Kɔ i nun ndɛ'n su trele

Kɔ like ng'ɔ o fluwa'n nun'n su trele

Zoova i Lalofuɛ mun

Kle aniɛn'n Wawle

 LIKE SUANLƐ 25

Blɛ kekle nun’n maan e fa e wla’n e gua Zoova su

Blɛ kekle nun’n maan e fa e wla’n e gua Zoova su

“N wo afɛ nun.”​—1 SAM. 1:15.

JUE 30 Min Si, min Ɲanmiɛn nin min janvuɛ

I SU FITILƐ *

1. ?Ngue ti yɛ Zezi i ndɛ ng’ɔ kannin’n ti e liɛ wie-ɔ?

CƐN kun’n kɛ Zezi kán mɛn’n i awieliɛ blɛ’n i ndɛ kle i sɔnnzɔnfuɛ mun’n, ɔ seli kɛ: “An nian amun wun su. Nán amun fa [...] ninnge’m be ti kokolɛ’n fa cici amun ti le.” Ninnge nga Zezi kan be ndɛ’n, i wie yɛle sika, nin aliɛ nin lawlɛ, ɔ nin ninnge uflɛ wie mun ekun. (Lik. 21:34) Zezi i ndɛ sɔ’n ti e liɛ wie andɛ. Afin ninnge sɔ’m be ti’n e kusu e kwla koko wie.

2. ?Sa fanunfanun benin wie mun yɛ be tɔli aniaan wie’m be su-ɔ?

2 Ɔ ju wie’n sa’m be lɔngɔ su be tɔ e su. I wie yɛle aniaan bian Zan liɛ’n. * Kɛ ɔ ɔli Dɔɔtrɔ’n be seli i kɛ tukpacɛ kekle kpa kun o i wun. Blɛ kunngba’n nun’n i yi mɔ be jali w’a di afuɛ 19 yacili i. Asa ekun’n, i wa bla nɲɔn’n be yacili Zoova sulɛ. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, aniaan bian’n i wla boli i wun dan. Maan e kan aniaan bian Bɔbu nin i yi Linda be liɛ’n i ndɛ. Be sran nɲɔn’n be junman’n sacili. Ɔ maan be tuli be sua’n nun be ko trannin sua kaan kun nun. Blɛ kunngba’n nun’n, dɔɔtrɔ’m be seli Linda kɛ tukpacɛ wie o i awlɛn ba nun naan ɔ kwla kun i. Kpɛkun be seli i ekun kɛ tukpacɛ kekle uflɛ o i wun.

3. ?Kɛ nga Filipufuɛ Mun 4:6, 7 fa kan’n sa’n, ngue yɛ e kwla lafi su kɛ Zoova yó-ɔ?

3 Kɛ sa’m be tɔ e su’n wafa nga e wun yo e’n, e Si Ɲanmiɛn Kpli Zoova m’ɔ yili e’n ɔ wun i wlɛ. Yɛ ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ úka e naan e jran sa sɔ’m be ɲrun kekle. (An kanngan Filipufuɛ Mun 4:6, 7 nun) I nuan ndɛ’n kɛn i sufuɛ kpanngban mɔ sa  fanunfanun tɔli be su’n, nin wafa ng’ɔ ukali be naan b’a kwla jran kekle’n, be ndɛ. Maan e kan sran sɔ’m be nun wie’m be ndɛ.

ELI “TI SRAN KƐ E SA”

4. (1) ?Sa benin mun yɛ be tɔli Eli su-ɔ? (2) ?Ngue yɛ Eli wunnin i wlɛ-ɔ?

4 I nun nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Eli dí Zoova i junman’n, nn lika’n timan kpa mlɔnmlɔn. Ɔ maan sa sunman be tɔli i su. Blɛ sɔ’n nun’n Famiɛn Akabu m’ɔ nin Zoova be nantiman klanman’n, yɛ ɔ sie Izraɛli nvle’n niɔn. I yi Zezabɛli kusu ti Baali sufuɛ. Be sran nɲɔn’n be yoli maan Baali sulɛ’n wa truli Izraɛli nvle wunmuan’n nun. Kpɛkun be kunnin Zoova i nuan ijɔfuɛ sunman. Ɲanmiɛn sa Eli ɲɛnnin i ti. I sin’n, awe kun wa kpɛnnin nvle’n nun. Sanngɛ Zoova maan ɔ ɲannin aliɛ dili. (1 Fam. 17:2-4, 14-16) Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, Baali i sufuɛ’m be wa tanndannin Eli ɲrun. Blɛ sɔ nun’n ɔ lafili Zoova su. Kpɛkun ɔ seli Izraɛlifuɛ’m be kɛ be su Zoova wie. Blɛ kekle sɔ’m be nun’n, Eli wunnin i wlɛ weiin kɛ Zoova suɛnnin i bo.

Zoova sunmɛnnin i anzi kun kɛ ɔ wa wla Eli i fanngan. (An nian ndɛ kpɔlɛ 5-6 be nun.) *

5-6. (1) ?Kɛ nga 1 Famiɛn Mun 19:1-4 fa kan’n sa’n, wafa sɛ yɛ Eli i wun yoli i-ɔ? (2) ?Wafa sɛ yɛ Zoova yili i nglo kɛ ɔ klo Eli-ɔ?

5 An kanngan 1 Famiɛn Mun 19:1-4 nun. Cɛn kun’n, Zezabɛli seli kɛ ɔ́ kún Eli. Kɛ Eli tili ndɛ sɔ’n srɛ m’ɔ kunnin i ti’n, ɔ wanndi ɔli Beɛr-Seba. I wla m’ɔ boli i wun dan ti’n ɔ sun flɛli wie’n. Like nga ti yɛ Eli i wun yoli i sɔ’n yɛle kɛ ɔ “ti sran kɛ e sa.” (Zak. 5:17) Atrɛkpa’n, i su sa’m be tinnin i su dan, yɛ ɔ wunman be trawlɛ.  Asa ekun’n, ɔ wlali Izraɛlifuɛ’m be fanngan kɛ be su Zoova. Sanngɛ ngbɛn-ɔn. Kpɛkun ɔ yo i kɛ i kunngba yɛ ɔ miɛn i ɲin su Zoova sa. (1 Fam. 18:3, 4, 13; 19:10, 14) Atrɛkpa’n, wafa nga Eli i wun yoli i’n ɔ kwla bo e nuan. Afin ɔ su Zoova kpa yɛ ɔ ti i nuan ijɔfuɛ. Sanngɛ Zoova liɛ’n, ɔ wunnin like nga ti yɛ Eli i wun yoli sɔ’n i wlɛ.

6 Kɛ Eli kannin sa nga be o i su’n i ndɛ kleli Zoova’n, Zoova w’a ijɔmɛn i. I kpa bɔbɔ’n, ɔ wlɛli i fanngan. (1 Fam. 19:5-7) Kɛ ɔ ko yo naan Eli w’a kaci akunndan ng’ɔ bu’n, Zoova yili i tinmin’n i nglo kleli i. I sin’n, Zoova seli i kɛ Izraɛlifuɛ kɔe 7.000 b’a suman Baali wie. (1 Fam. 19:11-18) Like nga ti yɛ Zoova yoli sɔ’n yɛle kɛ ɔ kunndɛ kɛ Eli wun i wlɛ kɛ ɔ klo i.

?WAFA SƐ YƐ ZOOVA WAAN Ɔ́ ÚKA E-Ɔ?

7. ?Wafa nga Zoova ukali Eli’n kle e sɛ?

7 Kɛ sa’m be tɔli Eli su’n Zoova wunnin wafa nga i wun yoli’n i wlɛ. E kusu e kwla lafi su kɛ sɛ sa o e su’n, Zoova wún wafa nga e wun yo e’n i wlɛ wie. Zoova si like nga e kwla yo’n, ɔ nin like nga e kwlá yoman’n. I kpa bɔbɔ’n, ɔ si e klun akunndan’n. (Jue. 103:14; 139:3, 4) Ɔ maan sɛ e lafi Zoova su kɛ Eli sa’n, ɔ́ úka e naan y’a wun e su sa’m be trawlɛ.​—Jue. 55:23.

8. ?Wafa sɛ yɛ Zoova waan ɔ́ úka e naan y’a kwla jran kekle-ɔ?

8 Wie liɛ’n kɛ sa o e su’n, e se e wun kɛ sa sɔ’n su wieman le. Ɔ maan e sa sin bubu e. Sɛ i sɔ’n ju e su’n, nán e wla fi su kɛ Zoova kwla uka e naan y’a jran kekle. ?Wafa sɛ yɛ Zoova waan ɔ́ úka e-ɔ? I bɔbɔ se e kɛ e fa e su sa’n kwlaa e wlɛ i sa nun. Sɛ e yo sɔ’n ɔ tɛ su. Yɛle kɛ ɔ́ úka e naan y’a kwla jran kekle. (Jue. 5:4; 1 Piɛ. 5:7) I sɔ’n ti’n, kɛ sa o e su’n nán e yaci Zoova i srɛlɛ le. Zoova su kanman ndɛ kleman e trele kɛ Eli liɛ’n sa. Sanngɛ ɔ́ sín i nuan ndɛ’n nin i anuannzɛ’n be lika yɛ ɔ́ kán ndɛ klé e-ɔ. Sɛ e kɛnngɛn i sufuɛ wie’m be su ndɛ nga be o Biblu’n nun’n be nun’n, é wla gúa ase kpɛkun é láfi su kɛ e su sa’m bé wíe cɛn kun. Asa ekun’n, e niaan’m be kwla fɔnvɔ e kpɛkun be wla e fanngan.​—Rɔm. 15:4; Ebr. 10:24, 25.

9. ?Wafa sɛ yɛ e janvuɛ kpa wie kwla uka e-ɔ?

9 Cɛn kun’n, Zoova seli Eli kɛ ɔ ko se Elize kɛ w’a ukɛ i naan be di i junman’n. I sɔ mɔ Zoova seli Eli kɛ ɔ yo’n ti’n, Eli ɲannin janvuɛ kpa kun. Ɔ maan blɛ kekle nun’n, bé wlá be wiengu fanngan. I wafa kunngba’n, sɛ e le e janvuɛ kpa kun’n, blɛ kekle nun’n e kwla kan e klun ndɛ e kle i. Kpɛkun e janvuɛ sɔ’n úka e naan e wla w’a gua ase. (2 Fam. 2:2; Nya. 17:17) Sɛ e leman sran kun mɔ e kwla kan e klun ndɛ’n e kle i’n, e kwla srɛ Zoova kɛ ɔ uka e naan e fa e wun mɛntɛn i sufuɛ kpa kun m’ɔ kwla uka e’n.

10. (1) ?Wafa sɛ yɛ Eli i su ndɛ’n gua e awlɛn su nzue-ɔ? (2) ?Wafa sɛ yɛ ndɛ ng’ɔ o Ezai 40:28, 29 nun’n kwla uka e-ɔ?

10 Zoova ukali Eli naan w’a kwla jrɛn i su sa’m be ɲrun kekle. I sɔ’n ti’n, Eli suli Zoova cɛli kpa. Eli i su ndɛ’n gua e awlɛn su nzue. Wie liɛ’n, kɛ sa kekle’m be tɔ e su’n e akunndan sanngan yɛ e wunman e wun fɛ mlɔnmlɔn. Sanngɛ sɛ e fa e wla’n e guɛ i Zoova su’n, ɔ́ mán e wunmiɛn naan y’a kwla su i titi.​—An kanngan Ezai 40:28, 29 nun.

ANI NIN DAVIDI, Ɔ NIN JUE TOFUƐ KUN BE FALI BE WLA GUALI ZOOVA SU

11-13. ?Sa benin yɛ ɔ tɔli Ɲanmiɛn i sufuɛ wie’m be su-ɔ?

11 Biblu’n kan sran wie mun ekun mɔ sa kekle tɔli be su’n be ndɛ. Sran sɔ’m be nun kun yɛle Ani. Ani kwlá wunman ba. I sɔ’n ti’n i wla m’ɔ nin be o awlo nun’n ɔ  yo i fiaan. Ɔ maan Ani i wla boli i wun dan. (1 Sam. 1:2, 6) I sɔ’n ti’n, ɔ sun cɛn kwlakwla, kpɛkun ɔ diman like.​—1 Sam. 1:7, 10.

12 Sa kekle sunman tɔli Famiɛn Davidi su wie. Maan e kan sa sɔ’m be nun wie’m be ndɛ. Davidi bɔbɔ yoli sa tɛ wie mun yɛ sa tɛ sɔ’m be ti’n i akunndan’n buli i fɔ dan. (Jue. 40:13) Asa ekun’n, i wa Absalɔmun m’ɔ klo i kpa’n jasoli i wun. I sin’n, be kunnin i wa sɔ’n. Davidi i janvuɛ kpa kun m’ɔ nin i be ti koko nɲa nun-ɔn ɔ timan’n, ɔ kpɛli i bo waka. (2 Sam. 16:23–17:2; Jue. 55:13-15) Jue nga Davidi kpɛli be’n, be nun sunman be kan wafa nga i wun yoli i’n nin Zoova su m’ɔ lafili tankaan kpa’n, be ndɛ.​—Jue. 38:6-11; 94:17-19.

?Ngue yɛ ɔ ukali Azafu i anunman kun naan w’a kwla su Zoova aklunjuɛ su ekun-ɔn? (An nian ndɛ kpɔlɛ 13-15 be nun.) *

13 Ɔ ka kan naan levifuɛ kun m’ɔ atrɛkpa’n ɔ ti Azafu i anunman’n w’a yaci Zoova i sulɛ. Afin i ɲin wa bloli klunwifuɛ’m be wun. Atrɛkpa’n, Azafu i anunman sɔ’n dili junman Zoova i sua ng’ɔ o Zerizalɛmun lɔ’n i nun. Sanngɛ i ɲin m’ɔ bloli klunwifuɛ’m be wun ti’n, i akunndan’n wa sanngannin yɛ w’a suman Zoova aklunjuɛ su kun. I kpa bɔbɔ’n w’a buman wafa nga Zoova yrɛ i su’n i like fi kun.​—Jue. 73:2-5, 7, 12-14, 16, 17, 21.

14-15. ?Ngue like yɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ nsan nga e kannin be ndɛ’n be su ndɛ’n kle e-ɔ?

14 Zoova i sufuɛ nsan nga e kannin be ndɛ lɛ’n, be lafili su kɛ Zoova úka be. Ɔ maan be kannin sa ng’ɔ o be su’n i ndɛ kleli Zoova. Be kannin sa nga ti yɛ be wla bo be wun’n i ndɛ kle i wie. Kpɛkun be miannin be ɲin be suli Zoova titi.​—1 Sam. 1:9, 10; Jue. 55:23; 73:17; 122:1.

15 Kɛ Zoova i sufuɛ sɔ’m be srɛli i’n, ɔ tɛli be tinuntinun be su klanman. Biblu’n kle  kɛ Ani i wla guali ase. (1 Sam. 1:18) Davidi kusu seli kɛ: “Sa kekle ng’ɔ ju Anannganman i sufuɛ nanwlɛfuɛ’n i su’n ɔ sɔnnin, sanngɛ Anannganman de i sa sɔ’m be kwlaa be nun kpan.” (Jue. 34:19) Yɛ Azafu i anunman’n liɛ’n ɔ wunnin i wlɛ kɛ Zoova ‘trɛli i sa’n.’ Yɛle kɛ ɔ mɛnnin i afɔtuɛ kpakpa wie mun. I sɔ’n ti’n, ɔ seli kɛ: “Nyanmiɛn i tranlɛ bɔ e nin wɔ tran’n ɔ ti min anyanbeun like. Min min Anannganman, ń fá min wla ń gúa ɔ su.” (Jue. 73:23, 24, 28) ?Ngue like yɛ Ɲanmiɛn i sufuɛ sɔ’m be su ndɛ’n kle e-ɔ? Blɛ wie nun’n sa kekle’m be kwla tɔ e su, yɛ sa kekle sɔ’m be ti’n e wla kwla bo e wun, kpɛkun e akunndan’n sanngan. Sanngɛ sɛ e bu wafa nga Zoova ukɛli i sufuɛ mun laa’n i akunndan’n, naan e srɛ i tankaan kpa’n, naan e yo like ng’ɔ se e kɛ e yo’n, ɔ́ mán e wunmiɛn naan y’a kwla jran kekle.​—Jue. 143:1, 4-8.

SƐ E FA E WLA E GUA ZOOVA SU’N É KWLÁ JRÁN KEKLE

I klikli nun’n kɛ sa ɲannin aniaan bla’n m’ɔ fɛmɛn i wun mantanman sran’n, i wla bo i wun. Sanngɛ kɛ wa fɛli i wun mantannin be nga sa o be su’n, i wun kpɛjɛ i siɛn’n. (An nian ndɛ kpɔlɛ 16-17 be nun.)

16-17. (1) ?Ngue ti yɛ blɛ kekle nun’n ɔ fata kɛ e fa e wun e mantan Zoova nin aniaan mun-ɔn? (2) ?Like benin yɛ ɔ kwla wla e fanngan ekun-ɔn?

16 Ɲanmiɛn i sufuɛ nsan nga e kannin be ndɛ’n be su ndɛ’n man e afɔtuɛ uflɛ ekun. Afɔtuɛ sɔ’n yɛle kɛ sɛ sa o e su’n maan e fa  e wun e mantan Zoova nin aniaan mun kpa. Sɛ y’a yoman sɔ’n e su afɛ’n tín e su tratra su. (Nya. 18:1) Aniaan bla kun mɔ be flɛ i kɛ Nansi’n, i su ndɛ’n yi i sɔ’n liɛ’n i nglo kpa. Nansi i wun’n yacili i. Ɔ maan i awlɛn’n kpɔtɔli i klun. Blɛ kekle sɔ’n nun’n, ɔ seli kɛ: “Cɛn wie’n, n kloman kɛ ń wún sran, yɛ n kloman kɛ e nin sran é íjɔ. Sanngɛ n wunnin i wlɛ kɛ, kɛ n yo sɔ’n, min awlabɔɛ’n yo dan tra laa’n.” Aniaan bla’n wa kacili i sa. Ɔ fali ajalɛ kɛ ɔ́ úka be nga sa o be su’n. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, ɔ seli kɛ: “Sran’m be kokoli be su afɛ’n kleli min. N sieli i nzɔliɛ kɛ, kɛ n tie be ndɛ’n n buman min su sa liɛ’n i akunndan ngboko kun.”

17 Kɛ sa o e su’n, maan e mian e ɲin e tran aɲia’m be kwlaa be bo. Kɛ e tran aɲia’m be bo’n Zoova ‘fɔnvɔ e.’ (Jue. 86:17) Ɔ fɛ i wawɛ’n nin i nuan ndɛ’n, ɔ nin aniaan mun fa wla e fanngan. Asa ekun’n, kɛ e tran aɲia’m be bo’n e bɔbɔ e kwla ‘wla e wiengu fanngan’ wie. (Rɔm. 1:11, 12) Aniaan bla kun m’ɔ suan Sofia’n seli kɛ: “Zoova nin aniaan’m be ukali min naan m’an kwla jran kekle. Yɛ aɲia’m be bo tranlɛ kusu yoli min ye wie kpa. N wunnin i wlɛ ekun kɛ, kɛ n mian min ɲin n bo jasin fɛ’n, kpɛkun n di junman asɔnun nun’n, n ɲan wunmiɛn n jran min su sa’m be ɲrun kekle.”

18. ?Kɛ e su sa’m be ti’n e sa sin bubu e’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e wla kpɛn su-ɔ?

18 Kɛ sa kekle’m be o e su mɔ e sa sin bubu e’n annzɛ e akunndan’n sanngan’n, maan e wla kpɛn su kɛ Zoova waan ɔ́ wá yó maan e su wunman ɲrɛnnɛn kun. Kpɛkun dɔ nga su bɔbɔ’n i waan ɔ́ mán e “wunmiɛn” naan y’a kwla jran sa kwlaa nga be o e su’n, be ɲrun kekle.​—Fp. 2:13.

19. ?Ndɛ fɛ benin yɛ ɔ o Rɔmunfuɛ Mun 8:37-39 nun-ɔn?

19 An kanngan Rɔmunfuɛ Mun 8:37-39 nun. Akoto Pɔlu seli kɛ like fi su kwlá yoman naan Ɲanmiɛn w’a yaci e klolɛ. ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ e kwla uka e niaan nga afɛ o be su’n naan b’a jran kekle-ɔ? Like suanlɛ nga i sin liɛ’n nun’n, é wá kán wafa nga e kwla kle kɛ e si be aunnvuɛ kɛ Zoova sa’n, i ndɛ.

JUE 44 Afɛfuɛ’n i Ɲanmiɛn srɛlɛ

^ ndɛ kpɔlɛ 5 Ɔ ju wie’n sa fanunfanun tɔ e su, kusu nán wielɛ yɛ be ko wie-ɔ. Kɛ ɔ ko yo sɔ’n e akunndan’n kwla sanngan, e wla kwla bo e wun, yɛ e kwla tɔ su tukpacɛ bɔbɔ. ?Wafa sɛ yɛ blɛ kekle nun’n Zoova uka e-ɔ? Like suanlɛ nga nun’n, é wá kán wafa nga Zoova ukali Eli nin sran uflɛ wie mun blɛ kekle nun’n, i ndɛ. Kpɛkun like nga e kwla yo naan Zoova w’a uka e’n, é kɛ́n i ndɛ wie.

^ ndɛ kpɔlɛ 2 Be kacili sran wie’m be dunman’n like suanlɛ nga nun.

^ ndɛ kpɔlɛ 53 FOTO NIN DESƐN’M BE SU NDƐ’N: Zoova i anzi’n tinngeli Eli, kpɛkun ɔ mɛnnin i kpanwun nin nzue.

^ ndɛ kpɔlɛ 55 FOTO NIN DESƐN’M BE SU NDƐ’N: Azafu i anunman kun nin i wiengu Levifuɛ’m be klo jue kpɛlɛ nin jue tolɛ.