1. ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ janvuɛ kpa nga e le be’n, be ti like kpa m’ɔ fin Zoova-ɔ?

 NINNGE kpakpa nga Zoova fa man e’n, i kun yɛle janvuɛ kpa nga e le be’n. (Zak. 1:17) Be klo Ɲanmiɛn, yɛ be klo e wie. Kɛ e di aklunjɔɛ’n, i sɔ’n yo be fɛ. Sɛ sa wie o e su’n, be fɔnvɔ e. Yɛ sɛ ɔ fata kɛ be man e afɔtuɛ’n, be sisiman be bo. Be ti nanwlɛfuɛ, yɛ e kwla lafi be su. Nanwlɛ, janvuɛ kɛ ngalɛ sa’m be yo maan “sran klun jɔ.”—Ɲan. 27:9.

2. ?Ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ yasua kun nin i yi be mian be ɲin titi naan be afiɛn mantan kpa-ɔ? (Matie 19:6)

² Ɔ ti cinnjin kɛ yasua kun nin i yi be afiɛn mantan kpa kɛ janvuɛ nɲɔn mɔ be ti koko nɲa’n nun-ɔn ɔ timan’n sa. Sɛ dɔ nga su’n, be afiɛn mantan kpa’n ɔ fataman kɛ be bu i kɛ be afiɛn kwlá saciman le. Ɔ fata kɛ be mian be ɲin naan be afiɛn mantan titi. Sɛ be ɲin kpɛ i sɔ liɛ’n su’n, bla’n annzɛ yasua’n kwla bu i kɛ i ndɛ loman i wiengu kun’n, yɛ ɔ kwla fa ya bɔbɔ. Sɛ aja’n ti sin’n, é sé kɛ maan yasua’n nin bla’n be wlawla nun yie naan ɔ jue kpa titi. Sɛ be yo sɔ’n, wafa nga be afiɛn’n ɔ́ mántan’n be nin klɔ sran uflɛ fi be afiɛn su mantan sɔ. (An kanngan Matie 19:6 nun.) Like suanlɛ nga nun’n, é wá wún like nga yasua kun nin i yi be kwla yo naan i sɔ liɛ’n w’a yo ye’n. Sanngɛ maan e dun mmua e kan like nga be nga be nin-a jaman bla annzɛ bian’n be kwla yo naan b’a ɲan sran kpa kun b’a jɛ i’n i ndɛ.

 LIKE NGA AN KWLA YO NAAN AMUN A ƝAN JANVUƐ KPA KUN NAAN AMUN A SAN NUN TITITI’N

3-4. ?Ngue yɛ ɔ kwla uka sran kun naan w’a ɲan bla annzɛ yasua kpa kun w’a jɛ i-ɔ? (Ɲanndra Mun 18:22)

³ Kwlaa naan y’a fa ajalɛ cinnjin kun’n, ɔ fata kɛ e bu wafa nga i bo’n kwla gua’n, nin i su ye nga e kwla ɲɛn i’n, ɔ nin i sin afɛ nga e kwla wun i’n be akunndan. Kɛ e fa ajalɛ cinnjin kun’n, e kwla isɛ i bo nzuɛn’n cɛ kpa. I sɔ’n ti’n, ɔ fata kɛ e bu i sin kpa naan y’a fa.

⁴ Ajalɛ cinnjin nga e fa be’n, be nun dan kun yɛle yasua annzɛ bla nga é trɛ́ i janvuɛ naan e nin i y’a san nun tititi’n. Zoova yɛ ɔ kpɛli aja’n i ba-ɔ. I sɔ’n ti’n, sɛ e kunndɛ kɛ é já bla annzɛ bian’n ɔ fata kɛ e lo e wun e mɛn i naan ɔ kle e atin. Ɔ klo kɛ yasua kun ɲan bla kpa naan bla’n kusu ɲan bian kpa. I yɛ ɔ si like ng’ɔ ti kpa man e’n niɔn. (An kanngan Ɲanndra Mun 18:22 nun; Ezai 48:​17, 18) Mmla nga be o Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun’n be kwla uka Klisifuɛ kun naan w’a ɲan sran kpa kun w’a jɛ i.

5. ?Sɛ e waan e nin sran kun é sán nun’n, ngue ti yɛ ɔ ti cinnjin kɛ ɔ yo sran mɔ b’a yo i batɛmun-ɔn?

⁵ Kɛ be yo e batɛmun’n, e kaci Ɲanmiɛn i janvuɛ. (Jue. 25:14) Ɔ maan sɛ a kunndɛ kɛ á já bian annzɛ bla’n, maan sran sɔ’n yo Zoova i janvuɛ wie. (1 Kor. 7:39) I liɛ’n, á klé kɛ Zoova i mmla’m be ti ɔ cinnjin, yɛ á wún i wlɛ kɛ Zoova bɔbɔ yɛ ɔ fali sran sɔ’n cɛli wɔ-ɔ. (Ɲan. 19:14) Asa’n, a su jaman sran m’ɔ suman Zoova’n naan w’a wun i sin afɛ’n ngbɛn. (2 Kor. 6:14) Sanngɛ sɛ a se ɔ wun kɛ a ɲanman sran jɛmɛn i Zoova i Lalofuɛ’m be afiɛn ti’n, a nin sran m’ɔ suman Zoova’n bé sán nun’n, i sɔ’n timan ngwlɛlɛ ayeliɛ kaan sa. Asa kusu’n, nán se ɔ wun kɛ sɛ a jɛ i sɔ sran’n, cɛn wie lele’n ɔ́ kwlá sú Zoova.

6-7. ?Kɛ aniaan bian kun nin aniaan bla kun bé nían be wiengu nzuɛn’n, kosan benin mun yɛ be kwla fa usa be wun-ɔn?

⁶ I yo, nán be kwlaa nga be yoli be batɛmun’n yɛ be kwla yo bian annzɛ bla kpa be man wɔ-ɔ. I sɔ’n ti’n, sɛ w’a fa ɔ ɲin w’a sie i aniaan bla annzɛ aniaan bian kun su’n usa ɔ wun kɛ: ‘?Wafa sɛ yɛ ɔ nin i awlofuɛ’m be tran-ɔn? ?Ɔ bu sran sran yɛ sran ndɛ lo i? ?Wan mun yɛ be ti i janvuɛ-ɔ? ?Sɛ ɔ nin sran kun be nuan sɛman ndɛ kun su’n, ngue yɛ ɔ yo-ɔ? ?Ɔ kunndɛ kɛ i ndɛ liɛ’n su yɛ ɔ ka-ɔ? ?Annzɛ sɛ ndɛ nga i wiengu’m be kan’n ɔ fɔnman Zoova i mmla wie fi’n, ɔ jrɛnmɛn i akunndan liɛ’n su? ?Wafa sɛ yɛ ɔ bu sika’n niɔn?’

⁷ Kosan nga a kwla fa usa ɔ wun’n, i wie ekun yɛ: ‘?Sran sɔ’n kle kɛ ɔ klo Zoova kpa? ?Ɔ su miɛn i ɲin naan w’a kwla “fa nzuɛn uflɛ’n”? ?Ɔ́ súan min bo naan m’an tu min klun m’an su Zoova titi? ?Junman nga ɔ sunnzun kɛ ɔ́ dí i Zoova i sulɛ’n nun’n ɔ nin min liɛ’n ti kun? ?Kɛ n niɛn i sa’n, e nin i e afiɛn kwla mantan kpa kɛ janvuɛ nɲɔn mɔ be ti koko nɲa nun-ɔn ɔ timan’n sa?’ (Kol. 3:​9, 10) Sɛ a ti aniaan bla’n, usa ɔ wun kɛ: ‘?Aniaan bian nga e nin i e su nian e wiengu nzuɛn’n, e nin i e janvuɛ’n kwla tra kpa, yɛ ɔ kwla sie awlobo kun kpa?’ (1 Kor. 11:3) Sɛ a ti aniaan bian’n, usa ɔ wun kɛ: ‘?Aniaan bla nga e nin i e su nian e wiengu nzuɛn’n, sɛ n fɔn bɔbɔ’n, i ɲin yí min yɛ ɔ́ ló i wun naan n sie i titi?’ Ndɛ sɔ’m be wlɛ wunlɛ’n fa blɛ. I sɔ’n ti’n, amun fa blɛ naan amun si sran nga amun kunndɛ kɛ amún jɛ́ i’n i kpa.

8-9. ?Ngue yɛ ɔ kwla uka be nga be su nian be wiengu nzuɛn’n naan b’a fa ajalɛ ngwlɛlɛ su-ɔ? (An nian foto’n wie.)

⁸ Kɛ amún nían amun wiengu nzuɛn’n, ɔ fata kɛ a si ɔ wiengu kun’n i kpa. I liɛ’n, sɛ ɔ ti sran mɔ a kwla jɛ i’n, á wún i wlɛ. I lɛ nun’n, sran sɔ’n i su ndɛ nga ɔ wiengu’m be kan’n, ɔ fata kɛ a si i. A kwla usa be naan be kan i nzuɛn’n ɔ nin wafa nga aniaan nga be o i asɔnun’n nun lɔ’n be bu i’n i ndɛ be kle wɔ. I wie yɛle kɛ: ?Be sie i nzɔliɛ kɛ ɔ ti wun ase kanfuɛ,  ɔ ti wɛtɛɛfuɛ, yɛ i like yolɛ yoman ya? Be flɛ aniaan bla kun kɛ Sara. Ɔ tran Giyanin, i wun’n suan Daniɛli. Sara seli kɛ: “N seli aniaan bian ng’ɔ nin Daniɛli be tran likawlɛ’n m’ɔ nin i be di atin bolɛ junman’n kɛ ɔ kɛn i su ndɛ wie mun kle min. Asa’n, n usali i asɔnun kpɛnngbɛn’m be nun kun, nin e janvuɛ wie mun ɔ nin aniaan bla wie mɔ be o i asɔnun’n nun lɔ’n i su ndɛ wie mun.” Sɛ sa wie ɲɛnnin i laa annzɛ sa wie o i su dɔ nga su m’ɔ ti cinnjin kɛ a si nun’n, se i kɛ ɔ kan kle wɔ. Ɔ timɛn i ti’n, sɛ amun ja’n ɔ cɛman naan i sɔ’n w’a kpɛ ndɛ ba.

⁹ Sɛ a sie like kun i nzɔliɛ i lika m’ɔ sanngan wɔ akunndan’n, annzɛ sɛ ɔ janvuɛ wie fa ɔ ɲin sie i like kun su’n, maan ɔ yo wɔ cinnjin. I liɛ’n, sɛ ɔ fata kɛ amun ja annzɛ nán amun ja’n á kwlá fɛ́ i wun ajalɛ. a Siɛn’n, maan e kan be nga b’a ja bla annzɛ bian’n be ndɛ.

AMUN YO NINNGE WIE MUN LIKAWLƐ NAAN AMUN AFIƐN MANTAN KPA

10. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ yasua kun nin i yi be yo ninnge wie mun likawlɛ-ɔ?

¹⁰ Kannzɛ bɔbɔ yasua kun nin i yi’n be leman blɛ’n, sanngɛ maan be yo ninnge wie mun likawlɛ. I liɛ’n, be afiɛn mántan kpa. Maan cɛn kwlakwla be fa blɛ koko yalɛ. Be kwla kan ninnge nga be yoli’n, nin sa ng’ɔ tɔli be su’n be ndɛ. Asa’n, be kwla kan be klun ndɛ nin wafa nga be wun yo be’n be ndɛ kle be wiengu. Be kwla yi be klolɛ’n i nglo be wiengu lika, annzɛ be kwla yiyi be ɲin su kan likawlɛ.

11. ?Ngue yɛ ɔ kwla yo maan ndɛ tɔ yasua kun nin i yi be afiɛn-ɔn?

¹¹ Kɛ yasua kun nin i yi be afiɛn mantan kpa’n, be klo ninnge’m be yolɛ likawlɛ. I yo, nán blɛ kwlaa nun yɛ i sɔ’n kwla yo ye-ɔ. Sanngɛ nán maan be yo sɔ cɛ dan. Afin i bo kwla gua tɛ. I wie yɛle kɛ sran wie’m be yaci be awlofuɛ mun be kɔ junman dilɛ nvle uflɛ nun, yɛ be cɛ lɔ kpa. Kɛ be kɔ sɔ’n, wie liɛ’n be ɲan sika kpanngban. Sanngɛ kɛ mɔ be cɛ lɔ dan’n ti’n, i sɔ’n kwla kpɛ ndɛ ba be aja’n nun.

12-13. (1) ?Ajalɛ benin yɛ Klisifuɛ wie’m be fali naan be nin be yi annzɛ be wun b’a yo ninnge wie mun likawlɛ-ɔ? (An nian foto’n wie.) (2) An kan amun yi’n annzɛ amun wun’n i cinnjin m’ɔ ti’n i ndɛ. (An nian kuku “ Ɔ yi annzɛ ɔ wun i cinnjin m’ɔ ti’n.”)

¹² Maan e kan ajalɛ wie mɔ Klisifuɛ wie’m be fali naan be nin be yi annzɛ be wun b’a kwla yo ninnge wie mun likawlɛ titi’n be ndɛ. Be flɛ aniaan bla kun kɛ Lea. Ɔ tran Guamun. Ɔ seli kɛ: “E nin min wun e klo ninnge’m be yolɛ likawlɛ. Sɛ be yia e nun kun’n, annzɛ sɛ e nun kun kɔ́ lika wie’n, blɛ sunman’n e nɲɔn’n yɛ e kɔ-ɔ.” Aniaan bla kun m’ɔ suan Rɔksanin’n m’ɔ tran Etazinin’n seli kɛ: “E ɲanman e ti. Ɔ maan e wunnin kɛ ɔ fata kɛ e kunndɛ blɛ naan e fa yo ninnge wie mun likawlɛ, kɛ nga e siesie e blɛ naan y’a kwla yo ninnge cinnjin onga mun’n sa. (An nian Amɔsu 3:3.) Aniaan bian  kun m’ɔ suan Damiɛn’n m’ɔ tran Aflansi’n seli kɛ: “Like nga e nun kun klo i yolɛ’n, e yo i likawlɛ. Ɔ maan kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun bɔbɔ’n, kun’n klo like sɔ’n i yolɛ wie.” (Mat. 7:12) Aniaan bla kun mɔ be flɛ i Keti’n m’ɔ tran Etazinin’n seli kɛ: “Wie liɛ’n, e faman e pɔɔtablu mun sieman e wun lɛ, kɛ ɔ yo naan y’a faman e ɲin y’a siemɛn i like uflɛ su’n ti.”

¹³ Sanngɛ like ng’ɔ ti cinnjin kpa’n, yɛle kɛ maan a nin ɔ yi annzɛ ɔ wun be yo ninnge nga e yo be Ɲanmiɛn sulɛ’n nun’n likawlɛ. Aniaan bla kun m’ɔ suan Miriamun m’ɔ tran Aflansi’n seli kɛ: “Kɛ lika’n cɛn’n, like nga e dun mmua e yo’n yɛle kɛ e kanngan Biblu’n nun likawlɛ. Kpɛkun ndɛ ng’ɔ yoli i fɛ’n, ɔ nin wafa nga e kwla nanti su’n e koko su yalɛ. N klo i sɔ yolɛ kpa.” Ɔ seli ekun kɛ: “Kɛ min wun srɛ Ɲanmiɛn mɔ n ti’n, n wun kɛ ɔ klo Zoova kpa.” Keti mɔ e kɛnnin i ndɛ’n seli kɛ: “Kɛ e nin min wun e bo jasin fɛ likawlɛ’n, ɔ yo e fɛ kpa. Kɛ ɔ kan Zoova i ndɛ mɔ n ti’n, mɔ n kusu n kan wie  m’ɔ ti’n, i sɔ’n yo maan e afiɛn mantan kpa. Yɛ e kle e wiengu like uflɛ titi.”—Ɲan. 27:17.

KƐ NDƐ TƆ AMUN AFIƐN’N AN KA LIKAWLƐ TITI

14-15. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ yasua kun nin i yi be yo like kwlaa nga be kwla yo’n naan b’a siesie ndɛ nga be tɔ be afiɛn’n niɔn? An fa sunnzun ase kun be yiyi nun.

¹⁴ Fɔ m’ɔ o e nun ti’n, ɔ ju wie’n ndɛ kwla tɔ yasua’n nin i yi’n be afiɛn. Biblu’n se kɛ: “Be nga be ja bla annzɛ bian’n, bé wún be ɲin su.” (1 Kor. 7:28) Sa nga be kwla tɔ be nga b’a ja bla annzɛ bian’n be su’n be ndɛ yɛ Biblu’n kan-ɔn. Kɛ sa sɔ’m be ju’n, ɔ fata kɛ be mian be ɲin be ka likawlɛ naan be siesie be afiɛn. ?Ngue ti-ɔ?

¹⁵ Wienun-ɔn, sran kun i sua dan m’ɔ ti klanman kpa’n annzɛ i like cinnjin kpa kun w’a saci. Sran sɔ’n fá ajalɛ naan w’a siesie i ye. Sɛ ɔ fata kɛ ɔ yi sika kpanngban annzɛ ɔ fa afuɛ kpanngban fa siesie i ye’n, ɔ́ míɛn i ɲin yo sɔ. ?Ngue ti-ɔ? Afin like sɔ’n ti i cinnjin kpa. I wafa kunngba’n, aja’n ti like cinnjin kpa. Yasua nin i yi nga be afiɛn mantan kpa bɔbɔ’n, saan ndɛ tɔ́ be afiɛn cɛn kunngun. Kɛ sua kun saci’n, be kwla siesie i ye. I wafa kunngba’n sɛ ndɛ tɔ aja’n nun’n be kwla siesie. I sɔ’n kwla fa blɛ. Yɛ ɔ fata kɛ yasua’n nin bla’n be mian be ɲin naan be afiɛn mantan kpa yɛ be tran likawlɛ titi. Sanngɛ sɛ be mian be ɲin be yo sɔ’n, Zoova i klun jɔ́ be wun. (Mal. 2:16) Asa’n, bé klé kɛ be klo be wiengu kun’n naan be bu i sran. Yɛ bé klé kɛ be klo Zoova m’ɔ kpɛli aja’n i ba’n i wie, naan be ɲin yi i.

16. ?Kɛ nga 1 Korɛntifuɛ Mun 13:​4-8 fa kan’n sa’n, ngue yɛ ɔ kwla uka be nga ndɛ w’a tɔ be aja’n nun’n niɔn? (An nian foto’n nin kuku “ Ninnge wie mɔ be kwla uka amun naan amun afiɛn w’a mantan kpa’n” be wie.)

¹⁶ Sɛ ndɛ tɔ amun afiɛn’n, nán amun ka lɛ se kɛ amún títí nun. (1 Kor. 7:​10, 11) Sanngɛ maan amun tinuntinun amun usa mun wun kɛ: ‘?Ngue yɛ n kwla yo naan e nin min wiengu kun’n e afiɛn w’a mantan kpa-ɔ?’ Asa’n, sran klolɛ’n i su ndɛ nga Biblu’n kan m’ɔ o 1 Korɛntifuɛ Mun 13:​4-8 nun’n, an suan su like. (An kanngan nun.) Ndɛ mma sɔ’m be kan like nga sran ng’ɔ klo sran’n ɔ yo’n ɔ nin ng’ɔ yoman’n be ndɛ. Wafa nga an kwla nian su nanti kpa’n, an bu i akunndan. Nán amun kunndɛ kɛ amún titi nun. Sanngɛ amun kunndɛ like nga amun kwla yo naan amun a klo amun wun kɛ laa’n sa’n. I lɛ nun’n, like nga sran kun kwla yo naan ɔ nin i wiengu kun’n be afiɛn w’a mantan kpa kɛ laa’n sa’n, yɛ ɔ fata kɛ ɔ bu i akunndan-ɔn. An srɛ Zoova kɛ ɔ uka amun. E video nga be kwla uka amun’n, an nian be. Yɛ e fluwa nga be kwla uka amun’n an kanngan be nun. Asa’n, an kwla usa asɔnun kpɛnngbɛn nin aniaan wie mɔ b’a tin Ɲanmiɛn sulɛ nun’n be ngwlɛlɛ afɛ. Biblu’n se kɛ aja’n ti  kɛ ɲanman kun mɔ be fali ɲanman nsan be wɔli’n sa. Zoova yɛ ɔ ti ɲanman nsan sɔ’m be nun cinnjin kpafuɛ’n niɔn. Sɛ amun yo ninnge mun kɛ ɔ fa klo’n sa’n, amun aja’n táka kpa.—Aku. 4:12.

17. ?Ngue yɛ ɔ fata kɛ be nga b’a ja bla annzɛ bian’n, ɔ nin be nga be kunndɛ kɛ bé já wie’n be yo naan b’a di aklunjɔɛ-ɔ?

¹⁷ Zoova kunndɛ kɛ i sufuɛ’m be kwlaa, be nga b’a ja bla annzɛ bian-o, be nga be kunndɛ kɛ bé já wie-o, be di aklunjɔɛ. I sɔ’n ti’n, sɛ a klo kɛ á já bla annzɛ bian’n, sran nga sɛ a nin i be tra janvuɛ-ɔ, ɔ su yoman le nɲɔn kun like’n yɛ ɔ fata kɛ a kunndɛ-ɔ. Sɛ kusu w’a ja bla annzɛ bian’n, mian ɔ ɲin naan a nin ɔ wiengu kun’n amun afiɛn mantan kpa titi. Sɛ ndɛ tɔ amun afiɛn’n, an mian amun ɲin be siesie, yɛ an lo amun wun man Zoova naan ɔ uka amun. Sɛ a yo i kwlaa sɔ’n, a nin ɔ yi annzɛ ɔ wun mɔ a klo i kpa’n ‘amún dí aklunjɔɛ.’—Aku. 9:9.