I su junman dilɛ'n i siesielɛ

Kle aniɛn'n

Kɔ i nun yiyilɛ nɲɔn su'n su trele

Kɔ like ng'ɔ o fluwa'n nun'n su trele

Kɔ i nun ndɛ'n su trele

Zoova i Lalofuɛ mun

Wawle

An fa amun wun mantan Zoova

 NDƐ TRE 13

Zoova “i mmla’n, fiɛn kaan sa nun-mɛn i wun”

Zoova “i mmla’n, fiɛn kaan sa nun-mɛn i wun”

1, 2. ?Ngue ti yɛ sran sunman be kloman mmla’n mlɔnmlɔn ɔn? ?É yó sɛ naan y’a klo Ɲanmiɛn i mmla mun?

FLUWA kun mɔ be yili i afuɛ 1712 nun’n i nun’n, be klɛli kɛ: “Mmla’n ti kɛ kunman mɔ i bo’n ti kploun kpa’n sa. Ɔ mɛn like kwlaa kpan.” Wafa nga jɔlɛ dilɛ nun’n, ndɛ’m be cɛ lele mɔ be nga be waan be di be ndɛ’n be di yalɛ’n, yɛle nga fluwa’n i klɛfuɛ’n su bu i fɔ lɛ’n. Nvle sunman nun’n, mmla mun ɔ nin wafa nga be di sran’m be jɔlɛ’n be ti sukusuku. Yɛ be bu sran lufle nun, be di ndɛ kwlɛ, be diman nanwlɛ. I sɔ’n ti’n, sran sunman be kloman mmla’n mlɔnmlɔn.

2 Sanngɛ amun nian ndɛ nga i afuɛ 2.700 yɛ’n, jue tofuɛ kun kannin’n. Ɔ klɛli kɛ: “Nanwlɛ n klo ɔ mmla’n dan.” (Jue Mun 119:97) ?Ngue ti yɛ jue tofuɛ’n klo mmla’n i dan sɔ ɔ? Mmla ng’ɔ kɛn i ndɛ kpa sɔ’n, ɔ finman klɔ sran’m be awa mun, sanngɛ ɔ fin Ɲanmiɛn Zoova. Kɛ amún súan Zoova i mmla’m be su like bé kɔ́’n, amun kusu amún kló i mmla mun kɛ jue tofuɛ’n sa wie. Kpɛkun amún sí Ɲanmiɛn m’ɔ ti mmla siefuɛ dan’n i akunndan’n.

Mmla Siefuɛ dan’n

3, 4. ?Wafa sɛ yɛ Zoova kleli kɛ i yɛ ɔ ti mmla Siefuɛ’n niɔn?

3 Biblu’n waan Ɲanmiɛn Zoova “kunngba cɛ yɛ ɔ ti mmla siefuɛ ɔ nin jɔlɛ difuɛ’n niɔn.” (Zak 4:12, Anuãsɛ Fuflɛ) Nglo lɔ ninnge kɛ anglo ba’n nin nzraama mun sa’n, be nanti nglo lɔ ‘mmla’m’ be su.  (Zɔb 38:33) Zoova i anzi kpanngban kpa’m be kusu be nanti i mmla’m be su wie. Ɔ siesieli be akpasuaakpasua sɛsɛsɛ. Be kan be wun ase yɛ ɔ sunman be naan b’a di i junman’n.Ebre Mun 1:7, 14.

4 Zoova mannin klɔ sran’m be mmla wie. Ɔ mannin e kwlakwla e klun akunndan kun naan y’a kwla yo sa nuan su sɛsɛsɛ kɛ i sa. E klun akunndan sɔ’n ti kɛ mmla wie m’ɔ o e klun lɔ sa. Ɔ uka e naan y’a wun sa kpa’n ɔ nin sa tɛ’n be ngbaciɛ’n. (Rɔmfuɛ Mun 2:14) Kɛ Zoova yili Adam nin Ɛvu’n, be klun akunndan’n ti sanwun, ɔ maan ɔ nunman nun kɛ ɔ́ mán be mmla kpanngban. (Bo Bolɛ 2:15-17) Sanngɛ klɔ sran mɔ fɔ o be nun’n be liɛ’n, ɔ fata kɛ be man be mmla kpanngban naan b’a kwla yo Ɲanmiɛn i klun sa. Ɲanmiɛn Zoova mannin awlobo kpɛn kɛ Nowe, Abraamu ɔ nin Zakɔbu sa’n be mmla. Yɛ be kusu be fa kleli be awlobofuɛ mun. (Bo Bolɛ 6:22; 9:3-6; 18:19; 26:4, 5) Kɛ Zoova seli Moizi kɛ ɔ klɛ Mmla’n man Izraɛli nvle’n, i lɛ nun yɛ ɔ kleli kpa kɛ ɔ ti mmla Siefuɛ’n niɔn. Wafa nga Zoova yo sa i nuan su sɛsɛsɛ’n, Mmla sɔ’n yiyi nun kpa man e.

Moizi Mmla’n i nun ndɛ cinnjin wie mun

5. ?Moizi Mmla’n i nun ninnge tɛkɛtɛkɛ’m be sɔnnin dan yɛ i su nantilɛ’n ti kekle? ?Yɛ ngue ti yɛ amun tɛ su sɔ ɔ?

5 Sran kpanngban be kwla bu i kɛ ninnge tɛkɛtɛkɛ’m be sɔnnin Moizi Mmla’n nun dan, naan i su nantilɛ’n ti kekle. Sanngɛ nɛ́n i su ɔ. Mmla kunngunngun nga be o Moizi Mmla’n nun’n, be tra 600. E kwla bu i kɛ be sɔnnin dan. Sanngɛ amun bɔbɔ be nian: Lele nin i kɛ afuɛ 2000 fá bó i bo’n, Amlɛnkɛn’m be nvle’n i nun  mmla’m be tra fluwa nɲa bue 150.000. Afuɛ nɲɔn kwlaa nun’n, be kpɛ mmla 600 ekun uka su! Ɔ maan klɔ sran’m be mmla’m be sɔnnin tra Moizi Mmla’n lelele. Sanngɛ Izraɛlifuɛ’m be mɛn dilɛ wafa wie’m be nun’n, Moizi Mmla’n ukali be. Ajulisu mmla’m be boman su kaan sa. Maan e fa e ɲin e sie i nun mmla wie’m be su e nian.

6, 7. (a) ?Ngue ti yɛ Moizi Mmla’n leman wunsu ɔ? ?Yɛ Moizi Mmla’n i nun dan’n yɛle benin? (b) ?Wafa sɛ yɛ Izraɛlifuɛ’m be kwla kle kɛ be kplin su kɛ Zoova yɛ ɔ sie like kwlaa ɔ?

6 Moizi Mmla’n kle kɛ Zoova yɛ ɔ sie like kwlaa ɔ. Ɔ maan Mmla sɔ’n leman wunsu. Moizi Mmla’n i nun dan’n yɛ: “Izraɛlfuɛ mun, amun tie. [Zoova] e Nyanmiɛn’n i kunngba cɛ yɛ ɔ ti [Zoova] nin-ɔn. Amun klo [Zoova] amun Nyanmiɛn’n kpa, amun fa amun wla’n kwlaa guɛ i su, amun fa amun wunmiɛn’n kwlaa yo like ng’ɔ kle kɛ amun klo i’n.” Ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn i nvle’n su i yɛ ɔ kɛn i wun ase i sielɛ’n i bo naan w’a kle kɛ ɔ klo i.Mmla’n 6:4, 5; 11:13.

7 Kɛ Izraɛlifuɛ kun i ɲin yi be nga be sieli be kpɛn’n, ɔ kle kɛ ɔ kplin su kɛ Zoova yɛ ɔ sie like kwlaa ɔ. I siɛ nin niɛn mun o, annzɛ jɔlɛ difuɛ mun o, annzɛ kpɛnngbɛn mun o, annzɛ Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ mun ɔ nin famiɛn’n nin o, be kwlaa ngalɛ’n be ti Ɲanmiɛn i ja nunfuɛ. Sɛ ɔ yo ɲin kekle be su’n, Zoova ɲrun’n, ɔ ti kɛ i bɔbɔ su yɛ w’a yo ɲin kekle sa. Asa kusu’n, sɛ i ja nunfuɛ sɔ’m be yo i nvle’n i nunfuɛ’m be tɛtɛ’n, annzɛ be bu be lufle’n, ɔ́ fá be wun ya dan kpa. (Ezipt Lɔ Tulɛ 20:12; 22:27; Mmla’n 1:16, 17; 17:8-20; 19:16, 17) Ɔ fata kɛ sran akpasua nɲɔn sɔ’m be jran Ɲanmiɛn m’ɔ le atin sie like kwlaa’n i sin.

8. ?Wafa sɛ yɛ Moizi Mmla’n yi Zoova i sanwun m’ɔ ti’n i nglo ɔ?

 8 Moizi Mmla’n yi Zoova i sanwun m’ɔ ti’n i nglo. Mmla sɔ’n nun’n, be kannin sanwun yolɛ’n i ndɛ kpɛ 280 tra su. Moizi Mmla’n uka Ɲanmiɛn i nvle’n naan w’a wun like ng’ɔ ti sanwun ɔ nin ng’ɔ timan sanwun’n be ngbaciɛ’n. Yɛle kɛ ninnge fanunfanun kɔe 70 mɔ Ɲanmiɛn sulɛ nun’n be kwla wla Izraɛlifuɛ kun fiɛn nun’n, ɔ kannin be ndɛ. Mmla sɔ’m be kan yɛiin yolɛ, nin aliɛ ɔ nin wla’n i blo gualɛ’n be ndɛ. Mmla sɔ’m be sasa be tukpaciɛ’m be lika kpa. * Sanngɛ like cinnjin kpa bɔbɔ nga ti yɛ Zoova mannin mmla’n, yɛle kɛ mmla sɔ’n sasa i nvle’n, naan nvlenvle nga be bo sin yiɛ i’n be ayeliɛ tɛtɛ’m b’a sɛmɛn i, naan Zoova i klun w’a jɔ i wun. Maan e fa sa kun e yiyi nun.

9, 10. ?Moizi Mmla’n nun’n, sɛ yasua kun nin bla kun be si sua’n, annzɛ sɛ bla kun wu ba’n, nn ngue yɛ w’a kan be ɔ? ?Yɛ mmla sɔ’m be su mmlusuɛ’n yɛle benin?

9 Moizi Mmla’n nun’n, sɛ bla kun nin yasua kun be la’n, kannzɛ bɔbɔ be o aja nun’n, fiɛn w’a kan be. I kunngba’n, sɛ bla kun wu ba’n, fiɛn w’a kɛn i wie. Ɔ fata kɛ blɛ wie sin ka naan b’a tu fiɛn sɔ’n nun. (Saun Yolɛ 12:2-4; 15:16-18) Nán kɛ Moizi Mmla’n su se kɛ ninnge sɔ’m be ti tɛ ti ɔ. Afin Ɲanmiɛn yɛ ɔ mannin klɔ sran mun ninnge sɔ’m be yolɛ’n i wun atin ɔn. (Bo Bolɛ 1:28; 2:18-25) Sanngɛ mmla sɔ’m be kle kɛ Zoova ti sanwun. Be yo naan ayeliɛ tɛtɛ’n w’a saman i sufuɛ  mun. Nvlenvle nga be mantan Izraɛli nvle’n, bian nin bla kunndɛlɛ sukusuku’n yɛ be fa sɔ be amuɛn mun ɔn. Kanaanfuɛ’m be amuɛn sɔlɛ nun’n, bla nin yasua’m be si tekle. I sɔ ayeliɛ liɛ’n wa truli tɛtɛ kpa. Sanngɛ Moizi Mmla’n yo maan be kwlá faman bian nin bla kunndɛlɛ sukusuku sɔ’n be wlaman Zoova i sulɛ’n nun kaan sa. * Mmla’n yoli Izraɛlifuɛ’m be ye like uflɛ wie’m be nun ekun.

10 Mmla sɔ’m be kle like cinnjin kpa kun. * ?Wafa sɛ yɛ fɔ m’ɔ fin Adam’n, ɔ sa i afinliɛ nunfuɛ mun ɔn? Kɛ yasua kun nin bla kun be si sua mɔ bla’n wunnzɛ m’ɔ wu ba’n, i lɛ nun yɛ fɔ’n wlu klɔ sran nun ɔn. (Rɔmfuɛ Mun 5:12) Ɲanmiɛn i Mmla’n kpɛn i nvle’n i wla kɛ fɔ sɔ’n o be nun tititi. Sa tɛ nun yɛ be wuli e kwlaa ɔ. (Jue Mun 51:7) Ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn m’ɔ ti sanwun’n ɔ yaci e wun sa cɛ e, yɛ ɔ kpɔ e ti kwlaa naan y’a kwla fa e wun y’a mɛntɛn i.

11, 12. (a) ?Moizi Mmla’n nun’n, ngue yɛ be jran su be tu sran fɔ ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Moizi Mmla’n sasali sran mun ɔn?

11 Moizi Mmla’n yi Zoova i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ mɔ fiɛn kaan sa nunmɛn i sin’n, i nglo. Moizi Mmla’n kle kɛ, kɛ bé dí jɔlɛ’n, maan be yo sa’n i nuan su sɛsɛsɛ. Moizi Mmla’n seli: “Sɛ sran kun ɔ kun sran’n, be kun i wie sie i osu. Sɛ ɔ bo sran kun nyinma’n, be bo i liɛ’n  wie sie i osu. Sɛ ɔ tu sran je’n, be tu i liɛ’n wie sie osu. Sɛ ɔ bu sran sa’n, be bu i liɛ’n wie sie osu. Sɛ ɔ bu sran ja’n, be bu i liɛ’n wie sie osu.” (Mmla’n 19:21) Sran kun i sa tɛ ng’ɔ yoli’n i su yɛ be nian tu i fɔ ɔ. Ɲanmiɛn i sa nuan su sɛsɛ yolɛ’n i ɲin fite Moizi Mmla’n nun. Kpɛkun kɛ nga fluwa nga i ndɛ tre 14 wá klé’n sa’n, Moizi Mmla’n uka e naan y’a wun e ti kpɔlɛ tɛ’n nga Zezi yili’n i wlɛ kpa.1 Timote 2:5, 6.

12 Asa ekun’n, Moizi Mmla’n sasa sran mun naan be wiengu uflɛ w’a yoman be tɛ. I wie yɛle kɛ sɛ lalofuɛ’m be ti nɲɔn annzɛ be tra nɲɔn’n, yɛ jɔlɛ difuɛ’m be kwla jran be ndɛ su be bu sran kun i fɔ ɔ. Sɛ sran kun tɔn i wiengu suɛn’n, fɔ nga bé tú i’n ɔ timan blɛblɛ. (Mmla’n 19:15, 18, 19) Sɛ sran kun mɛn i wiengu adi ninnge’n, nán maan ɔ sɔ nun. (Ezipt Lɔ Tulɛ 23:8; Mmla’n 27:25) Aata dilɛ nin sika ndɛ’n be nun’n, ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn i nvle’n ɔ nian Zoova i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n su. (Saun Yolɛ 19:35, 36; Mmla’n 23:20, 21) Mmla kpa sɔ’n yoli Izraɛli nvle’n i ye dan!

Ɲanmiɛn i mmla’m be kle sran aunnvuɛ silɛ nin sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ

13, 14. ?Wafa sɛ yɛ Moizi Mmla’n siesie sran kun nin awiefuɛ kun be afiɛn ndɛ’n niɔn?

13 ?Aunnvuɛ silɛ nunman Moizi Mmla’n nun? Nɛ́n i sɔ ɔ! Ɲanmiɛn maan famiɛn Davidi klɛli kɛ: “[Zoova] i mmla’n, fiɛn kaan sa nun-mɛn i wun.” (Jue Mun 19:8) Davidi si kpa kɛ Moizi Mmla’n kle aunnvuɛ silɛ nin sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ. ?Wafa sɛ yɛ ɔ kleli sɔ ɔ?

14 Andɛ mɛn’n i lika wie’m be nun’n, mmla’n jran sa tɛ yofuɛ’m be sin tra be nga bɔbɔ mɔ be yoli be sa tɛ’n. I wie yɛle kɛ be nga awiefuɛ’m be wua be’n, be lapo  nga be tua’n, be fa kplan bisua, be fa to aliɛ man awiefuɛ sɔ mun. Sanngɛ nn be ninnge bɔbɔ nga be wuali’n, atrɛkpa be su yi manman be. Laa Izraɛli lɔ’n, bisua nga e wun be andɛ yɛ’n be wie nunman lɔ. Be tuman sran fɔ lele tratraman su. (Mmla’n 25:1-3) Like nga sran kun wuali’n, ɔ yi sie i osu. Kpɛkun be fu i alamannin uka su. Alamannin sɔ’n kacikaci afin atrɛkpa’n, sa wie kɛ awiefuɛ i sa kacilɛ’n sa’n, i su yɛ jɔlɛ difuɛ’m be nian ka naan b’a fu i alamannin’n niɔn. I sɔ’n ti yɛ like nga Saun Yolɛ 5:20-26 nun’n, be waan awiefuɛ’n yi man’n, ɔ ti kaan kpa tra like nga Ezipt Lɔ Tulɛ 22:6 nun’n be waan ɔ yi man’n niɔn.

15. ?Sɛ nán sran kun i ɲinfu yɛ ɔ kunnin i wiengu’n, wafa sɛ yɛ Mmla’n kle kɛ Ɲanmiɛn si sran’n i aunnvuɛ naan i kunngba’n ɔ yo sa i nuan su sɛsɛsɛ ɔ?

15 Moizi Mmla’n nun’n, be si sran aunnvuɛ, afin sran wie mun’n, nán be ɲinfu yɛ be yoli sa tɛ’n niɔn. I wie yɛle sran m’ɔ kun i wiengu’n i liɛ’n. Sɛ nán i ɲinfu yɛ ɔ kunnin i’n, naan ɔ wanndi ko fia fiawlɛ klɔ mɔ be o Izraɛli lɔ’n be nun kun i su’n, ɔ fataman kɛ be kun i wie. Kɛ jɔlɛ difuɛ nga ɔ fata kɛ be di ndɛ’n be ko di i jɔlɛ’n, ɔ fata kɛ ɔ ka lɔ lele saan Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ’m be su kpɛn’n w’a wu. I sin’n, yɛ ɔ kwla fite ko tran lika nga ɔ klo’n niɔn. Ɲanmiɛn sili sran sɔ’n i aunnvuɛ. Kpɛkun mmla sɔ’n yi i nglo kɛ nguan’n ɔ ti like cinnjin.Ezipt Lɔ Tulɛ 21:14; Kalɛ 35:12-25.

16. ?Wafa sɛ yɛ Moizi Mmla’n sasali sran mun naan b’a yoman be wannzo ɔ?

16 Moizi Mmla’n sasali sran mun naan b’a yoman be wannzo. Sɛ sran kun usali bosia’n, Moizi Mmla’n se kɛ nán be wlu i awlo lɔ be ko fa bosia m’ɔ usali’n i su aowa. Sanngɛ ɔ fata kɛ bosia manfuɛ’n ɔ ka gua su  lɔ naan sran’n bɔbɔ fa aowa’n blɛ i. I liɛ’n, be su wlumɛn i awlo lɔ ngbɛnngbɛn sa. Sɛ yalɛfuɛ’n i kondro’n yɛ bosia manfuɛ’n fali’n, ɔ fata kɛ ɔ fɛ i kondro’n ko mɛn i naan aliɛ w’a san, afin ɔ́ fá kɛ́tɛ i wun kɔnguɛ.Mmla’n 24:10-14.

17, 18. ?Alɛ kunlɛ nun’n, ngbaciɛ benin yɛ ɔ o Izraɛli nvle’n ɔ nin nvle onga’m be afiɛn ɔn? ?Yɛ ngue ti ɔ?

17 Alɛ kunlɛ nun bɔbɔ’n, Moizi Mmla’n kle Izraɛlifuɛ mun like ng’ɔ fataman kɛ be yo’n. Nán kɛ Ɲanmiɛn i nvle’n nunfuɛ’m bé kúnndɛ bé ɲán kwlalɛ dan ti yɛ be kunnin alɛ ɔ. Sanngɛ ‘Zoova i alɛ mun’ yɛ be kunnin ɔn. (Kalɛ 21:14) Blɛ sunman nun’n, sɛ Izraɛlifuɛ’m be nin klɔ kun be su wa kun alɛ’n, be dun mmua se lɔfuɛ’m be kɛ be nin be siesie be afiɛn ka. Sɛ b’a kplinman su’n, yɛ be ko utu be ɔ. Sanngɛ i sɔ yolɛ nun’n, be nian Ɲanmiɛn i mmla’n su. Asa ekun’n, be yoman kɛ laa nin andɛ sonja kpanngban be sa. Yɛle kɛ be traman bla mun naan be nin be b’a la kekle nun. Asa kusu’n, be tɔman sran’m be su be kunman be ngbɛnngbɛn sa. Yɛ be kpɛkpɛman be kpɔfuɛ’m be waka ng’ɔ su mma’n be bo. * Nvle uflɛ fi nun sonja’m be leman mmla kɛ ngalɛ’n sa.Mmla’n 20:10-15, 19, 20; 21:10-13.

18 ?Kɛ amun ti i kɛ klɔ wie’m be su’n, be fa ba kanngan mun wlɛ i sonja nun’n, i sɔ’n yo amun ya? Laa Izraɛli nvle’n nun lɔ’n, yasua nga be nin a ɲanman  afuɛ 20 be diman sonja. (Kalɛ 1:2, 3) Be tannin yasua ng’ɔ ti srɛfuɛ dan’n i alɛ kunlɛ. Sɛ sran kun w’a ja bla uflɛuflɛ’n, ɔ kɔman sonja afuɛ klonglo kun. I liɛ’n, ɔ́ kwlá wú i aja difuɛ kun. Kpɛkun kɛ nga Moizi Mmla’n fa yiyi nun’n sa’n, yasua sɔ’n kwla yo maan i yi’n “i klun jɔ.”—Mmla’n 20:5, 6, 8; 24:5.

19. ?Wafa sɛ yɛ Moizi Mmla’n sasa bla mun nin ba mun nin awlobo mun, ɔ nin angbeti bla mun nin aika ba mun ɔn?

19 Moizi Mmla’n sasa bla mun nin ba mun ɔ nin awlobo mun wie, yɛ ɔ nian be lika. Mmla’n se kɛ ɔ fata kɛ siɛ nin niɛn mun be nian be mma’m be su kpa naan be kle be Ɲanmiɛn ndɛ’n. (Mmla’n 6:6, 7) Be kun be nga be di plɔplɔ’n. (Saun Yolɛ ndɛ tre 18) Asa ekun’n, ɔ tannin be yi bo bla annzɛ be wun bo bian kunndɛlɛ, afin i sɔ’n saci awlobo’n yɛ ɔ yo sran wannzo. Moizi Mmla’n waan be nian angbeti bla mun nin aika ba’m be lika. Yɛ ɔ se kɛ nán maan be yo be tɛtɛ.Ezipt Lɔ Tulɛ 20:14; 22:21-23.

20, 21. (a) ?Ngue ti yɛ Moizi Mmla’n mannin atin kɛ be ja bla kpanngban ɔn? (b) ?Bla yralɛ nun’n, ngue ti yɛ ndɛ nga Moizi Mmla’n kan’n ɔ nin Zezi liɛ’n be timan kun ɔn?

20 Sanngɛ sran wie’m be kwla usa be wun kɛ: ‘?Ngue ti yɛ Moizi Mmla’n kplinnin su kɛ be ja bla kpanngban ɔn?’ (Mmla’n 21:15-17) Ɔ fata kɛ e bu sa nga be ju blɛ sɔ’n nun’n, be akunndan. Be nga be jran e blɛ liɛ nga su sran’m be ninnge yolɛ wafa’m be su be bu Moizi Mmla’n i fɔ’n, be su wunman Mmla sɔ’n i wlɛ le. (Nyanndra Mun 18:13) Edɛni fie’n nun lɔ’n, Zoova siesieli i kɛ yasua kun ja bla kunngba lekeleke, naan be tran aja’n nun titi. (Bo Bolɛ 2:18, 20-24) Sanngɛ kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n, sran’m be wa jali bla kpanngban. Be yoli sɔ i osu cɛli kpa lele naan Moizi w’a klɛ  Zoova i Mmla’n w’a man Izraɛli nvle’n. Zoova si kpa kɛ i nvle’n nunfuɛ’m “be nyin ti kekle dan.” Kpɛ sunman’n, b’a fɛmɛn i mmla’m be su. Be tɔli amuɛn sɔlɛ’n nun. (Ezipt Lɔ Tulɛ 32:9) Ɔ maan ɔ fali ngwlɛlɛ, w’a seman be blɛ sɔ’n nun kɛ be kaci be ayeliɛ sɔ’n. Kusu, nán Zoova yɛ ɔ seli be kɛ be ja bla kpanngban ɔn. Sanngɛ kɛ ɔ ko yo naan sran lufle bulɛ w’a baman bla kpanngban jalɛ’n nun’n ti’n, ɔ kpɛli i su mmla.

21 Asa ekun’n, Moizi Mmla’n se kɛ sɛ bla kun yo sa wie mɔ be timan su’n, yasua’n kwla yrɛ i. (Mmla’n 24:1-4) Zezi seli kɛ ‘ketelɛ mɔ b’a kete’n’ ti yɛ Ɲanmiɛn mannin be atin kɛ be yo sɔ ɔ. Sanngɛ ɔ su kaman su, afin Zezi kleli i sɔnnzɔnfuɛ’m be kɛ aja’n i su ajalɛ klikli nga Zoova fali’n i su yɛ ɔ fata kɛ be di ɔ.—Matie 19:8.

Moizi Mmla’n kle sran mun be wiengu klolɛ

22. ?Wafa sɛ yɛ Moizi Mmla’n yi be wiengu klolɛ’n i nglo ɔ? ?Yɛ wan mun yɛ ɔ fata kɛ be klo be ɔ?

22 ?Amun si e blɛ liɛ nun mmla wie m’ɔ wla sran’m be fanngan kɛ be klo be wiengu ɔ? Moizi Mmla’n liɛ’n, ɔ kleli sran mun kɛ be klo be wiengu mun tra like kwlaa. Mmla’n fluwa’n i ngunmin nun’n, be kan sran klolɛ’n i wafawafa’m be ndɛ kpɛ kɔe 20 tra su. Moizi Mmla’n i nun dan’n i nɲɔn su’n yɛ: “Ɔ fata kɛ sran kun klo i wiengu kɛ ɔ fa klo i bɔbɔ i wun’n sa.” (Saun Yolɛ 19:18; Matie 22:37-40) Ɔ fata kɛ Ɲanmiɛn i nvle’n nunfuɛ’m be klo be wun, sanngɛ ɔ fata kɛ be klo aofuɛ mun wie. Afin Izraɛlifuɛ’m be bɔbɔ be yoli aofuɛ mɛn wie nun laa. Kpɛkun ɔ fata kɛ be klo yalɛfuɛ mun, yɛ be uka be. Sanngɛ ɔ fataman kɛ be nian kɛ  be ti yalɛfuɛ ti’n bé bú be lufle. Moizi Mmla’n se be kɛ be yo be sa nun nnɛn mun bɔbɔ be kpa wie.Ezipt Lɔ Tulɛ 23:6; Saun Yolɛ 19:14, 33, 34; Mmla’n 22:4, 10; 24:17, 18.

23. ?Ngue yɛ Jue Mun 119 i tofuɛ’n miɛnnin i ɲin yoli ɔ? ?Yɛ ngue yɛ e kusu e kwla yo wie ɔ?

23 ?Nvle uflɛ benin yɛ be mɛnnin i mmla m’ɔ yoli i ye kɛ ngalɛ sa ɔ? I sɔ’n ti yɛ jue tofuɛ’n seli kɛ ‘nanwlɛ n klo ɔ mmla’n dan’n’ niɔn. Kusu ɔ kloman Ɲanmiɛn i nuan bui su sa ngbɛn, sanngɛ ɔ miɛnnin i ɲin nantili i Mmla sɔ’n su titi. I ti’n, ɔ kan guali su kɛ: “Cɛn ba’n kwlaa i yɛ m bu i akunndan sa mlɔnmlɔnmlɔn-ɔn.” (Jue Mun 119:11, 97) Nanwlɛ, ɔ fali blɛ suannin Zoova i mmla mun titi. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn ɔ́ kló mmla sɔ mun, ɔ nin Ɲanmiɛn Zoova bɔbɔ m’ɔ kpɛli be’n, be kpa ekun trá su. Amun kusu, sɛ amun suan Ɲanmiɛn i mmla mun titi’n, amun kwla fa amun wun mantan Zoova kpa wie. I yɛ ɔ ti mmla Siefuɛ dan’n, ɔ nin Ɲanmiɛn m’ɔ yo sa’n i nuan su sɛsɛsɛ’n niɔn.

^ ndɛ kpɔlɛ 8 Moizi Mmla’n waan sɛ be kɔ atrun’n, maan be fu buɛ be wla wakasu’n i ase. Asa ekun’n, i waan sran nga tukpaciɛ ng’ɔ sa’n wo i wun’n, maan be sie i aamiɛn. Ɔ se ekun kɛ sran nga ɔ kan fuɛn’n, maan ɔ wunnzin ka naan w’a kan like uflɛ. I osu cɛli kpa lele ka naan kasiɛn su’n, nvlenvle’m b’a fa mmla sɔ’m b’a yo be nvle’m be mmla wie.Saun Yolɛ 13:4-8; Kalɛ 19:11-13, 17-19; Mmla’n 23:14, 15.

^ ndɛ kpɔlɛ 9 Sua ba wie’m be o Kanaanfuɛ’m be amuɛn sɔwlɛ sua’m be nun. Be nun yɛ bian nin bla’m be ko kunndɛ be wun ɔn. Moizi Mmla’n i liɛ’n, ɔ se kɛ be nga fiɛn o be wun’n, be kwlá wluman Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ. I kusu bla nin bian nna’n wla sran kun fiɛn nun. Zoova i sua nun lɔ’n, sran fi leman atin faman bian nin bla kunndɛlɛ sukusuku’n wlaman Zoova i sulɛ’n nun.

^ ndɛ kpɔlɛ 10 Sa klikli nga ti yɛ Ɲanmiɛn mannin Mmla’n, yɛle kɛ be fa kle sran’m be like. Fluwa kun se kɛ Ebre nun’n, ndɛ mma tôrah mɔ Wawle nun’n, yɛle “mmla’n,” i bo’n yɛle “like klelɛ.”

^ ndɛ kpɔlɛ 17 Moizi Mmla’n se kɛ: “?Waka b’ɔ o fie’n su lɔ’n, sran-an naan se kɛ a nin i bé kún alɛ?” (Mmla’n 20:19) Zezi i akoto’m be blɛ su’n, Zuifu’m be fluwa sifuɛ kun m’ɔ suan Filo’n, ɔ kannin mmla sɔ’n i ndɛ seli kɛ Ɲanmiɛn ɲrun’n, “sɛ sran fa ya i wiengu kun wun’n, ɔ nin i fataman mlɔnmlɔn kɛ ɔ fɛ i ya’n gua ninnge mɔ be o be olɛ lɛ ngbɛn’n, mɔ b’a yomɛn i like fi’n be su.”