1. Ano an puedeng magin epekto sa sato nin mga nangyayaring inhustisya?

AN MAY edad nang babaeng balo natikas sa gabos niang nadamot na kuarta. An daing maginibong omboy inabandono nin inang daing puso. An sarong tawo nabilanggo huli sa krimen na dai man nia ginibo. Ano an reaksion nindo sa mga senaryong arog kaini? Tibaad nakariribok sa saindo an balang saro kaiyan, asin natural sana iyan. Kitang mga tawo may makosog na pakamate nin tama asin sala. Kun may ginigibong inhustisya, napipikar kitang marhay. Gusto niato na matawan nin kompensasyon an biktima asin mapadusahan an nagkasala. Kun ini dai nangyayari, tibaad isip-isipon niato: ‘Naheheling daw nin Dios an nangyayari? Taano ta dai sia minagibo nin aksion?’

2. Ano an reaksion ni Habacuc sa inhustisya, asin taano ta dai sia sinagwe ni Jehova huli kaini?

2 Sa bilog na kasaysayan, an fiel na mga lingkod ni Jehova naghapot man nin arog kaiyan. Halimbawa, an propetang si Habacuc namibi sa Dios: “Taano ta pinapagmamasid mo ako sa siring kateribleng inhustisya? Taano ta pinababayaan mong makalakop sa gabos na lugar an kadahasan, katampalasanan, krimen, asin karingisan?” (Habacuc 1:3, Contemporary English Version) Si Habacuc dai sinagwe ni Jehova huli sa saiyang prangkang hapot, ta Sia an nagbugtak sa tawo kan mismong ideya nin hustisya. Iyo, binendisyonan kita ni Jehova nin kadikit na sokol kan saiyang hararom na pakamate nin hustisya.

Ikinaoongis ni Jehova an Inhustisya

3. Taano ta masasabi na mas namamansayan ni Jehova an inhustisya kisa sato?

3 Si Jehova bakong buta sa inhustisya. Naheheling nia an nangyayari. Mapadapit sa kaaldawan ni Noe, sinasabi sa sato kan Biblia: “Naheling ni Jehova na an karatan nin tawo abunda na sa daga asin an gabos na tendensia kan mga kaisipan kan saiyang puso danay na maraot na sana.” (Genesis 6:5) Pensara an kahulogan  kan mga tataramon na iyan. Sa parate, an pakarisa niato nin inhustisya basado sa pira sanang insidente na magsalang nabaretaan niato o personal na inatubang. Kabaliktaran, namamansayan ni Jehova an inhustisya sa bilog na globo. Naheheling nia iyan gabos! Labi pa dian, namamansayan nia an mga tendensia kan puso—an marigsok na kaisipan sa likod nin mga aktong daing hustisya.Jeremias 17:10.

4, 5. (a) Paano ipinaheheling kan Biblia na si Jehova may pagmakolog sa mga trinatar nin daing hustisya? (b) Paano si Jehova mismo naapektaran nin inhustisya?

4 Alagad dai sana rinirisa ni Jehova an inhustisya. May pagmakolog man sia sa mga nabiktima kaiyan. Kan an saiyang banwaan pinagriringisan nin kalaban na mga nasyon, napurisaw si Jehova “sa saindang inagrangay huli sa mga nan-aapi sa sainda asin sa mga nanunuklang sa sainda.” (Hokom 2:18) Tibaad namasdan nindo na mientras na mas dakol na inhustisya an naheheling nin nagkapirang tawo, mas nawawara man an simpatiya ninda. Bakong siring si Jehova! Mga 6,000 na taon na niang naheheling an inhustisya sa kabilogan kaiyan, pero dai nagliliwat an pagkaongis nia dian. Imbes, sinisierto sa sato kan Biblia na an mga bagay na arog kan “putikon na dila,” “mga kamot na nagpapabolos nin inosenteng dugo,” asin “putikon na saksi na nagtataram nin mga kaputikan” makauuyam nin makuri para sa saiya.Talinhaga 6:16-19.

5 Pensara man an makosog na pagkritika ni Jehova sa daing hustisyang mga namomoon sa Israel. “Bako daw na sa saindo an pakaisi kan hustisya?” an ipinasabong nia sa saiyang propeta na ihapot sa sainda. Pakatapos na iladawan nin klaro an pag-abuso ninda sa kapangyarihan, ihinula ni Jehova an magigin resulta para sa marigsok na mga tawong ini: “Sinda mag-aarang nin tabang ki Jehova, alagad ta dai nia sinda sisimbagon. Asin tatagoon nia an saiyang lalauogon sa sainda sa panahon na iyan, huli ta naggiribo sinda nin maraot sa saindang mga gawe.” (Miqueas 3:1-4) Abaa kahabo ni Jehova sa inhustisya! Tara, sia mismo nakaeksperyensia kaiyan! Sa laog nin rinibong taon, daing hustisya na pigpaparaduhagi sia ni Satanas. (Talinhaga 27:11) Dugang  pa, naapektaran si Jehova kan pinakateribleng akto nin inhustisya kan an Aki nia, na ‘dai nakaginibo nin kasalan,’ ginadan bilang kriminal. (1 Pedro 2:22; Isaias 53:9) Malinaw nanggad, si Jehova bakong buta ni indiperente sa kamugtakan kan mga nagdudusa nin inhustisya.

6. Ano an puedeng magin reaksion niato kun napapaatubang sa inhustisya, asin taano?

6 Pero, kun namamasdan niato an inhustisya—o kun kita mismo nagigin biktima nin bakong makatanosan na tratamiento—natural sana na kita magkaigwa nin makosogon na reaksion. Ginibo kita sa ladawan nin Dios, asin an inhustisya biyong kakontra kan gabos na irinerepresentar ni Jehova. (Genesis 1:27) Kun siring, taano ta itinotogot nin Dios an inhustisya?

An Isyu kan Soberaniya nin Dios

7. Isaysay kun paano kinuestion an soberaniya ni Jehova.

7 An simbag sa hapot na ini konektado sa isyu nin soberaniya. Arog kan naheling niato, an Kaglalang may deretso na mamahala sa daga asin sa gabos na nag-eerok dian. (Salmo 24:1; Kapahayagan 4:11) Minsan siring, sa kapinonan kan kasaysayan nin tawo, kinuestion an soberaniya ni Jehova. Paano ini nangyari? Pinagbotan ni Jehova an enot na tawo, si Adan, na dai magkakan sa sarong kahoy sa tatamnan na iyo niang Paraisong istaran. Asin kun makisuway sia? “Ika siertong magagadan,” sabi sa saiya nin Dios. (Genesis 2:17) An pagboot nin Dios mayo nin itinaong kasakitan para ki Adan o sa agom nia, si Eva. Minsan siring, nakombensir ni Satanas si Eva na an Dios sobra kamapamogol. Ano kun magkakan sia sa kahoy? Direktang sinabi ni Satanas ki Eva: “Dai nanggad kamo magagadan. Huli ta naaaraman nin Dios na sa mismong aldaw na kamo kumakan kaiyan mabubuklat an saindong mga mata asin kamo magigin arog nin Dios, na nakamimidbid kan marahay asin maraot.”Genesis 3:1-5.

8. (a) Ano an ipinasentido ni Satanas sa mga deklarasyon nia ki Eva? (b) Ano an kinuestion ni Satanas mapadapit sa soberaniya nin Dios?

8 Sa deklarasyon na ini ipinasentido ni Satanas na bako sana na may itinago si Jehova na importanteng impormasyon ki  Eva kundi na nagputik man Sia sa saiya. Nag-ingat si Satanas na dai pagkuestionon an pagigin totoo kan soberaniya nin Dios. Alagad kinuestion nia nanggad an pagigin lehitimo, maninigo, asin matanos kaiyan. Sa ibang pagtaram, agresibo niang sinabi na dai ginigibo ni Jehova an Saiyang soberaniya sa matanos na paagi asin sa pinakaikararahay kan Saiyang mga sakop.

9. (a) Para ki Adan asin Eva, ano an resulta nin pakisuway, asin anong mahahalagang marhay na hapot an pinalataw kaini? (b) Taano ta dai na sana linaglag ni Jehova an mga rebelde?

9 Pagkatapos, si Adan sagkod Eva nakisuway ki Jehova paagi sa pagkakan sa ipinangangalad na kahoy. Huli sa pakisuway ninda padudusahan sinda nin kagadanan, arog kan dineterminaran nin Dios. An kaputikan ni Satanas nagpalataw nin nagkapirang mahalagang marhay na hapot. Si Jehova daw talagang may deretso na mamahala sa katawohan, o maninigo daw na pamahalaan nin tawo an saiyang sadiri? Ginagamit daw ni Jehova an saiyang soberaniya sa pinakamarahay na paaging posible? Puede kutanang gamiton ni Jehova an saiyang makakamhan sa gabos na kapangyarihan sa paglaglag sa mga rebelde kaidto mismo. Alagad an mga isyung pinalataw dapit sa pamamahala nin Dios, bakong sa saiyang kapangyarihan. Kaya an pagpara ki Adan, Eva, asin Satanas dai man magpapatunay sa pagigin matanos kan pamamahala nin Dios. Imbes, tibaad orog pa iyan na magpalataw nin kuestion sa saiyang pamamahala. An solamenteng paagi na madeterminaran kun baga mapangganang mapamamahalaan nin tawo an saindang sadiri, na independiente sa Dios, paagihon an panahon.

10. Ano an ihinahayag kan kasaysayan mapadapit sa pamamahala nin tawo?

10 Ano an ihinayag kan pag-agi nin panahon? Sa bilog na panahon kan nag-aging mga milenyo, nag-eksperimento an mga tawo sa dakol na porma nin gobyerno, kaiba an autokrasya, demokrasya, sosyalismo, asin komunismo. An kabilogan na resulta kaiyan gabos sinusumaryo sa prangkang komento kan Biblia: “An tawo nagsakop sa tawo sa saiyang ikararaot.” (Eclesiastes 8:9) Tama sana, sinabi ni propeta Jeremias: “Aram kong marhay, O Jehova, na bakong kapot nin daganon na tawo an saiyang  dalan. Bakong kapot nin tawong naglalakaw dawa an paggiya sa saiyang lakad.”Jeremias 10:23.

11. Taano ta itinogot ni Jehova na an rasa nin tawo mag-agi nin pagdusa?

11 Poon sa kapinonan aram ni Jehova na an independensia, o pamamahala sa sadiri, nin katawohan magbubunga nin grabeng pagdusa. Kun siring, sia daw nagin daing hustisya sa pagtogot na mangyari an bagay na dai malilikayan? Dai nanggad! Bilang ilustrasyon: Ipamugtak niato na may aki kamong nagkakaipo nin operasyon tanganing maomayan an helang na nagsasapeligro kan buhay. Aram nindo na magdudusa an aki nindo sa operasyon, asin ini ikinamomondo nindong marhay. Kadungan kaiyan, aram nindo na huli sa operasyon magkakaigwa nin mas marahay na salud an aki nindo sa huri. Kaagid kaiyan, aram nin Dios—asin ihinula pa ngani—na an pagtogot nia sa pamamahala nin tawo may kaibang kolog asin pagdusa. (Genesis 3:16-19) Alagad aram man nia na magigin posible sana an nagdadanay asin makahulogan na pakaginhawa kun pababayaan nia an bilog na katawohan na makaeksperyensia kan maraot na bunga nin pagrebelde. Sa paaging ini an isyu mahuhusay nin permanente, sa bilog na panahon na daing sagkod.

An Isyu kan Integridad nin Tawo

12. Arog kan iiniilustrar sa kaso ni Job, ano an akusasyon ni Satanas tumang sa mga tawo?

12 May saro pang aspekto an bagay na ini. Sa pagkuestion sa pagigin lehitimo asin matanos kan pamamahala nin Dios, bako sana na binalobagi ni Satanas si Jehova mapadapit sa Saiyang soberaniya; binalobagi man nia an mga lingkod nin Dios may labot sa saindang integridad. Halimbawa, mangnoha an sinabi ni Satanas ki Jehova mapadapit sa matanos na tawong si Job: “Bako daw na ika mismo nagbugtak nin proteksion sa palibot nia asin sa palibot kan saiyang harong asin sa palibot kan gabos niang sadiri? Binendisyonan mo an gibo kan saiyang mga kamot, asin  an saiya mismong kahayopan nakalakop sa daga. Alagad ngonyan tabi unata an saimong kamot asin dotdota an gabos niang sadiri asin helinga kun baga dai ka nia sumpaon sa saimo mismong lalauogon.”Job 1:10, 11.

13. Ano an ipinasentido ni Satanas sa mga akusasyon nia mapadapit ki Job, asin paano kalabot digdi an gabos na tawo?

13 Sinabi ni Satanas na ginagamit ni Jehova an kapangyarihan Nia sa pagprotehir tanganing makua sa suhol an debosyon ni Job. Ipinasentido man kaini na pagsaginsagin sana an integridad ni Job, na sia nagsasamba sana sa Dios para sa makukua niang balos. Positibong sinabi ni Satanas na kun hahaleon ki Job an bendisyon nin Dios, pati an tawong iyan susumpaon an saiyang Kaglalang. Aram ni Satanas na si Job pambihira sa pagigin “daing katuyawan asin tanos, na natatakot sa Dios asin naglilikay sa maraot.” * Kaya kun mararaot ni Satanas an integridad ni Job, ano an iparirisa kaiyan manongod sa ibang tawo? Sa siring, talagang kinukuestion ni Satanas an kaimbodan kan gabos na gustong maglingkod sa Dios. Sa katunayan, sa pagpahiwas kan isyu, sinabi ni Satanas ki Jehova: “An gabos na sadiri nin tawo [bako sanang ni Job] itatao nia para sa saiyang kalag.”Job 1:8; 2:4.

14. Ano an ipinaheling nin kasaysayan mapadapit sa akusasyon ni Satanas tumang sa mga tawo?

14 Ipinaheling nin kasaysayan na dakol, arog ni Job, an nagdanay na maimbod ki Jehova sa ibong nin pagbalo—sarongat sa paghihingako ni Satanas. Pinaogma ninda an puso ni Jehova paagi sa fiel na pamumuhay ninda, asin ini nagtao ki Jehova nin ikasisimbag sa hambogon na pagduhagi ni Satanas na an mga tawo maontok sa paglilingkod sa Dios kun sinda mag-agi nin kasakitan. (Hebreo 11:4-38) Iyo, an mga tama an kamugtakan nin puso nagsayumang tumalikod sa Dios. Dawa kun nariribong sa pinakamasakit na mga situwasyon, orog pa sindang  nagsarig ki Jehova na tawan sinda kan kosog na makatagal.2 Corinto 4:7-10.

15. Anong hapot an puedeng lumataw may labot sa mga paghokom nin Dios kan nakaagi asin sa ngapit?

15 Alagad an kalabot sa paggamit ni Jehova nin hustisya bako sanang an mga isyu nin soberaniya asin kan integridad nin tawo. Tinatawan kita kan Biblia nin rekord kan mga paghokom ni Jehova may koneksion sa mga indibiduwal asin sa entero pa nganing mga nasyon. Iyan may mga hula man manongod sa gigibohon niang mga paghokom sa ngapit. Taano ta makakapagkompiar kita na si Jehova nagin asin magigin matanos sa saiyang mga paghokom?

Kun Taano ta Nakalalabi an Hustisya nin Dios

Nungka na ‘paparaon ni Jehova an matanos kadamay kan maraot’

16, 17. Anong mga halimbawa an nagpapaheling na an mga tawo limitado an punto de vista pag-abot sa tunay na hustisya?

16 May labot ki Jehova, masasabi nanggad: “An gabos niang dalan hustisya.” (Deuteronomio 32:4) Mayo sa sato na makapagsasabi nin arog kaiyan manongod sa satong sadiri, ta parate nanggad na pinalilibog kan satong limitadong punto de vista an pakamansay niato sa kun ano an tama. Halimbawa, estudyare si Abraham. Nakimaherak sia ki Jehova may labot sa paglaglag sa Sodoma—sa ibong kan lakop na karatan duman. Hinapot nia si Jehova: “Ano talagang paparaon mo an matanos kadamay kan maraot?” (Genesis 18:23-33) Siempre, an simbag dai. Kaidto sanang an matanos na si Lot asin an mga aki niang babae makaabot na nin ligtas sa siudad nin Zoar na “nagpaoran si Jehova nin asupre asin kalayo” sa Sodoma. (Genesis 19:22-24) Sa kabaliktaran, si Jonas “nag-init sa kaanggotan” kan kaherakan nin Dios an mga taga Ninive. Huling ikinaanunsiar na ni Jonas an paglaglag sa sainda, kontento na kutana siang maheling an pagpoho sa sainda—sa ibong kan odok sa pusong pagsolsol ninda.Jonas 3:10–4:1.

17 Inasegurar giraray ni Jehova si Abraham na kaiba sa paggibo Nia nin hustisya bako sanang an paglaglag sa mga maraot kundi siring man an pagligtas sa mga matanos. Sa ibong na lado, kinaipuhan na manodan ni Jonas na si Jehova maheherakon. Kun  magbakle an mga maraot, sia “andam na magpatawad.” (Salmo 86:5) Bakong arog nin mga tawong bakong kompiado, si Jehova dai nagtatao nin paghokom na bakong paborable tangani sanang iparisa an saiyang kapangyarihan, ni ipinangunguri man nia an pagkaludok sa takot na ibilang siang maluya. An paagi nia nin paghiro magpaheling nin pagkaherak basta may basehan para kaiyan.Isaias 55:7; Ezequiel 18:23.

18. Ipaheling gikan sa Biblia na si Jehova dai minahiro huli sana sa sentimiento.

18 Minsan siring, si Jehova dai nabubuta nin sentimiento sana. Kan an saiyang banwaan magin sagom sa idolatriya, marigon na sinabi ni Jehova: “Hohokoman taka segun sa saimong mga gibo asin papaaboton ko sa saimo an gabos mong makauuyam nin makuring bagay. Asin an sakong mata dai maheherak sa saimo, ni magkakaigwa man ako nin pagkaludok, ta papaaboton ko sa saimo an sadiri mong mga gibo.” (Ezequiel 7:3, 4) Kaya kun an mga tawo matagas na sa dalan ninda, si Jehova naghohokom oyon dian. Alagad an paghokom nia basado sa marigon na ebidensia. Sa siring, kan makaabot sa talinga nia an makosog na “kurahaw nin reklamo” mapadapit sa Sodoma asin Gomorra, sinabi ni Jehova: “Desidido akong humilig tanganing maheling ko kun baga sinda minagawe man nanggad oyon sa kurahaw dapit dian na nakaabot sa sakuya.” (Genesis 18:20, 21) Kanigoan an pasalamat niato na si Jehova bakong arog nin dakol na tawo na basta sana nagkokonklusyon bago madangog an gabos na detalye! Tunay nanggad, si Jehova siring sa pagkaladawan sa saiya kan Biblia, “Dios nin pagigin fiel, na dian sa saiya mayo nin inhustisya.”Deuteronomio 32:4.

Magkompiar sa Hustisya ni Jehova

19. Ano an magigibo niato kun may nakariribong kitang mga hapot manongod sa paggamit ni Jehova nin hustisya?

19 Dai tinatratar kan Biblia an balang hapot mapadapit sa mga ginibo ni Jehova kan nakaagi; ni nagtatao man iyan nin balang detalye manongod sa kun paano maghohokom si Jehova may labot sa mga indibiduwal asin grupo sa ngapit. Kun nariribong kita huli sa mga salaysay o hula sa Biblia na mayo kan siring na  detalye, ikapaheheling niato an kaparehong kaimbodan na arog kan ki propeta Miqueas, na nagsurat: “Mapaheling ako nin mapaghalat na aktitud sa Dios nin sakong kaligtasan.”Miqueas 7:7.

20, 21. Taano ta makakapagkompiar kita na pirmeng gigibohon ni Jehova an tama?

20 Makakapagkompiar kita na sa balang situwasyon, gigibohon ni Jehova an tama. Dawa kun garo baga dai iniintindi nin tawo an mga inhustisya, nanunuga si Jehova: “Sako an pagbalos; ako an mabalos.” (Roma 12:19) Kun mapaheling kita nin mapaghalat na aktitud, aarogon niato an marigon na kombiksion na ipinahayag ni apostol Pablo: “Igwa daw nin inhustisya sa Dios? Nungka logod na mangyari iyan!”Roma 9:14.

21 Mientras tanto, nabubuhay kita sa “delikadong mga panahon na masakit pakibagayan.” (2 Timoteo 3:1) An inhustisya asin mga “pan-aapi” nagbunga nin dakol na maringis na mga pag-abuso. (Eclesiastes 4:1) Minsan siring, dai nagliwat si Jehova. Sagkod ngonyan ikinaoongis nia an inhustisya, asin hararom an pagmakolog nia sa mga biktima kaiyan. Kun magdadanay kitang maimbod ki Jehova asin sa saiyang soberaniya, tatawan nia kita kan kosog na makatagal sagkod sa itinalaan na panahon na itatanos nia an gabos na inhustisya sa irarom kan pamamahala nia sa Kahadean.1 Pedro 5:6, 7.

^ par. 13 Sinabi ni Jehova mapadapit ki Job: “Mayo nin siisay man na nakaaagid sa saiya sa daga.” (Job 1:8) Kun siring, posibleng marhay na si Job nabuhay pagkagadan ni Jose asin bago nagin nombradong namomoon kan Israel si Moises. Sa siring, kan panahon na idto masasabi na mayo nin may integridad na arog kan ki Job.