Kɔ i nun ndɛ'n su trele

Kɔ i nun yiyilɛ nɲɔn su'n su trele

Kɔ like ng'ɔ o fluwa'n nun'n su trele

Zoova i Lalofuɛ mun

Wawle

Sasafuɛ Tranwlɛ'n (Like suanlɛ liɛ’n)  |  Fevrie 2016

 SRAN WIE’M BE WUN NDƐ’N

Zoova yrali min su

Zoova yrali min su

N seli sonja’n kɛ alɛ mɔ min waan n kunman’n ti’n, be wlali min bisua laa. Kpɛkun, n usɛli i kɛ: “?Amún wlá min bisua ekun?” I kpɛ nɲɔn su nga bé sé min kɛ ń kó dí sonja’n, yɛ ɔ o lɛ ɔ.

Be wuli min afuɛ 1926 nun. Etazini lɔ klɔ nga be flɛ i kɛ Klusvili’n, i su lɔ yɛ be wuli min ɔn. Be wuli e mɔcuɛ. Min si nin min nin’n, be kɔman asɔnun. Sanngɛ, be seli e titi kɛ e wɔ asɔnun. Ɔ maan, n ɔli Plotɛstan Metodisi. Kɛ n ɲannin afuɛ 14, lɔ kpɛnngbɛn’n mannin min sa su. Afin, n ɔli asɔnun Mɔnnɛn cɛn kwlaa.

Margeriti Walkɛli (kɛ ɔ fɛ i be sa bɛ su’n, aniaan bla nɲɔn su’n). Ɔ kleli min Biblu’n nun like.

Blɛ sɔ’n nun’n, e mantanfuɛ kun o lɛ be flɛ i kɛ Margeriti Walkɛli. Ɔ ti Zoova i Lalofuɛ. Ɔ ba e awlo lɔ, yɛ ɔ kan Ɲanmiɛn ndɛ’n kle min nin’n. Cɛn kun’n, n kunndɛli kɛ ń tíe wie. Sanngɛ, min nin’n buli i kɛ n su wa kle be yalɛ. I sɔ ti’n, ɔ seli min kɛ n fite gua su lɔ. Sanngɛ, m’an ɔman mmua. Ɔ maan, n tieli be yalɛ kokolɛ’n. Cɛn kun’n, Margereti usali min kɛ: “?A si Ɲanmiɛn i dunman’n?” N tɛli i su kɛ: “Sran ngba si kɛ be flɛ i kɛ Ɲanmiɛn.” Kpɛkun, ɔ seli min kɛ: “Fa wɔ Biblu’n naan kanngan Jue Mun 83:18 nun.” N kanngannin nun. Yɛ n wunnin kɛ Ɲanmiɛn i dunman’n yɛle Zoova. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, n wanndili n ko kan n kleli min janvuɛ mun. N seli be kɛ: “Sɛ amun ju amun awlo lɔ’n, amun kanngan Jue Mun 83:18 nun. Amún wún kɛ Ɲanmiɛn le dunman kun.” Sɛ é kwlá sé’n, kɛ m boli jasin fɛ’n i bolɛ bo sa.

Zoova i Lalofuɛ’m be kleli min Biblu’n nun like. Kpɛkun afuɛ 1941 nun’n, be yoli min batɛmun. Kɛ ɔ yoli sɔ’n, w’a cɛman lele, be seli min kɛ n tinngɛ asɔnun’n i fluwa nun ndɛ suanlɛ’n. N seli min nin’n nin min niaan mun kɛ be wa trɛn i bo. Be kwlaa be bali. Sanngɛ, min si’n w’a trɛnmɛn i bo wie. Afin, Ɲanmiɛn ndɛ’n timɛn i cinnjin.

BABA TANNDANNIN E NIN MANMIN E ƝRUN

Be mannin min junman kpanngban asɔnun’n nun. Ɔ maan, fluwa nga Zoova i Lalofuɛ’m be yi be’n, i kpanngban trannin min sa nun. Cɛn kun’n, Baba niannin min fluwa mun siin. Kpɛkun, ɔ seli min kɛ: “?Ngue fluwa yɛle nga mun? Nán n wun be wa kun. I kpa bɔbɔ’n, jaso min awlo’n nun.” N ko trannin e wun koko lɛ klɔ kun mɔ be flɛ i kɛ Zanɛsvili’n i su. Ɔ maan, n kwla ko niannin min nin’n, ɔ nin min niaan’m be osu tikatika.

 Kɛ e nin’n kɔ aɲia’m be bo’n, ɔ yoman e si’n i fɛ. Wie liɛ’n, ɔ su i su. Kpɛkun, ɔ ko cuɛn i wlu sua lɔ. Sanngɛ wie liɛ’n, Manmin fia kɔ aɲia’n i bo. N seli min nin’n kɛ: “Nán ɔ wla bo ɔ wun. Ɔ́ yó sɔ lele ɔ́ fɛ́.” Kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, Baba yacili Manmin i ɲrun tanndanlɛ.

Kɛ afuɛ 1943 nun, be boli Ɲanmiɛn junman dilɛ suklu’n i bo’n, n dili wie. Afɔtuɛ nga be mannin min suklu sɔ’n i bo’n ti’n, n sili Biblu’n nun ndɛ’m be nun yiyi.

M’AN KUNMAN ALƐ’N WIE

Afuɛ 1944 nun’n, alɛ dan’n i nɲɔn su’n boli i bo. Be kunndɛli kɛ n ko di sonja. Ɔ maan, be seli min kɛ n wɔ Fɔr Ayɛsi lɔ naan be ko nian sɛ n kwla di sonja o. Kpɛkun, be mannin min fluwa kɛ n klɛ su. Kɛ n juli lɔ’n, n seli sonja kpɛnngbɛn mun kɛ n su diman sonja. Kpɛkun, be seli kɛ n wɔ awlo. Sanngɛ, Kisie’n w’a yiaman Jɔlɛ’n. Sonja kun bali min awlo lɔ. Ɔ seli min kɛ: “Kɔrwinin Robisɔnun, m bali wɔ tralɛ.”

Kɛ le mɔcuɛ nɲɔn sinnin’n, be fali min ɔli jɔlɛ difuɛ’n i ja su. Jɔlɛ difuɛ’n seli min kɛ: “Sɛ ɔ ka min ngunmin ti’n, á ká bisua lele á fá wú. ?Ɔ waan nzɛ?” N tɛli i su kɛ: “Nannan, n kunndɛ kɛ sran kwlakwla si kɛ n ti Ɲanmiɛn ndɛ kanfuɛ. Sran kwlaa nga m bobo i anuan’n m’ɔ tike’n, n kan Ɲanmiɛn ndɛ’n n kle i. M bo Ɲanmiɛn Sielɛ’n i jasin fɛ’n n kle sran kwlakwla.” Be nga be le atin be bu min fɔ’n, jɔlɛ difuɛ’n seli be kɛ: “Nán amun yɛ ɔ fata kɛ amun kle kɛ gbanflɛn nga ti Ɲanmiɛn ndɛ kanfuɛ, annzɛ ɔ timan Ɲanmiɛn ndɛ kanfuɛ ɔ. Sɛ ɔ fata kɛ ɔ di sonja annzɛ ɔ fataman kɛ ɔ di’n, i lifuɛ’n yɛ amun kan ɔn.” Kɛ be cuɛnnin be wun kan mɔ be sali be sin’n, be buli min fɔ. Jɔlɛ difuɛ’n seli kɛ be wla min bisua afuɛ nnun. Naan be fa min ɔ Kɛntuki lɔ bisua’n nun lɔ.

ZOOVA SASALI MIN BISUA LƆ

N dili le mɔcuɛ nɲɔn Kolɔnbisi lɔ bisua’n nun. I klikli nun’n, be sieli min sua ba kun nun. N srɛli Zoova. N seli i kɛ: ‘?Naan ń ká sua ba kaan nga nun afuɛ nnun? ?Ngue yɛ n kwla yo ɔ?’

Kɛ aliɛ cɛnnin’n, bisua sunianfuɛ’n fa min fiteli kan. E nin bisuafuɛ kun yɛ e wlan ɔn. Ɔ ti jajraja kpa. E jrannin fenɛtri kun i ɲrun lɛ. Ɔ usali min kɛ: “?Ngue ti yɛ a o wa ɔ?” N seli i kɛ: “N ti Zoova i Lalofuɛ.” Ɔ seli min kɛ: “?Ɔ waan nzɛ? ?Yɛ ngue yɛ a yo i wa ɔ?” N seli i kɛ: “Zoova i Lalofuɛ’m be kɔman alɛ kunlɛ.” Ɔ seli min kɛ: “Be nga be o bisua wa’n, be nun wie’m be kunnin sran. ?Kpɛkun, wɔ mɔ a kunndɛman kɛ á kún sran’n, be wla ɔ bisua wie? Nga liɛ’n, n wunmɛn i wlɛ.” N seli i kɛ: “N kusu, n wunmɛn i wlɛ.”

Ɔ seli min ekun kɛ: “N dili afuɛ 15 bisua kun nun. Blɛ sɔ’n nun’n, n kanngannin amun fluwa wie’m be nun.” Kɛ ɔ kannin sɔ’n, n srɛli Zoova. N seli i kɛ: “Zoova, yo maan bian nga sasa min.” Be flɛ bian sɔ’n kɛ Pɔlu. E ja nun lɛ’n, ɔ seli min kɛ: “Sɛ bisuafuɛ  kun kan wɔ’n, kpan flɛ min. E nin i é kán.” Ɔ maan, bisuafuɛ ablenun nga be o lɔ’n, be nun wie fi w’a klɔklɔman min.

Zoova i Lalofuɛ nga be wlali be bisua Kɛntuki lɔ’n, n o be nun wie.

Kɛ be fali min ɔli Kɛntuki lɔ bisua’n nun lɔ’n, n toli asɔnun kpɛnngbɛn wie mun lɔ. Be suannin e nin aniaan wie mun e bo kpa naan e nin Zoova e afiɛn’n w’a mantan titi. Be mannin e junman kɛ e kanngan Biblu’n nun naan kosan nga e kwla usa’n, e bu i akunndan. Kpɛkun, maan e kunndɛ be su tɛlɛ’n naan kɛ e yia’n, y’a kwla tɛ su. Sua ba nga e o nun’n, ɔ ti gbawun. Be sieli nun li mun. Aniaan kun siesieli wafa nga e kwla bo jasin fɛ’n. Ɔ seli min kɛ: “Robisɔnun, sran ng’ɔ la bue nga su annzɛ bue nga su’n, niɛn i lika. Ɔ ti ɔ jasin bowlɛ. Lele nin i kɛ bé yáci i nun’n, kan Ɲanmiɛn ndɛ’n kle i kpa.” Kɛ e boli jasin fɛ’n i kɛ ngalɛ’n sa.

KƐ BE YACILI MIN NUN’N

Afuɛ 1945 nun’n, alɛ dan’n i nɲɔn su’n wieli. Sanngɛ, n kali bisua lɔ kan. Min nin’n nin min niaan’m be ti’n, n kokoli. Afin, Baba seli min kɛ: “Sɛ n wun wɔ siewlɛ’n, be nga’m be liɛ’n, ɔ su yoman kekle min sa nun.” Kɛ be yacili min nun’n, sa kun boli min nuan. Yɛle kɛ, e awlo’n nun sran nso be kɔ aɲia’m be bo. Yɛ b’a yo min niaan bla’m be nun kun i batɛmun. Sanngɛ nn, Baba kle be yalɛ.

E nin Dimitri Papazɔrzu e su kɔ jasin bolɛ. Ɔ boli Zoova i sulɛ bo afuɛ 1913 nun. Yɛ ɔ o be nga Ɲanmiɛn kpa be sieli be ngunmin’n be nun wie.

Afuɛ 1950 nun’n, alɛ tɔli Azi lɔ nvle nga be flɛ i kɛ Kore’n i su lɔ. Blɛ sɔ’n nun’n, be seli min kɛ n wɔ Fɔr Ayɛsi lɔ ekun. Be niannin sɛ n kwla di sonja o. I sin’n, sonja kun seli min kɛ: “Amun kwlaa nga amun bali’n, wɔ yɛ ɔ wun kpɛ kpa ɔ.” N seli i kɛ: “N tili. Sanngɛ, n su diman sonja.” Ndɛ ng’ɔ o 2 Timote 2:3 nun’n, m boli su n kleli i. Kpɛkun, n seli i kɛ: “N ti Klist i sonja.” Ɔ niannin min siin. Kpɛkun, ɔ seli min kɛ: “Kɔ wɔ awlo.”

Kɛ ɔ yoli sɔ’n, w’a cɛman lele. Be yoli aɲia dan kun klɔ nga be flɛ i kɛ Cincinnati’n i su lɔ. Yɛ n ɔli i bo wie. Kɛ bé yó be nga be kunndɛ kɛ bé dí junman Betɛli lɔ’n be aɲia’n, n ko trɛnnin i bo. Aniaan bian Miltɔnun seli kɛ be sa w’a mian aniaan yasua’m be wun kpa. N klɛli min dunman. Kpɛkun, be fali min. Afuɛ 1954, Utu nun’n, m boli Betɛli lɔ junman dilɛ’n i bo. Yɛ m’an jasoman lɔ le.

N dili junman fanunfanun Betɛli lɔ. Blɛ wie nun’n, n dili junman kɛ be yi fluwa lɔ’n, ɔ nin biolo’m be nun. N dili mannzin su junman. Kpɛkun, kɛ lakle’m be saci’n, n kaci be. Aɲia yowlɛ dan ng’ɔ o Niyɔki lɔ’n, n dili lɔ junman wie.

N su di Betɛli lɔ mannzin kun i su junman.

Ninnge nga be yo be Betɛli lɔ’n, n klo be kpa. I wie yɛle Ɲanmiɛn sulɛ nglɛmun nun’n. Ɔ nin Sasafuɛ Tranwlɛ’n mɔ e yia e suɛn i nun like’n. Like nga n klo i kpa ekun’n, yɛle jasin mɔ e nin e asɔnun’n e bo’n. Zoova i Lalofuɛ’m be awlobo kwlaa be nun’n, ɔ fata  kɛ be yo ninnge sɔ mun titi. Kɛ siɛ nin niɛn nin be mma’m be nian cɛn ba kun nun Biblu’n nun ndɛ mma’n nun likawlɛ’n, mɔ be su Ɲanmiɛn awlo lɔ’n, mɔ be kɔ aɲia’m be bo’n, mɔ be tu be klun be bo jasin fɛ’n, be nin Zoova be afiɛn’n mantan kpa.

N ɲannin janvuɛ kpanngban Betɛli lɔ, ɔ nin asɔnun’n nun. Min janvuɛ sɔ’m be nun wie’m b’a ɔ ɲanmiɛn su. Afin Ɲanmiɛn kpa be sieli be ngunmin. Sanngɛ, Zoova i sufuɛ’m be kwlakwla, i Betɛli lɔ junman difuɛ mun o, e ti sa tɛ yofuɛ. Sɛ e nin aniaan kun e ɲan ndɛ’n, e siesie i ndɛndɛ. Min wla kpɛn ndɛ ng’ɔ o Matie 5:23, 24 nun’n su. Ɔ kle e wafa ng’ɔ fata kɛ e siesie ndɛ nga be tɔ e afiɛn’n. Sran “yaci se lɛ’n,” ɔ timan pɔpɔ. Sanngɛ kɛ e se sɔ’n, ndɛ sunman be ti’n kpɛ.

MIN ƝIN MƆ M MIAN N SU ƝANMIƐN’N, W’A KAMAN NGBƐN

Kɛ é sé yɛ’n, m’an yo kpɛnngbɛn. N kwlá boman jasin fɛ’n i awloawlo’m be nun kun. Sanngɛ, min sa sin bubuman min. N suannin Sinua kanlɛ. Ɔ maan, kɛ n wun Sinua mun’n, m bo jasin fɛ’n n kle be. Cɛn wie’n, m man Sinua’m be fluwa ko ju 40.

N su bo jasin fɛ’n i Sinua nun Niyɔki lɔ.

N ko niannin Sinua kun i osu bɔbɔ. Cɛn kun’n, Sinua talua kun m’ɔ́ sín yó i waka mma’m be atɛ’n, ɔ niannin min. Yɛ ɔ srili puɛɛ. N srili wie. Kpɛkun, m mɛnnin i Sasafuɛ Tranwlɛ’n nin fluwa nga be flɛ i kɛ Réveillez-vous ! mɔ be yili be Sinua nun’n. Kpɛkun, ɔ seli min kɛ be flɛ i kɛ Katie. Kɛ ɔ fin i lɛ’n, kan kwlaa nga Katie wun min’n, ɔ nin min koko yalɛ. N kleli i wafa nga Angle nun’n, be flɛ waka mma ng’ɔ yo be atɛ’n. Kpɛkun, ɔ kan flan nun. N yiyili Biblu’n i nun ndɛ’m be nun n kleli i wie. M mɛnnin i fluwa Biblu’n kle. Sanngɛ kɛ ɔ́ cɛ́ kɔ́’n, m’an wunmɛn i kun.

Kɛ anglo kpanngban sinnin’n, m mannin talua kun ekun m’ɔ su yo i ninnge atɛ’n i fluwa. Cɛn kun’n, talua sɔ’n fɛli i telefɔnun’n tinndinnin min ɲrun. Kpɛkun, ɔ seli min kɛ: “Sran kun o Sinua lɔ i waan ɔ nin wɔ bé íjɔ.” N seli i kɛ: “N siman sran Sinua lɔ.” Sanngɛ, ɔ jrannin su kpa. Ɔ maan, n fali telefɔnun’n. Kpɛkun n seli kɛ: “Aloo, be flɛ min Robisɔnun.” Sran’n tɛli su kɛ: “Robi, Katie ɔ. M’an sa min sin Sinua wa.” N seli i kɛ: “?A o Sinua lɔ?” Katie tɛli min su kɛ: “Ɛɛn. Robi, talua ng’ɔ fali telefɔnun mannin wɔ lɛ’n, min niaan bla ɔ. A kleli min ninnge kpanngban. Yaci, kle i wie.” N tɛli i su kɛ: “N tili. M’án klé i like. W’a kle min lika ng’ɔ tran’n. Ɔ yo min fɛ kpa.” Kɛ ɔ yoli sɔ’n, n kannin Ɲanmiɛn ndɛ’n kleli Katie i niaan bla’n. Kpɛkun, m’an wunmɛn i kun. Ń srɛ́ kɛ lika nga talua nɲɔn sɔ’m be o’n, maan Zoova i Lalofuɛ’m be wun be naan be kle be like.

N su Zoova w’a di afuɛ 73. Zoova i fanngan nun’n, n nantili seiin titi. Kɛ be wlali min bisua bɔbɔ’n, m’an kpɔcimɛn i. Asa ekun’n, min niaan’m be seli min kɛ, n kleli be ajalɛ kpa. Afin, e si’n kleli min yalɛ lele. Sanngɛ m’an yaciman Zoova sulɛ. Min nin’n, ɔ nin min niaan’m be nun nsiɛn be fali be wun mannin Zoova. Kpɛkun, be yoli be batɛmun. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, e si’n kacili i nzuɛn’n kan. Ɔ maan, lele m’ɔ́ fá wú’n, ɔ trannin aɲia’m be bo cɛn kunngun.

Min osufuɛ nin min janvuɛ nga be wuli’n, n lafi su kɛ Ɲanmiɛn cɛ́n be mɛn uflɛ’n nun. Blɛ sɔ’n nun’n, aklunjuɛ’n yó dan. Afin, e nin e awlɛn su sran mun é sú Zoova tititi! *—An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n.

^ ndɛ kpɔlɛ 32 Kɔrwinin Robisɔnun w’a yaciman Zoova sulɛ le. Kɛ bé yí fluwa nga’n, yɛ sacili ɔ.