehova na idepensa an saiyang ngaran nangangahulogan na sia indiperente asin sadiri sana an iniintindi? Dai, huli ta sa paghiro kaoyon kan saiyang kabanalan asin pagkamoot sa hustisya, pinoprotehiran nia an saiyang banwaan. Estudyare an Genesis kapitulo 14. Dian nababasa niato an manongod sa apat na hadeng nananakyada na dinukot an sobrino ni Abraham na si Lot, kaiba an pamilya ni Lot. Sa tabang nin Dios, dinaog ni Abraham sa kahangahangang paagi an mga hukbo na mas makosog na marhay! An salaysay manongod sa kapangganahan na ini tibaad iyo an enot na isinurat sa “libro kan Mga Pakikiguerra ni Jehova,” na minalataw na sarong libro na dian isinurat man an nagkapirang enkuentro militar na dai nakasurat sa Biblia. (Bilang 21:14) Dakol pang kapangganahan an masunod.

17. Ano an nagpapaheling na si Jehova nakipaglaban para sa mga Israelita pagkalaog ninda sa daga nin Canaan? Tumao nin mga halimbawa.

17 Dai nahaloy bago lumaog an mga Israelita sa daga nin Canaan, iginarantiya sa sainda ni Moises: “Si Jehova na saindong Dios iyo an mangengenotan sa saindo. Sia makikipaglaban para sa saindo segun sa gabos na ginibo nia sa saindo sa Egipto.” (Deuteronomio 1:30; 20:1) Poon sa kasalihid ni Moises, si Josue, asin padagos sa panahon kan Mga Hokom asin kan pagreynar kan fiel na mga hade kan Juda, si Jehova talagang nakipaglaban para sa saiyang banwaan, na tinatawan sinda nin dakol na pambihirang kapangganahan sa saindang mga kalaban.—Josue 10:1-14; Hokom 4:12-17; 2 Samuel 5:17-21.

18. (a) Taano ta makapagpapasalamat kita na si Jehova dai nagliwat? (b) Ano an mangyayari kun an pakikienemigo na sinasabi sa Genesis 3:15 makaabot sa kulminasyon kaiyan?

18 Si Jehova dai nagliwat; ni nagliwat man an katuyohan nia na  gibohon na matoninong na paraiso an planetang ini. (Genesis 1:27, 28) Sagkod ngonyan ikinaoongis nin Dios an karatan. Kadungan kaiyan, namomotan niang marhay an saiyang banwaan asin madali na siang gumibo nin aksion para sa sainda. (Salmo 11:7) Sa katunayan, an pakikienemigo na sinasabi sa Genesis 3:15 inaasahan na makaabot sa dramatiko asin madahas na panahon nin dakulang pagbago sa harani nang ngapit. Tanganing masantipikar an saiyang ngaran asin maprotehiran an saiyang banwaan, si Jehova magigin na naman “parapakilaban na arog-lalaki”!—Zacarias 14:3; Kapahayagan 16:14, 16.

19. (a) Iilustrar kun taano an paggamit nin Dios nin kapangyarihan na manlaglag ta puedeng makadagka sa sato na rumani sa saiya. (b) Ano an maninigong magin epekto sa sato kan pagigin andam nin Dios na makipaglaban?

19 Estudyare an sarong ilustrasyon: Halimbawa an pamilya nin sarong tawo sinasalakay nin sarong maisog na hayop asin linabanan nia saka ginadan an madahas na hayop. Aasahan daw nindo na ikabalde kan saiyang agom saka mga aki an aktong ini? Al kontraryo, aasahan nindo na sinda mapahiro kan saiyang daing kaimotan na pagkamoot sa sainda. Sa kaagid na paagi, dai niato maninigong ikabalde an paggamit nin Dios nin kapangyarihan na manlaglag. An saiyang pagigin andam na makipaglaban sa pagprotehir sa sato maninigo na magpadakula kan satong pagkamoot sa saiya. Maninigo man na rumarom an paggalang  niato sa saiyang daing sagkod na kapangyarihan. Sa siring, “kita makatatao sa Dios nin sagradong paglilingkod . . . na may diosnon na takot asin may pagkangirhat na paggalang.”—Hebreo 12:28.

Rumani sa “Parapakilaban na Arog-Lalaki”

20. Kun binabasa niato an mga salaysay kan Biblia manongod sa pakikiguerra nin Dios na tibaad dai niato lubos na nasasabotan, ano an maninigo na magin reaksion niato, asin taano?

20 Siempre, dai ipinaliliwanag kan Biblia sa balang kaso an gabos na detalye kan mga desisyon ni Jehova mapadapit sa saiyang pakikiguerra. Alagad ini an pirme niatong masisierto: Nungka na si Jehova naggagamit nin kapangyarihan na manlaglag sa bakong makatanosan, daing makatanosan na dahelan, o maringis na paagi. Sa parate, an pag-estudyar sa konteksto nin sarong salaysay sa Biblia o impormasyon sa likod makatatabang sa sato na magkaigwa nin tamang punto de vista manongod sa mga bagay. (Talinhaga 18:13) Dawa kun mayo sa sato an gabos na detalye, an pakanood sana nin orog manongod ki Jehova asin paghorophorop sa saiyang mahalagang marhay na mga kualidad makatatabang sa sato na maresolberan an ano man na mga pagduda na tibaad lumataw. Kun ini ginigibo niato, naheheling niato na may bastante kitang dahelan na magtiwala sa satong Dios, si Jehova.—Job 34:12.

21. Minsan ngani sia “parapakilaban na arog-lalaki” kun beses, natural na arog sa ano si Jehova?

21 Dawa ngani si Jehova “parapakilaban na arog-lalaki” kun hinahagad kan situwasyon, dai ini nangangahulogan na sia natural na mahilig sa guerra. Sa bisyon ni Ezequiel kan karuwahe sa langit, si Jehova ilinaladawan na andam na makipaglaban tumang sa saiyang mga kalaban. Pero an Dios naheling ni Ezequiel na napalilibotan nin sarong hablondawani—sarong simbolo nin katoninongan. (Genesis 9:13; Ezequiel 1:28; Kapahayagan 4:3) Malinaw nanggad, si Jehova kalmado asin toninong. “An Dios pagkamoot,” an isinurat ni apostol Juan. (1 Juan 4:8) An gabos na kualidad ni Jehova sangkap an pagkabalanse. Kun siring, abaa kadakula kan pribilehio niato na makarani sa siring kamakapangyarihan pero mamomoton na Dios!

^ par. 1 Segun sa Judiong historyador na si Josefo, an mga Hebreo “linapag nin 600 na karuwahe kaiba an 50,000 na parakabayo asin mahibog an pangalasag na soldados sa impanteriya na may kabilangan na 200,000.”Jewish Antiquities, II, 324 [xv, 3].

^ par. 12 Minalataw na kaiba sa termino digding “Amorreo” an gabos na banwaan sa Canaan.—Deuteronomio 1:6-8, 19-21, 27; Josue 24:15, 18.