I su junman dilɛ'n i siesielɛ

Kle aniɛn'n

Kɔ i nun yiyilɛ nɲɔn su'n su trele

Kɔ like ng'ɔ o fluwa'n nun'n su trele

Kɔ i nun ndɛ'n su trele

Zoova i Lalofuɛ mun

Wawle

An fa amun wun mantan Zoova

 NDƐ TRE 6

Zoova i wunmiɛn ng’ɔ fa nunnun sran mun’n

Zoova i wunmiɛn ng’ɔ fa nunnun sran mun’n

1-3. (a) ?Kɛ Izraɛlifuɛ’m be wunnin Eziptifuɛ mun’n, ngue ti yɛ srɛ kunnin be ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zoova kplili i sufuɛ’m be ti ɔ?

IZRAƐLIFUƐ’M b’a mian kɛ longa sa. Be o oka mun nin jenvie’n be afiɛn. Be kwlá kɔman be ɲrun, be kwlá kɔman be sin. Asa ekun’n, Ezipti sonja mɔ be ti wlɛfuɛ’n, be su fuan be. Yɛ b’a fua kpa kɛ bé núnkun be kwlakwla kpan. * Sanngɛ Moizi seli Ɲanmiɛn i nvle’n nunfuɛ mun kɛ nán maan be wla’n bo be wun. Ɔ wlali be fanngan seli kɛ: “[Zoova] wá kún amun ti alɛ.”Ezipt Lɔ Tulɛ 14:14.

2 Kannzɛ Moizi seli sɔ’n, sanngɛ ɔ kpan flɛli Zoova. Yɛ Ɲanmiɛn tɛli i su kɛ: “?Ngue ti yɛ a su flɛ min kɛ n wa uka wɔ nin-ɔn? [...] Man ɔ kpɔnman’n su tinngɛ i jenvie’n su, kpɛ jenvie’n nun naan Izraɛlifuɛ’m be nanti aunnyan siɛ’n su be sin.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 14:15, 16) Wafa nga sa sɔ’m be yoli’n yɛ. Zoova seli i anzi ng’ɔ dun Izraɛlifuɛ’m be ɲrun mmua’n kɛ ɔ ko tran be sin lɔ. Yɛ sin wɛnsrɛn ng’ɔ o be ɲrun’n sinnin be sin ɔn. Ɔ yoli kɛ talɛ wie yɛ ɔ o be nin Eziptifuɛ’m be afiɛn sa. Ɔ maan Eziptifuɛ’m be kwlá yoman be like fi. (Ezipt Lɔ Tulɛ 14:19, 20; Jue Mun 105:39) Moizi tinngɛli i sa’n. I sin’n, aunmuan kekle kpa kun fitali  naan w’a kpaci jenvie’n nun. Ɔ suli nzue’n ɔli wa ɔli wa. Ɔ keteli kɛ talɛ sa yɛ nvlefuɛ’m be kwlaa be ɲannin sinwlɛ ɔ.Ezipt Lɔ Tulɛ 14:21; 15:8.

3 E kwla bu i kɛ, kɛ Faraɔn wún ninnge sroesroe sɔ’n, ɔ́ sé i sonja’m be kɛ be yaci Izraɛlifuɛ’m be fuanlɛ! Sanngɛ ɔ ti kɛ blɛ li yɛ b’a se Faraɔn tutrefuɛ sɔ’n kɛ ɔ wlɛ i wun ase fuan be sa ɔ. (Ezipt Lɔ Tulɛ 14:23) Ɔ maan Eziptifuɛ’m be wluli Izraɛlifuɛ’m be sin nzue’n i afiɛn. Sanngɛ i bo’n w’a guaman kpa w’a manman be, afin be kakaklolo’m be ja’n be tutuli be bo. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn Izraɛlifuɛ’m b’a wie jenvie’n i kpɛ, be o i bue kun lɔ. Yɛ Zoova seli Moizi kɛ: “Tinngɛ ɔ sa’n nzue’n su naan ɔ yi sin i osu’n nun maan ɔ kata Eziptfuɛ’m be nin be kakaklolo mun, ɔ nin be nnɛn kpanngɔ su fufuɛ’m be su.” Jenvie’n sɛli i sin i osu’n nun, ɔ dili Faraɔn nin i alɛ kunfuɛ mun!Ezipt Lɔ Tulɛ 14:24-28; Jue Mun 136:15.

Ndɛma jenvie’n nuan lɔ’n, Zoova kleli kɛ ɔ “ti alɛ kunfuɛ,” naan ‘ɔ ti safuɲrɛn.’

4. (a) ?Ndɛma jenvie nun lɔ’n, sran’n i wafa benin yɛ Zoova kleli kɛ ɔ ti ɔ? (b) ?Sanngɛ kɛ sran’m be ko wun Zoova i sran’n i wafa sɔ’n i wlɛ’n, ngue yɛ be yo ɔ?

4 Delɛ nga Ɲanmiɛn deli Izraɛlifuɛ mun ndɛma jenvie’n nun lɔ’n, ɔ ti nzɔliɛ like dan kpa kun. I lɛ nun’n, Zoova kleli kɛ ɔ “ti alɛ kunfuɛ,” yɛ “ɔ ti safunyrɛn.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 15:3) ?Sanngɛ kɛ be kan Zoova i ndɛ sɔ’n, ngue yɛ amun kunndɛ kɛ amún yó ɔ? E kwlakwla e si kɛ alɛ dunman nun ti’n, afɛ’n nin ɲrɛnnɛn’n be tɔ sran’m be su. ?Ɔ maan kɛ mɔ Ɲanmiɛn kun alɛ’n, m’ɔ nunnun sran mun ti’n, amún fá amun wun mɛ́ntɛn i annzɛ amún cúɛn amun wun kɔ́ siɛn?

 Ɲanmiɛn i alɛ’n nin klɔ sran’m be liɛ’n timan kun

5, 6. (a) ?Sɛ be flɛ Ɲanmiɛn kɛ “[Zoova] m’ɔ sie mɛn wunmuan’n,” ngue ti yɛ ɔ ti su ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn i alɛ’n nin klɔ sran’m be liɛ’n timan kun ɔn?

5 Biblu’n i bue nga be klɛli i Ebre nun’n, Ɲanmiɛn i tɔnndɔnlɛ dunman kɛ “[Zoova] m’ɔ sie mɛn wunmuan’n” sa’n, ɔ o nun kpɛ ko ju ya nsan. Yɛ i bue nga be klɛli i Glɛki nun’n, ɔ o nun kpɛ nɲɔn. (1 Samiɛl 1:11) Mɛn wunmuan’n mɔ Zoova sie’n ti’n, ɔ sie anzi kpanngban kpa mun. (Zozie 5:13-15; 1 Famiɛn Mun 22:19) Anzi sɔ mɔ be ti wunmiɛnfuɛ dan’n, be kwla nunnun sran kpanngban kpa. (Ezai 37:36) E si kɛ sran kunlɛ’n ti ɲrɛnnɛn like. Sanngɛ nán maan e wla fi kɛ Ɲanmiɛn i alɛ’n nin klɔ sran mɔ fɔ o be nun’n, be liɛ’n timan kun. Afin sonja mun nin politikifuɛ mun, be se be wun kɛ like nga ti yɛ be kun alɛ’n, ɔ ti su. Kusu nn aɲinkpli nin be klunklo like kunndɛlɛ’n ti yɛ be yo i sɔ ɔ.

6 Sanngɛ Zoova liɛ’n, ɔ timan sɔ. Ɔ dun mmua bu ndɛ sin kwlaa naan w’a fa ajalɛ. I ti’n, Mmla’n 32:4 se kɛ: “I yɛ ɔ ti kɛ yɛbuɛ sa i yɛ n talo i-ɔ, sa ng’ɔ yo be’n be ti kpa lele tra su. I atin’m be ti seiin. Ɔ ti Nyanmiɛn kun b’ɔ kaci-man, ɔ di-man ndɛ kwlɛ. Ɔ yo sa’n i nuan su sɛsɛsɛ, ɔ di nanwlɛ.” Asa ekun’n, Ɲanmiɛn Ndɛ’n bu ya ble falɛ’n nin sran like yaya yolɛ’n be fɔ. (Bo Bolɛ 49:7; Jue Mun 11:5) I kwlaa ngalɛ’n ti yɛ Zoova tɔman ninnge’m be su sa yoman be’n niɔn. Ɔ maan, sɛ ɔ fa ajalɛ kɛ ɔ́ núnnún sran mun’n, ɔ kle kɛ ɔ lemɛn i yowlɛ kun ti ɔ. I sɔ yɛ i ɲin fite ndɛ nga i nuan ijɔfuɛ Ezekiɛli klɛli’n nun ɔn. I waan: “‘?Amun bu i kɛ n klo kɛ klunwifuɛ’m be wu? Nga n klo’n yɛlɛ kɛ klunwifuɛ’m  be kaci be nzuɛn’n naan be nyan nguan.’ Nyanmiɛn [Zoova] yɛ ɔ kan sɔ-ɔ.”Ezekiɛl 18:23.

7, 8. (a) ?Kɛ mɔ Zɔbu w’a wunman sa ng’ɔ ju i su’n i wlɛ’n ti’n, akunndan tɛ benin yɛ ɔ buli ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Elii tinngɛli i akunndan’n niɔn? (c) ?Afɔtuɛ benin yɛ Zɔbu i su ndɛ’n man e ɔ?

7 ?Yɛ nn ngue ti yɛ Zoova fɛ i wunmiɛn’n nunnun sran mun ɔn? Ka naan y’a tɛ su’n, maan e kan sa ng’ɔ tɔli Zɔbu m’ɔ ti sran kpa’n i su’n i ndɛ kan. Satan sili Zɔbu ɔ nin klɔ sran’m be wunmuan’n be seiin nantilɛ’n i su akplowa. Ɔ seli kɛ sɛ klɔ sran’m be wun ɲrɛnnɛn’n, be su suman Ɲanmiɛn kun. Zoova mannin Satan i atin kɛ ɔ sa Zɔbu nian. Ɔ maan Satan wa fali tukpaciɛ yili Zɔbu su, ɔ yoli maan i ninnge wunmuan’m be fili i sa, yɛ ɔ kunnin i mma mun. (Zɔb 1:1–2:8) Kɛ mɔ Zɔbu wunman i wlɛ’n ti’n, ɔ buli i kɛ Ɲanmiɛn su kle i ɲrɛnnɛn, naan i sɔ’n timan su. Ɔ seli Ɲanmiɛn kɛ ɔ kle i sa ti m’ɔ ‘tu i ɲin wɔ i sɔ’n,’ m’ɔ yo kɛ i “kpɔfuɛ” yɛle i’n sa’n.Zɔb 7:20; 13:24.

8 Gbanflɛn kun mɔ be flɛ i Elii’n, ɔ kleli Zɔbu kɛ i akunndan ng’ɔ bu i lɛ’n timan su. Ɔ seli kɛ: “Ɔ waan a ti sɛsɛ Nyanmiɛn nyrun.” (Zɔb 35:2) Sɛ e bu i kɛ e si ngwlɛlɛ e tra Ɲanmiɛn naan like ng’ɔ yoli’n timan su’n, ɔ kle kɛ e su di sinnzin. I ti’n, Elii seli kɛ: “Klunwi yolɛ’n nin ndɛ kwlɛ bulɛ’n, be ti-man Nyanmiɛn i nzuɛn mlɔnmlɔn.” I sin’n, ɔ kɛnnin i kɛ: “Nyanmiɛn b’ɔ kwla like kwlaa yo’n, e kwlá ju-mɛn i wun lɔ. I fanngan’n ɔ ti dan. Ɔ yo sa i nuan su weiinweiin kpa. Ɔ tɛ-man sran fi su.” (Zɔb 34:10; 36:22, 23; 37:23) I sɔ’n kle e kɛ sɛ Ɲanmiɛn nin sran mun be kun’n, like kpa kun ti yɛ ɔ yo i sɔ ɔ. Kɛ mɔ y’a wun i sɔ’n niɔn, maan e nian like nga ti yɛ Ɲanmiɛn m’ɔ ti aunjuɛ Ɲanmiɛn’n, ɔ kwla kaci alɛ kunfuɛ’n.Rɔmfuɛ Mun 15:33.

 Like nga ti yɛ aunjuɛ Ɲanmiɛn’n ɔ kun alɛ’n

9. ?Ngue ti yɛ aunjuɛ Ɲanmiɛn’n, ɔ nunnun sran mun ɔn?

9 Kɛ Moizi manmannin Ɲanmiɛn seli kɛ ɔ ‘ti alɛ kunfuɛ, ɔ ti safunyrɛn’n,’ ɔ kɛnnin i ekun kɛ: “?[Zoova], amuɛn’m be nun’n, onin yɛ ɔ ti kɛ wɔ sa-a? ?Wan yɛ ɔ ti kɛ wɔ sa b’ɔ yo-man sa tɛ fi mlɔnmlɔn-ɔn.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 15:3, 11) Ndɛ kunngba’n yɛ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Abakiki klɛli ɔ. I waan: “Wɔ bɔ a ti saun’n, a kwlá nian-man sa tɛ’n. Sɛ be yo sran wie tɛtɛ’n, a kwlá tran-man lɛ a fa-man ɔ nyinma a niɛn-mɛn i sa ngbɛn.” (Abakik 1:13) Ɲanmiɛn ti sran klofuɛ sɔ. Sanngɛ i kunngba’n ɔ ti sanwun, kpɛkun ɔ yo sa nuan su sɛsɛsɛ. I nzuɛn sɔ’n ti’n, blɛ sunman nun ɔ fɛ i wunmiɛn’n nunnun sran mun. (Ezai 59:15-19; Lik 18:7) I sɔ’n ti’n, sɛ ɔ nunnun sran mun’n, nán kɛ ɔ timan sanwun kun ti ɔ. Afin sanwun m’ɔ ti’n ti yɛ ɔ nunnun sran mun ɔn.Ezai 5:16.

10. (a) ?Blɛ benin nun yɛ ɔ nin i fatali kɛ Zoova nin sran’m be kun ɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ yoli i sɔ ɔ? (b) ?Kɛ ɔ ko yo naan ndɛ ng’ɔ o Bo Bolɛ 3:15 nun i ti w’a kpɛ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ Zoova yo ɔ? ?Yɛ mmlusuɛ benin yɛ be nga be ti sran kpa’n bé ɲɛ́n i ɔ?

10 Maan e kan Adam nin Ɛvu be ɲin kekle mɔ be yoli i Ɲanmiɛn su’n, i sin sa’n i ndɛ kan e nian. (Bo Bolɛ 3:1-6) Sɛ ɔ ti kɛ Zoova i ɲin kpali be sa tɛ sɔ’n su’n, nn i sɔ’n kleli kɛ nɛ́n i yɛ ɔ sie mɛn wunmuan’n sakpa ɔ. Kɛ mɔ Ɲanmiɛn yo sa i nuan su sɛsɛsɛ’n ti’n, ɔ fali wie’n boli be sannzan. (Rɔmfuɛ Mun 6:23) Zoova dun mmua kannin ndɛ kun. I waan ɔ́ wá fá kpɔlɛ yí i sufuɛ mun ɔ nin ‘wuo’n’ mɔ yɛle Satan’n i sufuɛ liɛ’m be afiɛn. (Sa Nglo Yilɛ 12:9; Bo Bolɛ 3:15) Kɛ ɔ ko yo naan ndɛ sɔ’n i ti w’a kpɛ’n, saan bé núnnún Satan. (Rɔmfuɛ Mun 16:20) Nanwlɛ e si kɛ jɔlɛ sɔ mɔ bé dí  Satan’n, ɔ́ yó maan be nga be ti sran kpa’n, bé ɲán suyralɛ afin Satan su kleman be yalɛ kun. Yɛ asiɛ’n káci mɛn klanman. (Matie 19:28) Sanngɛ lele naan sa sɔ’m b’a yo’n, be nga be nin Satan be bo ti kun’n, be su yaciman Ɲanmiɛn i sufuɛ’m be yalɛ klelɛ. Ɔ maan ɔ ju wie’n, Ɲanmiɛn wá úkɛ i sufuɛ mun.

Ɲanmiɛn nunnunnin sa tɛtɛ yolɛ’n

11. ?Ngue ti yɛ ɔ yoli Ɲanmiɛn i cinnjin kɛ ɔ tɔ anannganman su nzue’n niɔn?

11 Zoova tɔli anannganman su nzue fa nunnunnin sa tɛtɛ yofuɛ mun. Bo Bolɛ 6:11, 12 se kɛ: “I blɛ sɔ nun’n, wuun mɛn wunmuan’n nun sran’m b’a saci mlɔnmlɔn. Sa kekleekle mun yɛ sran’m be yo-ɔ. Nyanmiɛn nían asiɛ nin-ɔn, ɔ wunnin kɛ w’a wie saci. I su sran’m be kwlakwla b’a wie saci kpan.” ?Zoova yáci sa tɛtɛ yofuɛ’m be lɛ naan be nunnun asiɛ’n su sa kpa yofuɛ nga be ka lɛ mun? Cɛcɛ. I sɔ’n ti’n, ɔ yoli Zoova i cinnjin kɛ ɔ tɔ anannganman su nzue’n naan be nga be ti sa kekleekle yofuɛ nin sa sukusuku yofuɛ’m be kwlaa be nunnun.

12. (a) ?Abraamu i “osu’n” i su ndɛ benin yɛ Zoova kannin ɔn? (b) ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn waan ɔ́ núnnún Amɔrfuɛ mun ɔn?

12 Like kunngba’n yɛ Ɲanmiɛn fa yoli Kanaanfuɛ mun ɔn. Zoova kɛnnin i laa kɛ ‘osu’ kun wá fín Abraamu nun yɛ ɔ́ yó maan mɛn nunfuɛ’m be kwlaa bé dí ye. Kɛ ɔ ko yo naan ndɛ sɔ’n w’a kwla kpɛn su’n, Ɲanmiɛn seli kɛ Kanaan mɛn’n mɔ Amɔrfuɛ mun be tran nun’n, ɔ́ yó Abraamu i afinliɛ nunfuɛ’m be liɛ. ?Sa benin yɛ Zoova fá klé kɛ sran sɔ’m be fuanlɛ’n w’a ju ɔ? Zoova kannin kɛ ɔ́ dí afuɛ 400 kwlaa naan w’a fuan be. Afin ɔ́ mínndɛ kɛ ‘Amɔrfuɛ’m be sa tɛ mɔ be  yo’n ɔ bobo su’ ka. * (Bo Bolɛ 12:1-3; 13:14, 15; 15:13, 16; 22:18) Sa nga Amɔrfuɛ’m be yoli’n kusu wa yoli tɛ tratrali su. Kanaan mɛn’n kacili amuɛn sɔlɛ nin sran kunlɛ nin sa sukusuku yolɛ lika. (Ezipt Lɔ Tulɛ 23:24; 34:12, 13; Kalɛ 33:52) Nvle sɔ’n i nunfuɛ’m be yra be mma mun sin nun be fa be yi tɛ bɔbɔ. ?Ɲanmiɛn mɔ i nzuɛn nin klɔ sran liɛ’n timan kun’n, ɔ́ fɛ́ i sran mun kó yí i klunwifuɛ sɔ’m be afiɛn? Ɔ si’ɛ mlɔnmlɔn! Ɔ seli kɛ: “I sɔ fiɛn liɛ’n, ɔ sacili be mɛn’n, ɔ maan min nin mɛn sɔ’n i nunfuɛ mun y’a nyɛn i lele saan ń kán be bo be mɛn sɔ’n nun.” (Saun Yolɛ 18:21-25) Sanngɛ Zoova w’a tɔman be su w’a kunman be ngbɛnngbɛn. Kanaanfuɛ nga be awlɛn ti kpa’n, kɛ Raabu ɔ nin Gabaɔnfuɛ mun sa’n, w’a kunman be wie.Zozie 6:25; 9:3-27.

I dunman’n i sanwun yolɛ’n ti’n, ɔ fa ajalɛ

13, 14. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ Zoova yo i dunman’n i sanwun ɔn? (b) ?Izraɛlifuɛ’m be blɛ su’n, ngue yɛ Zoova yoli naan i dunman’n w’a yo sanwun ɔn?

13 Kɛ mɔ Zoova i nzuɛn’n nin klɔ sran liɛ’n timan kun ti’n, fiɛn kaan sa nunmɛn i dunman’n i wun. (Saun Yolɛ 22:32) I ti’n, kɛ Zezi klé i sɔnnzɔnfuɛ’m be Ɲanmiɛn srɛlɛ’n, ɔ seli kɛ: “Maan ɔ dunman’n ɔ yo sanwun.” (Matie 6:9, Anuãsɛ Fuflɛ) Ɲin kekle nga be yoli i Edɛni fie’n nun lɔ’n ti’n Ɲanmiɛn dunman’n sacili, yɛ be sili i sran sielɛ’n i su akplowa. Sanngɛ ɲin kekle kɛ ngalɛ sa’n ɔ nin Zoova i suɛn mɔ be tɔn guali su’n, ɔ kwlá buman nɲa kataman su. Saan ɔ́ yó i dunman’n sanwun.Ezai 48:11.

 14 Amun e kan Izraɛlifuɛ’m be ndɛ kan ekun. I nun nga be ti kanga Ezipti lɔ’n, Ɲanmiɛn i nda ng’ɔ tali Abraamu kɛ i osu’n i ti’n, asiɛ’n sufuɛ’m be kwlaa bé ɲán ye’n, ɔ yoli be ɲrun kɛ Ɲanmiɛn tali nda sɔ’n ngbɛn sa. Sanngɛ kɛ Zoova deli be m’ɔ takali be bɔbɔ be nvle liɛ’n mannin be’n, i lɛ nun’n, Zoova yoli i dunman’n i sanwun. I ti’n, Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Daniɛli kɛnnin i kɛ: “E Min e Nyanmiɛn, wɔ tinmin’n bɔ be jrɛn i nyrun-ɔn ɔ yo-man ye’n ti, a fali ɔ nvle’n nunfuɛ mun Ezipt mɛn’n nun lɔ bali, ɔ maan ɔ dunman’n fuli, yɛ kɛ é sé yɛ’n ɔ tɛ fu. Sanngɛ e nyin a yi-man wɔ, e fɔnnin.”Daniɛl 9:15.

15. ?Ngue ti yɛ Zoova deli Zuifu nga be trali be lomuɛn ɔli Babilɔni’n niɔn?

15 I nun nga Daniɛli srɛ́ Ɲanmiɛn kɛ ngalɛ sa’n, nn Zuifu’m be kunndɛ kɛ Zoova yo naan i dunman’n fu ekun. Afin kɛ mɔ be ɲin w’a yiman Ɲanmiɛn’n ti’n, be trali be lomuɛn ɔli Babilɔni lɔ. Kɛ ɔ́ yó sɔ kusu’n, Zerizalɛmu m’ɔ ti be klɔ’n i bo bia’n, ɔ kacili klɔ nvuɛn, ɔ tɔli srolo. Daniɛli si kɛ sɛ Zuifu’m be sa be sin be klɔ’n su lɔ’n, ɔ́ yó maan Zoova i dunman’n fú. I ti’n, ɔ srɛli i kɛ: “E Min [Zoova], yaci e fɔnlɛ’n cɛ ye! E Min [Zoova], sie ɔ su! Min Nyanmiɛn, nian ɔ bɔbɔ ɔ ti naan bla wa yo e klɔ’n i kpa man ye, yɛ bu ɔ nvle nunfuɛ’m be akunndan afin be ti ɔ liɛ klonglo.”Daniɛl 9:18, 19.

Ɔ kun i nvle’n i ti alɛ

16. ?Kɛ mɔ Zoova i dunman’n i sanwun yolɛ’n ti i cinnjin ti’n, i sɔ’n kle kɛ sran uflɛ ndɛ lomɛn i? An yiyi nun.

16 ?Kɛ mɔ Zoova i dunman’n i sanwun yolɛ’n ti i cinnjin ti’n, i sɔ’n kle kɛ sran uflɛ ndɛ lomɛn i? Nanwlɛ, Zoova timɛn i sɔfuɛ. Afin kɛ mɔ i nzuɛn’n nin klɔ sran  liɛ’n timan kun m’ɔ klo sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n ti’n, ɔ sɛsɛ i nvle’n. I wie yɛle ndɛ ng’ɔ o Bo Bolɛ i ndɛ tre 14 nun’n. Be kɛn i lɔ kɛ famiɛn nnan be tɔli Abraamu i niaan bian wa Lɔtu nin i awlobofuɛ’m be su kpɛ kunngba gblu naan be trali be ɔli. Kannzɛ be nga Abraamu nin be kunnin’n be sɔnnin dan’n, sanngɛ Ɲanmiɛn suannin i bo maan ɔ kwlali be kwlaa kpan! Ndɛ sɔ’n yɛ be dun mmua klɛli i “[Zoova] i alɛ’m be wun ndɛ fluwa’n” nun ɔn. Atrɛkpa’n, alɛ wie mun mɔ b’a kanman be ndɛ Biblu’n nun’n, be klɛli be su ndɛ fluwa sɔ’n nun wie. (Kalɛ 21:14) Sanngɛ Zoova kwlali i kpɔfuɛ mun ekun.

17. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ, kɛ Izraɛlifuɛ’m be wluli Kanaan mɛn’n nun’n, Zoova kunnin be ti alɛ ɔ? An fa sa wie’m be yiyi nun.

17 Kɛ Izraɛlifuɛ’m be wa juli Kanaan mɛn’n i wun koko’n, Moizi wlali be fanngan seli kɛ: “[Zoova] amun Nyanmiɛn b’ɔ dun mmua amun nyrun’n, i bɔbɔ ɔ́ kún amun ti alɛ kɛ ɔ fa yoli i Eziptfuɛ’m be su [...] sa.” (Mmla’n 1:30; 20:1) Zozie m’ɔ sinnin Moizi ja nun’n, ɔ nin jɔlɛ difuɛ mun be blɛ su’n lele m’ɔ́ fá jú Zida famiɛn kpa’m be blɛ su’n, Zoova kunnin i nvle’n i ti alɛ maan be kwlali be kpɔfuɛ mun tɛtɛ kpa.Zozie 10:1-14; Jɔlɛ Difuɛ Mun 4:12-17; 2 Samiɛl 5:17-21.

18. (a) ?Ngue ti yɛ ɔ ti kpa kɛ Zoova w’a kaciman ɔn? (b) ?Kpɔlɛ ndɛ nga ɔ o Bo Bolɛ 3:15 nun’n, i nuan wá yía’n, sa benin yɛ ɔ́ jú ɔ?

18 Zoova w’a kaciman, yɛ w’a seman kɛ asiɛ’n nga e o su yɛ’n, ɔ su kaciman mɛn klanman kun. (Bo Bolɛ 1:27, 28) Ɔ te kpɔ klunwi ayeliɛ’n, yɛ ɔ te klo i sufuɛ mun kpa. Ɔ cɛ kan’n, ɔ́ yó like kun mán be. (Jue Mun 11:7) Yɛle kɛ, kpɔlɛ ng’ɔ o sran akpasua nɲɔn nga be kɛn i ndɛ Bo Bolɛ 3:15 nun’n ti’n, sa ng’ɔ́ wá jú’n su yoman blɛblɛ. Zoova i dunman’n i sanwun yolɛ ɔ nin i  nvle’n i sasalɛ’n ti’n, ɔ́ wá klé kɛ ɔ “ti alɛ kunfuɛ” naan “ɔ ti safunyrɛn.”Zakari 14:3; Sa Nglo Yilɛ 16:14, 16.

19. (a) Ɲanmiɛn i wunmiɛn’n m’ɔ fa nunnun sran mun’n ɔ yo maan e fa e wun e mɛntɛn i. An fa sunnzun ase kun yiyi nun. (b) ?Kɛ mɔ Ɲanmiɛn cuɛncuɛnmɛn i ja ase naan w’a de e’n, wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ i sɔ’n yo e ɔ?

19 Maan ɔ yo e kɛ nnɛn wlɛfuɛ kun su wa kun awlobofuɛ wie mun sa. Kpɛkun awlobo kpɛn’n w’a tɔ nnɛn’n su w’a kun i. ?Bian sɔ’n i yi nin i mma’m bé sé kɛ like ng’ɔ yoli’n ti tɛ? Nanwlɛ, be su kanman sɔ mlɔnmlɔn. I kpa’n, bé sé kɛ ɔ klo be dan naan w’a bumɛn i bɔbɔ ngunmin i wun akunndan. I kunngba’n, sɛ Ɲanmiɛn fɛ i wunmiɛn’n nunnun sran mun’n, ɔ fataman kɛ i sɔ’n yo e kain. Klolɛ bɔbɔ’n, yɛ i sɔ’n sú e bo kɛ e klo i e tra laa ɔ, afin ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ sásá e. Yɛ i kwlalɛ m’ɔ leman wunsu’n ti’n, maan e ɲin yi i kpa. Sɛ e yo i sɔ’n, ɔ kle kɛ “e su Nyanmiɛn i wafa ng’ɔ jɔ i klun’n srolɛ bɔ e sro i’n nin sran bɔ e bu i’n ti.”Ebre Mun 12:28.

 Maan e fa e wun mantan ‘alɛ kunfuɛ’n nin safunyrɛn’n’

20. ?Alɛ nga Zoova kun be’n, sɛ é kánngan be su ndɛ nga ɔ o Biblu’n nun’n, naan e akunndan’n sanngan’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ? ?Yɛ ngue ti ɔ?

20 Like nga ti yɛ blɛ wie nun Zoova fa ajalɛ kɛ ɔ́ kún alɛ’n, Biblu’n yiyimɛn i ngbɛsungbɛsu kwlaa nun. Sanngɛ e kwla lafi su kɛ Zoova fɛman i wunmiɛn’n fa yoman like ng’ɔ timan su’n le, ɔ fa yoman ninnge mun gblɛ nun le, yɛ ɔ fa yoman sran’m be like yaya le. Blɛ sunman nun’n, sɛ e fa e ɲin e sie i Biblu’n nun ndɛ uflɛ wie’m be su’n, ɔ́ tíke e ɲin. (Nyanndra Mun 18:13) Kannzɛ e wunman ndɛ’n i ngbɛsungbɛsu kwlaa i wlɛ’n, sanngɛ Zoova i nzuɛn’n i su like suanlɛ nin i su akunndan bulɛ’n kwla uka e naan e akunndan w’a sannganman kun. Sɛ e yo sɔ’n, é wún i wlɛ weiin kpa kɛ sɛ e fa e wla e guɛ i Zoova su’n, ɔ timan ngbɛn.Zɔb 34:12.

21. ?Kannzɛ blɛ wie nun’n, Zoova yi i wun nglo kɛ ‘alɛ kunfuɛ’ sa annzɛ ‘safuɲrɛn’ sa’n, ngue ti yɛ e kwlá seman kɛ ɔ klo alɛ kunlɛ ɔ?

21 Sa wie’m be ti’n, Zoova kwla kaci ‘alɛ kunfuɛ nin safunyrɛn.’ Sanngɛ ɔ kloman alɛ kunlɛ. I nun nga Ezekiɛli wún ninnge mun aolia nun’n, m’ɔ wunnin like wie m’ɔ ti kɛ kakaklolo sa’n ɲanmiɛn su lɔ’n, ɔ wunnin kɛ Zoova su buɛbuɛ i wun naan ɔ nin i kpɔfuɛ’m b’a kun. Sanngɛ ɔ wunnin kɛ ɲanngondin kun bo sin yiɛ i. Ɲanngondin’n ti fɔundi nzɔliɛ. (Bo Bolɛ 9:13; Ezekiɛl 1:28; Sa Nglo Yilɛ 4:3) Zoova ti wɛtɛɛfuɛ, ɔ kloman ndɛnngan. I ti’n, akoto Zan klɛli kɛ: “Nyanmiɛn’n yɛ ɔ ti sran klofuɛ nin-ɔn.” (1 Zan 4:8) Wafa nga Zoova yi i nzuɛn’n i nglo’n ɔ ti sɛsɛsɛ. Nanwlɛ, sɛ e fa e wun e mantan Ɲanmiɛn sɔ’n m’ɔ le tinmin m’ɔ ti sran klofuɛ’n, e cenjele nun ɔn.

^ ndɛ kpɔlɛ 1 Zuifu bian nga be flɛ i Zozɛfu’n, m’ɔ suan laa sa’m be su like’n kɛnnin i fluwa kun nun kɛ sonja nga be fuannin Ebre mun’n, “be kakaklolo’m be ti 600 yɛ nnɛn kpanngɔ su fufuɛ’m be ti 50.000, kpɛkun sonja nga be nanti be ja’n, be ti 200.000.”Jewish Antiquities, II, 324 [xv, 3].

^ ndɛ kpɔlɛ 12 Be kwlaa nga be tran Kanaan mɛn nun lɔ’n yɛ ndɛ nga nun’n, be flɛ be ‘Amɔrfuɛ mun’n’ niɔn.Mmla’n 1:6-8, 19-21, 27; Zozie 24:15, 18.

SUAN LIKE UFLƐ EKUN

?Ngue yɛle Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n?

Nian wafa nga Jɔlɛ Dilɛ Cɛn’n wá yó maan sran kpa’m bé dí aklunjuɛ’n.