I su junman dilɛ'n i siesielɛ

Kle aniɛn'n

Kɔ i nun yiyilɛ nɲɔn su'n su trele

Kɔ like ng'ɔ o fluwa'n nun'n su trele

Kɔ i nun ndɛ'n su trele

Zoova i Lalofuɛ mun

Wawle

An fa amun wun mantan Zoova

 NDƐ TRE 4

Zoova “i wunmiɛn’n ti dan”

Zoova “i wunmiɛn’n ti dan”

1, 2. ?Abonuan ninnge benin yɛ Eli wunnin be ɔ? ?Sanngɛ i nun nga ɔ o Orɛbu oka’n su lɔ yɛbuɛ buɛ’n i nuan lɔ’n, sa sroesroe benin yɛ ɔ wunnin i ɔ?

ELI wunnin abonuan ninnge mun laa. I wie yɛle kɛ i nun m’ɔ ɔli fialɛ’n, aliɛ ba kun nun’n, kɔkɔkuankuan’m be blɛli i aliɛ kpɛ nɲɔn. Asa ekun’n, i nun nga awe’n kpɛnnin’n, ɔ wunnin kɛ sanmlɛn nin ngo’n, b’a wieman sɛ mma nɲɔn’n be nun. Ɔ wunnin bɔbɔ kɛ i Ɲanmiɛn m’ɔ srɛli’n ti’n, sin fin ɲanmiɛn su lɔ jrali. (1 Famiɛn Mun i ndɛ tre 17 nin 18) Sanngɛ sa ng’ɔ su ba siɛn’n yɛ’n, ɔ nin a wunmɛn i wunsu le.

2 I nun ng’ɔ ti Orɛbu oka’n su lɔ yɛbuɛ buɛ’n i nuan lɛ’n, ɔ wunnin sa sroesroe kpanngban. Ɔ dun mmua wunnin kɛ aunmuan’n fitali. Aunmuan sɔ’n kpla kekle kpa, ɔ maan ɔ kpacili oka’m be nun, yɛ ɔ kpukeli yɛbuɛ’m be nun. I sin’n, asiɛ’n kejeli. Ɔ maan ɔ tuli asiɛ’n bo lɔ ninnge mun fiteli. Nga m’ɔ wunnin i ekun’n yɛle sin. Kɛ sin’n dí lika’n kɔ́’n, e kwla se kɛ i lolɛ’n guali Eli wun.1 Famiɛn Mun 19:8-12.

Zoova su sin.

3. ?Ɲanmiɛn i wafa benin yɛ Eli wunnin i weiin ɔn? ?Yɛ ninfan yɛ e kwla wun ninnge kunngba’n wie ɔ?

3 Ninnge nga Eli wunnin be lɛ’n, be kwlaa be kle like kunngba. Be kle kɛ Ɲanmiɛn Zoova i wunmiɛn’n ti dan. Nán kɛ e kunndɛ kɛ é wún abonuan sa kun kwlaa naan y’a lafi su kɛ Ɲanmiɛn le wunmiɛn ɔn. Ninnge nga e wun be mɛn nun bɔbɔ’n, be kle weiin kɛ Ɲanmiɛn le wunmiɛn. I ti’n, Biblu’n se kɛ ninnge nga Zoova yili be’n, be klɛ kɛ “Nyanmiɛn o lɛ yɛ ɔ kwla sa’n  kwlaa yo.” (Rɔmfuɛ Mun 1:20) Amun e fa e ɲin e sie i ninnge kɛ ɲanmiɛn m’ɔ kpa sin mianmian’n, annzɛ ɲanmiɛn m’ɔ kpan kplannankplannan’n annzɛ nzue ba nga be sonji be gua kpuuu’n, ɔ nin nzraama kpanngban nga be ta ɲanmiɛn su lɔ’n, be su kan. ?Ninnge sroesroe sɔ’m be kleman kɛ Ɲanmiɛn i wunmiɛn’n ti dan? Be kle i sɔ weiin, sanngɛ nán sran ngba yɛ ɔ fa su ɔ. Wie’m be kusu, kannzɛ be si sɔ’n sanngɛ, be wunmɛn i wlɛ kpa. Sanngɛ sɛ e si like nga Zoova i wunmiɛn’n ti’n ɔ kwla yo’n, ɔ́ úka e kpa naan y’a fa e wun y’a mɛntɛn i. I ti’n, akpasua nga nun’n, bé wá yíyí Zoova i kwlalɛ dan’n i ngbɛsungbɛsu’n kwlaa i nun bé klé e.

Zoova i wafa cinnjin kun

4, 5. (a) ?Wafa sɛ yɛ Zoova i dunman’n nin i wunmiɛn’n annzɛ i kwlalɛ’n be kɔ likawlɛ ɔ? (b) ?Kɛ Zoova fa nannin sunnzunnin i wunmiɛn’n, ngue ti yɛ ɔ ti su ɔ?

4 Zoova i wunmiɛn’n leman wunsu. Zeremi 10:6 se kɛ: “[Zoova], like fi nin wɔ sɛ-man. A ti dan kɛ a kwla bɔ ɔ dunman’n fa fu ju’n sa.” Amun sie i nzɔliɛ kɛ kwlalɛ’n annzɛ wunmiɛn’n ɔ nin Zoova i dunman’n be kɔ likawlɛ. Nán maan e wla fi su kɛ i dunman’n i bo’n yɛle “Ɔ yo maan ɔ kpɛn su.” ?Ngue yɛ maan Zoova kwla yi like kwlaa ng’ɔ klo’n, yɛ ɔ kaci like kwlaa ng’ɔ klo kɛ ɔ́ káci’n niɔn? Like nga ti yɛ ɔ kwla yo sɔ’n yɛle i wunmiɛn’n. Ɲanmiɛn kwla like kwlaa yo, yɛle kɛ like kwlaa nga i waan ɔ́ yó’n, ɔ leman kun sa mɔ i yolɛ’n ti kekle mɛn i ɔ. Wunmiɛn annzɛ tinmin sɔ’n ti i nzuɛn cinnjin kpa kun.

5 Like nga Zoova i wunmiɛn’n ti’n ɔ kwla yo’n, kɛ mɔ  e kwlá simɛn i kwlaa’n ti’n, ɔ fa nzɔliɛ ninnge mun, ɔ fa uka e naan y’a wun i wlɛ. E wunnin kɛ ɔ fali nannin’n ɔ fa sunnzunnin i wunmiɛn’n. (Ezekiɛl 1:4-10) Sunnzun ase sɔ’n ti su, afin nannin tola’n ti nnɛn dan kpa kun m’ɔ le wunmiɛn ɔn. Laa mɔ bé klɛ́ Biblu’n, nnɛn mɔ i dan tra nannin tola’n, Palɛstini lɔfuɛ’m be wunmɛn i ngbɛnngbɛn. Sanngɛ be si kɛ awuɛ wafa kun o lɛ’n, i wunmiɛn’n tra nannin’n liɛ’n. Dɔ nga su be wunman awuɛ sɔ’n mɔ blɔfuɛ nun’n be flɛ i ɔrɔku’n (aurochs) i osu’n kun. (Zɔb 39:9-12) Rɔmu lɔ famiɛn kun m’ɔ suan Jules César kannin kɛ sui’m be dan traman nannin sɔ’m be kpa. Bian sɔ’n klɛli i kɛ: “Be le wunmiɛn kpa, yɛ be kwla wanndi kpa.” Sɛ sran o nnɛn sɔ’n i wun koko’n, e kwlá wunmɛn i, afin nnɛn’n ti gbendengble dan!

6. ?Ngue ti yɛ Zoova kunngba cɛ yɛ be flɛ i ‘Ɲanmiɛn [Zoova] m’ɔ kwla like kwlaa yo’n’ niɔn?

6 I kunngba’n yɛle klɔ sran’m be liɛ’n. Yɛle kɛ be timan like fi Ɲanmiɛn Zoova m’ɔ le tinmin kpa’n i ɲrun. Zoova ɲrun’n, nvle dandan mun bɔbɔ’n, be ti kɛ toe’n su ndutre kaan sa. (Ezai 40:15) Zoova kunngba cɛ yɛ i wunmiɛn liɛ’n leman awɛ ɔ. I ti’n, be flɛ i ‘Ɲanmiɛn [Zoova] m’ɔ kwla like kwlaa yo’n.’ * (Sa Nglo Yilɛ 15:3) Zoova ‘i wunmiɛn’n ti dan,’ yɛ ‘i kwlalɛ m’ɔ kwla’n’ ti dan. (Ezai 40:26) Wunmiɛn nga ɔ o Zoova nun’n, ɔ kwlá wieman le. Nán sran annzɛ like wie yɛ ɔ mɛn i wunmiɛn ɔn, afin ‘wunmiɛn’n ɔ ti i kunngba i liɛ.’ (Jue Mun 62:12) ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ Zoova fɛ i wunmiɛn’n fa yo ninnge mun ɔn?

 Wafa nga Zoova fɛ i wunmiɛn’n fa di junman’n

7. ?Ngue yɛle Zoova i wawɛ’n? ?Yɛ ngue yɛ Ebre nin Glɛki nun ndɛ nga be niannin be kacili ndɛ sɔ’n be kle e ɔ?

7 Zoova i wawɛ’n mɔ yɛle i wunmiɛn ng’ɔ fa di junman’n, ɔ kpɛman su le. I yɛ Bo Bolɛ 1:2 flɛ i “Nyanmiɛn i Wawɛ’n” niɔn. Ebre nin Glɛki nun ndɛ nga be kacili i kɛ “wawɛ’n,” lika uflɛ’n be kwla kaci i kɛ “aunmuan.” Fluwa sifuɛ nga be tutu ndɛ mma’m be bo’n, be waan Ebre nin Glɛki nun ndɛ sɔ’m, be kle kɛ wunmiɛn sɔ mɔ Ɲanmiɛn fa di junman’n, ɔ ti like mɔ e kwlá wunmɛn i ɔ. Ɲanmiɛn wawɛ’n ti kɛ aunmuan’n sa, klɔ sran’m be kwlá wunmɛn i, sanngɛ e wun ninnge ng’ɔ yo be’n.

8. ?Biblu’n nun’n, kɛ bé kán Ɲanmiɛn i wawɛ’n i ndɛ’n, be se sɛ? ?Yɛ ngue ti yɛ i sɔ’n nin i fata ɔ?

8 Ɲanmiɛn wawɛ’n kwla yo ninnge wafawafa kpanngban. Ninnge kwlaa nga Zoova klo kɛ ɔ́ yó’n, ɔ fɛ i wawɛ’n yo i sɔ like’n. Ɔ maan Biblu’n nun’n, kɛ bé kán Ɲanmiɛn i wawɛ’n i ndɛ’n, be se kɛ “Nyanmiɛn dunman nun” annzɛ i “sa nuan.” (Lik 11:20, Jue Mun 102:26) Klɔ sran’n kwla fɛ i sa yo ninnge fanunfanun. Ninnge sɔ’m be nun’n, wie liɛ’n, ɔ fata kɛ ɔ ɲan wunmiɛn naan w’a yo. Wie liɛ’n kusu, ɔ fata kɛ ɔ fɛ i sa mma yo. I kunngba’n yɛle Ɲanmiɛn liɛ’n. Ɔ kwla fɛ i wawɛ’n yo ninnge fanunfanun. I wie yɛle kɛ ɔ fɛli i wawɛ’n boli ninnge nga be ti kanngan plilili’n annzɛ ɔ fa kpɛli Ndɛ mma jenvie’n nun annzɛ ɔ fa ukali Klistfuɛ klikli mun naan b’a ijɔ aniɛn wafawafa.

9. ?Zoova i sielɛ’n trɛ lele ju nin?

9 Wafa kun ekun nga Zoova yi i wunmiɛn’n i nglo’n, yɛle kɛ ɔ sie nglo nin asiɛ’n. ?Sran kun kwla sie sran akpinngbin tra su yɛ be kwlakwla be kwla tu be klun be  yo i klun sa’n, ɔ yo ye? Zoova liɛ’n ɔ kwlɛ i sɔ yo. Klɔ sran wie’m be ti i sufuɛ. Yɛ Biblu’n nun’n, be waan be ti kɛ sonja mun sa. (Jue Mun 68:12; 110:3) Kannzɛ be flɛ be sɔ’n, sanngɛ anzi’m be wunmiɛn liɛ’n tra klɔ sran’m be liɛ’n kpe nun. An bɔbɔ amun nian. Kɛ Asiri sonja’m be waan be nin Ɲanmiɛn i nvlefuɛ’m bé kún’n, kɔnguɛ kunngba nun’n, anzi kun kunnin sonja ko ju 185.000! (2 Famiɛn Mun 19:35) Nanwlɛ, anzi’m be ‘le fanngan dan.’2 Tɛsalonikfuɛ Mun 1:7.

10. (a) ?Ngue ti yɛ kɛ Biblu’n flɛ Ɲanmiɛn kɛ Zoova m’ɔ sie mɛn wunmuan’n, i sɔ’n kle kɛ ɔ sie anzi mun wie ɔ? (b) ?Wan yɛ ɔ le wunmiɛn tra ninnge kwlaa nga Ɲanmiɛn yili be’n niɔn?

10 ?Anzi’m be ti nɲɛ? Aolia nun’n, Ɲanmiɛn i nuan ijɔfuɛ Daniɛli wunnin anzi akpi sɔ lele akpi tra su Ɲanmiɛn i famiɛn bia’n i ɲrun lɛ. Sanngɛ b’a seman kɛ anzi’m be ngba yɛ Daniɛli wunnin be ɔ. (Daniɛl 7:10) I sɔ’n kle kɛ atrɛkpa’n, anzi’m be kwla ju akpinngbin ya kpanngban kpa. I ti yɛ Biblu’n flɛ Ɲanmiɛn kɛ Zoova m’ɔ sie mɛn wunmuan’n niɔn. I sɔ’n kle kɛ ɔ sie anzi mun wie. Tɔnndɔnlɛ dunman sɔ’n kle kɛ ɔ ti anzi wunmiɛnfuɛ kpanngban kpa m’ɔ siesieli be sɛsɛsɛ’n, be siefuɛ. I awlɛn su Ba m’ɔ ti ‘i Wa Kpɛn’n,’ yɛ ɔ fa sieli i anzi sɔ’m be kwlaa be su ɔ. (Kolɔsfuɛ Mun 1:15) Kɛ mɔ Zezi ti anzi mun nin serafɛn mun nin anzi nga be nian Ɲanmiɛn i ninnge’m be su’n be su kpɛn’n ti’n, ɔ le wunmiɛn tra ninnge kwlaa nga Zoova yili be’n.

11, 12. (a) ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn ndɛ’n kwla uka sran mun ɔn? (b) ?Ndɛ benin yɛ Zezi kannin m’ɔ kle kɛ Zoova i wunmiɛn’n ti dan ɔn?

11 Ɔ le like uflɛ kun ekun mɔ Zoova yo m’ɔ kle kɛ ɔ le wunmiɛn ɔn. Ebre Mun 4:12 se kɛ: “Nyanmiɛn i ndɛ nga ɔ ko kan’n, wuun w’a kan ɔ kaci-mɛn i, ɔ maan sran’m be kaci.” Atrɛkpa’n, amun wunnin kɛ ndɛ nga  ɔ o Biblu’n nun mɔ Ɲanmiɛn wawɛ’n maan be klɛli’n, ɔ le ta kpa sran’m be su. Afin i nun ndɛ’n wla fanngan. Yɛ ɔ yo maan e lafi Ɲanmiɛn su kpa yɛ e kaci e nzuɛn’n. Akoto Pɔlu seli i niaan mun kɛ be nian be wun sran nga be ayeliɛ’n ti tɛtɛ’n be lika. Ɔ kannin ekun kɛ: “Kɛ laa amun nun sran wie’m be ti sɔ-ɔ.” (1 Korɛntfuɛ Mun 6:9-11) Ɔ maan e wun i kɛ ‘Nyanmiɛn i ndɛ’n’ ɲannin ta be su yɛ ɔ ukali be maan be kacili be nzuɛn’n.

12 Ɔ leman like kun sa mɔ Zoova wunmiɛn’n kwlá yoman ɔn. Yɛ ninnge nga Zoova fa yi i wunmiɛn sɔ’n i nglo’n, be kpa liɛ’n like fi kwlá jrɛnmɛn i ɲrun. I ti’n, Zezi seli kɛ: “Nyanmiɛn kwla sa’n kwlaa yo.” (Matie 19:26) ?Like benin yɛ Ɲanmiɛn fɛ i wawɛ’n yo ɔ?

Ɔ fɛ i wunmiɛn’n fa yo i klun sa’n

13, 14. (a) ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Zoova timan like ngbɛn sa m’ɔ le wunmiɛn ɔn? (b) ?Ngue yɛ Zoova fɛ i wunmiɛn’n yo ɔ?

13 E kwlá faman Zoova i wawɛ’n e sunnzunman ninnge kɛ aunmuan’n sa, afin ɔ tra be kwlakwla. Zoova kusu timan like ngbɛn wie sa m’ɔ le wunmiɛn ɔn, ɔ ti Ɲanmiɛn Kpli. Like nga i waan ɔ́ fɛ́ i wunmiɛn’n yó’n, yɛ ɔ fa yo ɔ. ?Sanngɛ like benin yɛ ɔ fɛ i wunmiɛn’n yo ɔ?

14 É wá wún i kɛ Ɲanmiɛn i wunmiɛn’n yɛ ɔ fa yi ninnge mun, ɔ fa nunnun be, ɔ fa sasa e, yɛ ɔ fa siesie ninnge’m be ye ɔ. Sɛ e waan é kpɛ́ i kpo’n, e kwla se kɛ like kwlaa nga ɔ klo kɛ ɔ́ fɛ́ i wunmiɛn’n yó naan i klun sa’n w’a kpɛn su’n, yɛ ɔ fa yo ɔ. (Ezai 46:10) Blɛ wie nun’n, ɔ fɛli i wunmiɛn’n yili sran’n i wafa ng’ɔ ti’n, i nglo, yɛ ɔ fa kleli i mmla mun. Like nga ɔ ti cinnjin trɛ i ngba’n yɛle kɛ, ɔ fɛ i wunmiɛn’n di junman naan i klun sa’n w’a kpɛn su. I klun sa sɔ’n yɛle kɛ maan be wun i wlɛ kɛ  i kunngba yɛ ɔ le atin sie mɛn wunmuan’n niɔn. Naan Mɛsi’n i Famiɛn diwlɛ’n yo maan i dunman yo sanwun. Like fi kwlá tanndanman i klun sa sɔ’n i yolɛ’n i ɲrun.

15. ?Ngue ti yɛ Zoova yi i wunmiɛn’n i nglo i sufuɛ’m be lika ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ yili i nglo kleli Eli ɔ?

15 Asa ekun’n, Zoova fɛ i wunmiɛn’n uka e, e tinuntinun. Zoova su ndɛ nga 2 Be Nyoliɛ 16:9 kan’n yɛ: “Ɔ nian-nian asiɛ wunmuan’n su naan ɔ́ súan be nga be fa be wla’n kwlaa guɛ i su’n be bo.” I sɔ yɛ Eli i ndɛ nga e boli su ndɛ tre nga i su fitilɛ nun’n, ɔ kle ɔ. ?Ngue ti yɛ Zoova yili i wunmiɛn dan m’ɔ le i’n kleli Eli sɔ ɔ? Famiɛn bla Zezabɛli i ti ɔ, afin bla klunwifuɛ sɔ’n fuali kpa kɛ ɔ́ kún Eli. Kɛ ɔ ko yo naan b’a kunmɛn i’n ti’n, ɔ wanndili. Ɔ yoli Eli kɛ sran fi jrɛnmɛn i sin sa, srɛ kunnin i dan yɛ i sa sin bubuli i. Ɔ buli i kɛ junman nga ɔ dili’n, i kwlaa yoli ngbɛn. Kɛ ɔ ko yo naan Zoova w’a fɔnvɔ Eli’n, ɔ yili i wunmiɛn dan’n, i nglo kleli i. Ɔ yoli maan aunmuan’n kplali, asiɛ’n kejeli yɛ sin jueli. Ɔ kleli i kɛ i bɔbɔ Ɲanmiɛn m’ɔ kwla like’n kwlaa yo’n, ɔ jin i sin. ?Ɔ maan, sɛ Ɲanmiɛn m’ɔ kwla like’n kwlaa yo’n jin i sin’n niɔn, Zezabɛli i srolɛ liɛ tre?1 Famiɛn Mun 19:1-12. *

16. ?Kɛ mɔ e si kɛ Zoova i wunmiɛn’n ti dan’n, ngue ti yɛ i sɔ’n fɔnvɔ e ɔ?

16 Kannzɛ kɛ é sé yɛ’n Zoova yiman atrɛ kun’n, sanngɛ kɛ ɔ fɛ i Eli blɛ su lele andɛ’n, Zoova w’a kaciman. (1 Korɛntfuɛ Mun 13:8) Zoova i ɲin o be nga be klo i’n, be ukalɛ’n i sin titi kɛ nga ɔ fa yoli i laa’n sa. Ɔ ti su kɛ ɔ o  ɲanmiɛn su lɔ, sanngɛ ɔ nin e nunman mmua. Maan e afiɛn’n ti nun sɛ, sanngɛ ɔ kwla fɛ i wunmiɛn’n uka e. I kpa bɔbɔ’n, ‘be kwlaa nga be kpan flɛ i’n, ɔ mantan be.’ (Jue Mun 145:18) I nun nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Daniɛli srɛ́ Ɲanmiɛn kɛ ɔ ukɛ i’n, i nuan w’a tɔman bɔbɔ naan anzi kun w’a fite i ɲrun! (Daniɛl 9:20-23) Sɛ Zoova waan ɔ́ úka be nga be klo i’n naan ɔ́ wlá be fanngan’n, like fi kwlá tɛnndɛnmɛn i ɲrun.Jue Mun 118:6.

?Wunmiɛn mɔ Ɲanmiɛn le i’n ti’n, e kwlá faman e wun e mɛntɛnmɛn i?

17. ?Zoova i wunmiɛn dan’n ti’n, wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e sro i ɔ? ?Sanngɛ Zoova i srolɛ’n i wafa benin yɛ ɔ timan su ɔ?

17 ?Wunmiɛn mɔ Ɲanmiɛn le i ti’n, ɔ fata kɛ e sro i? E kwla tɛ su kɛ ɛɛn, yɛ e kwla tɛ su kɛ cɛcɛ. Like nga ti yɛ e kwla se kɛ ɛɛn’n, yɛle kɛ i wunmiɛn m’ɔ le i’n ti’n, ɔ fata kɛ e sro i. Kɛ nga e fa wunnin i ndɛ tre nga ɔ sinnin lɛ’n nun sa’n, i srolɛ sɔ’n yɛle kɛ ɔ fata kɛ e ɲin yi i tra like kwlaa. Aɲinyiɛ sɔ’n yɛ Biblu’n se e kɛ “ɔ ti ngwlɛlɛ silɛ’n i bo bolɛ nin-ɔn.” (Jue Mun 111:10) Asa ekun’n, like nga ti yɛ e kwla se kɛ cɛcɛ’n, yɛle kɛ nán kɛ e bu i kɛ ɔ́ kún e ti yɛ e sro i ɔ. Annzɛ kusu nán wunmiɛn m’ɔ le i’n ti yɛ e kwlá faman e wun e mɛntɛnmɛn i ɔ.

18. (a) ?Ngue ti yɛ sran kpanngban be sasa be wun be nga be le kwlalɛ’n be lika ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ e si kɛ Zoova i kwlalɛ’n, ɔ su sacimɛn i ɔ?

18 Afuɛ nga be flɛ i 1887 nun’n, Angle bian nga ɔ suan Lord Acton seli kɛ: “Kwlalɛ’n kwla saci be. Yɛ kwlalɛ’n ng’ɔ tratra su’n ɔ saci sran tɛtɛ kpa.” Bian sɔ’n i ndɛ ng’ɔ kannin’n, sran sunman b’a kan b’a flan nun wie pɛ. Atrɛkpa be wunnin kɛ fiɛn kaan sa nunman ndɛ sɔ’n i sin ti ɔ. Kɛ nga e fa e wun i titi sa’n, klɔ sran  mɔ fɔ o i nun’n, kɛ ɔ́ síe i wiengu’n, ɔ kle i ɲrɛnnɛn. (Akunndanfuɛ’n 4:1; 8:9) I sɔ ti’n, sran kpanngban be sasa be wun be nga be le kwlalɛ’n be lika yɛ be wanndi be. Kwlalɛ’n i bo’n, Zoova sa nun yɛ ɔ o ɔ. ?Ɔ maan i ti’n, ɔ sacili i? Ɔ si’ɛ mlɔnmlɔn. E wunnin i kɛ i nzuɛn nin klɔ sran liɛ’n timan kun ti’n, ɔ kwlá saciman le. Zoova timan kɛ yasua nin bla mɔ fɔ o be nun mɔ be o mɛn nga w’a saci yɛ’n nun sa. Ɔ fɛmɛn i tinmin’n fa tinman sran’m be su, yɛ ɔ su yomɛn i sɔ le.

19, 20. (a) ?Kɛ Zoova yí i wunmiɛn’n i nglo’n, i nzuɛn benin yɛ i wla fiman su ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ i sɔ’n fɔnvɔ e ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zoova trɛ i awlɛn ɔn? An fa sunnzun ase kun yiyi nun. ?Yɛ wafa sɛ yɛ i sɔ’n yo amun ɔn?

19 Nán e wla fi su kɛ Zoova i sran’n i wafa’n, nɛ́n i ngba yɛle wunmiɛn m’ɔ le i’n. É wá kɛ́n i sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n, ɔ nin i ngwlɛlɛ m’ɔ si i’n yɛ i sran klolɛ’n be ndɛ. Sanngɛ ɔ fataman kɛ e bu i kɛ Zoova i sran’n i wafa ng’ɔ ti’n, ɔ yi i nglo kunngunngun naan ng’ɔ kpɛn i klun kɛ ɔ yi i nglo’n yɛ ɔ yi i nglo ɔ. Kɛ nga é wá wún i e ɲrun lɔ ndɛ tre’m be nun sa’n, titi kɛ Zoova yí i wunmiɛn’n i nglo’n, i wla fimɛn i sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n, ɔ nin i ngwlɛlɛ’n, ɔ nin i sran klolɛ’n be su. Zoova i nzuɛn kun ekun o lɛ. Yɛle kɛ ɔ si i awlɛn tra. Klɔ sran mɔ be sie be wiengu’n, be yiman nzuɛn sɔ’n i nglo titi be lika.

20 Wienun ɔn, amun si sran kun m’ɔ ti kpandangblauun kpa. Wunmiɛn mɔ sran sɔ’n le i ti’n, kɛ amun wun i sa’n, ɔ kun srɛ. Kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, amun wun i kɛ sran sɔ’n i klun ti ufue kpa. Ɔ klo sran’m be ukalɛ kpa. I li sɛ bé sé bé sé naan sran sɔ’n leman wie’n, yɛ i ukalɛ’n lo i kpa’n niɔn. Ɔ nianman kɛ ɔ le wunmiɛn’n ti’n ɔ́ míanmían sran mun. Amun wun kɛ sran’m be tɔn i suɛn, sanngɛ ɔ yaciman wɛtɛɛ yolɛ. Yɛ ɔ yo aklunye bɔbɔ. Amun usa amun wun kɛ sɛ amun le wunmiɛn  kɛ i sa’n naan amun yɛ be yo amun sɔ’n, amun kwla yo klun ufue yɛ amun kwla tra amun awlɛn kɛ bian sɔ’n sa. ?Kɛ amún sí bian sɔ’n kɔ́’n, amun su kunndɛman kɛ amún fá amun wun mɛ́ntɛn i? Ɔ maan sɛ amun fa amun wun mantan Zoova m’ɔ kwla like kwlaa yo’n, amun ndɛ yo fɛ. Ndɛ ɲanman nga be fali ndɛ tre nga i flɛlɛ’n nun’n yɛ: “[Zoova] fa-man ya ndɛndɛ, i wunmiɛn’n ti dan.” (Naɔm 1:3) Zoova yimɛn i wunmiɛn’n i nglo ndɛndɛ ɔ fa yoman sran’m be tɛ. Kannzɛ klunwifuɛ o, ɔ yomɛn i sɔ. I klun ti ufue, yɛ ɔ ti wɛtɛɛfuɛ. Sran’m be beli i awlɛn kpalɛ sunman, sanngɛ w’a “fa-man ya ndɛndɛ.”Jue Mun 78:37-41.

21. ?Ngue ti yɛ Zoova mianman sran mun kɛ be su i ɔ? ?Yɛ ngue yɛ i sɔ’n kle e i lika ɔ?

21 Zoova i awlɛn tralɛ’n wafa kun ekun o lɛ. Maan e bu i sin e nian. ?Sɛ amun le wunmiɛn yo like kwlaa’n, amun bu i kɛ ɔ ju blɛ wie’n, amún sé sran’m be kɛ be yo ninnge mun kɛ nga amun klo’n sa? Zoova mɔ kwlalɛ’n i bo’n wo i sa nun’n, ɔ mianman sran mun kɛ be su i. Kannzɛ bɔbɔ Zoova i sulɛ’n yɛ maan sran’m be  kwla ɲan anannganman nguan’n, sanngɛ ɔ mianman sran’m be kɛ be su i. Ɔ man sran’m be atin kɛ sran kun bɔbɔ yo i klunklo like. Ɔ kle e sa tɛ yolɛ’n i akatua’n, ɔ nin sa kpa yolɛ’n i su mmlusuɛ’n. Sanngɛ ɔ yaci e nun naan e bɔbɔ e fa e klunklo ajalɛ. (Mmla’n 30:19, 20) Zoova kloman kɛ e su i mianlɛ su, annzɛ wunmiɛn m’ɔ le i ti’n, e su i srɛ su. Be nga Zoova kunndɛ’n, yɛle be nga be klo i mɔ be su i be klunklo su’n.2 Korɛntfuɛ Mun 9:7.

22, 23. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Zoova klo kɛ ɔ́ mán sran uflɛ’m be kwlalɛ ɔ? (b) ?Ndɛ tre ng’ɔ́ bá lɛ’n nun’n, ngue yɛ é fá e ɲin é síe su ɔ?

22 Like kasiɛn nga ti yɛ ɔ nin i fataman kɛ e sro Ɲanmiɛn m’ɔ kwla like kwlaa yo’n, maan e kɛn i ndɛ. Klɔ sran nga be le kwlalɛ’n, be kunndɛman kɛ sran uflɛ ɲan be kwlalɛ sɔ’n wie. Zoova liɛ’n, ɔ klo kɛ ɔ́ mɛ́n i sufuɛ’m be kwlalɛ. Ɔ yo maan sran uflɛ ɲan kwlalɛ kɛ nga ɔ yoli mɔ i Wa’n ɲannin kwlalɛ’n sa. (Matie 28:18) Like uflɛ ekun nun’n, Zoova mɛn i sufuɛ’m be kwlalɛ. Biblu’n se kɛ: “[Zoova] a ti dan, a kwla, a yo nyɛnmɛn, a o lɛ tititi, ɔ nyrun’n ti nyannyannyan. Nglo lɔ nin asiɛ’n su wa ninnge’n kwlaa be ti ɔ liɛ. [...] Kwlalɛ nin tinmin’n be ti ɔ liɛ. Sran mun nin ninnge nga ɔ waan be taka’n be taka, a man be su.”1 Be Nyoliɛ 29:11, 12.

23 Nanwlɛ, ɔ yo Zoova fɛ kɛ ɔ man e wunmiɛn. I kpa bɔbɔ’n, “Nyanmiɛn b’ɔ kwla like kwlaa yo’n yɛ ɔ yo sa-a.” Ɔ maan be nga be waan bé sú i’n be kwla su i. (2 Korɛntfuɛ Mun 4:7) ?Ɔ yoman amun kɛ amun fa amun wun mantan Ɲanmiɛn m’ɔ le wunmiɛn sɔ’n, m’ɔ yi i kwlalɛ’n i nglo klanman kɛ nga y’a fa wun i lɛ’n sa’n? Wafa nga Zoova fɛ i wunmiɛn’n fa yi ninnge mun’n, ndɛ tre ng’ɔ́ bá lɛ’n nun’n é fá e ɲin e sie su.

^ ndɛ kpɔlɛ 6 Glɛki ndɛ nga Wawle nun be kacili i kɛ ‘ɔ kwla like kwlaa yo’n,’ i bo’n yɛle kɛ “ɔ sie ninnge’n kwlakwla kpan,” yɛ “tinmin’n ti i liɛ.”

^ ndɛ kpɔlɛ 15 Biblu’n waan Zoova ‘nunman aunmuan’n nin asiɛ kejelɛ sɔ’n, ɔ nin sin’n be nun.’ Zoova timan kɛ ninnge kɛ aunmuan annzɛ ninnge wafawafa uflɛ wie’m be sa. Ɔ maan, be nga be su i’n, be kunndɛmɛn i ninnge sɔ’m be nun. Ɔ cɛnnin dan ti ɔ kwlá sɔnman ninnge nga ɔ yili be’n, be nun.1 Famiɛn Mun 8:27.