I su junman dilɛ'n i siesielɛ

Kle aniɛn'n

Kɔ i nun yiyilɛ nɲɔn su'n su trele

Kɔ like ng'ɔ o fluwa'n nun'n su trele

Kɔ i nun ndɛ'n su trele

Zoova i Lalofuɛ mun

Wawle

An fa amun wun mantan Zoova

 NDƐ TRE 21

Zezi yi ‘ngwlɛlɛ m’ɔ fin Ɲanmiɛn’n’ i nglo

Zezi yi ‘ngwlɛlɛ m’ɔ fin Ɲanmiɛn’n’ i nglo

1-3. ?Wafa sɛ yɛ be nga Zezi nin be trannin laa’n, be sɔli like ng’ɔ kleli’n nun ɔn? ?Yɛ ngue yɛ b’a wunmɛn i wlɛ ɔ?

GBANFLƐN ng’ɔ su kle like Ɲanmiɛn ndɛ suanlɛ nin i srɛlɛ sua nun lɔ’n ti’n, sran’m be nuan w’a bo be wun. Afin be si i kpa. Ɔ suan Zezi. Be klɔ’n su lɔ yɛ ɔ ɲinnin ɔn. Yɛ lɔ yɛ ɔ yoli ajuin difuɛ’n niɔn. Atrɛkpa bɔbɔ’n, sua nga be nun wie’m be la nun’n, Zezi ukali be yɛ be kplannin ɔn. Kɔlɛ ɔ sɛli nnɛn’m be kɔmin su waka, yɛ ɔ boboli saru fa mannin be nun wie’m be fa tutuli be kacɛ. * ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ bé sɔ́ sran sɔ m’ɔ dili ajuin laa’n, i like ng’ɔ su kle’n nun ɔn?

2 Be nga be tieli i ndɛ’n be nuan boli be wun dan. Yɛ be usali kɛ: “?Ɔ nin i ngwlɛlɛ nga fin nin?” Sanngɛ be sieli i nzɔliɛ wie kɛ ‘Mari i wa b’ɔ ti ajuin difuɛ’n’ niɔn. (Matie 13:54-58; Mark 6:1-3) Sran sɔ mun mɔ Zezi nin be trannin laa’n, be seli be wun kɛ ‘ajuin difuɛ sɔ’n finman lika uflɛ, naan ɔ ti sran ngbɛn kɛ be sa.’ Be wunnin i wlɛ kɛ ngwlɛlɛ ndɛ yɛ ɔ fin i nuan fite ɔ, sanngɛ b’a sɔmɛn i nun. B’a wunmɛn i wlɛ kɛ ngwlɛlɛ sɔ’n fimɛn i bɔbɔ.

3 ?Zezi nin i ngwlɛlɛ’n fin nin? Ɔ tɛli su kɛ: “N like  nga n kle’n ɔ fin-man m bɔbɔ, ɔ fin sran ng’ɔ sunmannin min’n.” (Zan 7:16) Akoto Pɔlu yiyili nun kɛ Zezi “kle e ngwlɛlɛ m’ɔ fin Ɲanmiɛn’n.” (1 Korɛntfuɛ Mun 1:30NW) Zoova i ngwlɛlɛ’n, i Wa Zezi yɛ ɔ yili i nglo kleli e ɔ. I sɔ’n ti’n, Zezi seli kɛ: “Min nin n Si e ti kun.” (Zan 10:30) ?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli e “ngwlɛlɛ m’ɔ fin Ɲanmiɛn’n” niɔn? Maan e fa ndɛ ja nsan e fa yiyi nun.

Like nga Zezi kleli’n

4. (a) ?Like benin i ndɛ yɛ Zezi kannin ɔn? ?Yɛ ngue ti yɛ i ndɛ’n ti cinnjin dan ɔn? (b) ?Ngue ti yɛ i afɔtuɛ’m be kwla yo i ndɛ tiefuɛ’m be ye tra like kwlaa ɔ?

4 I klikli’n yɛle like nga Zezi kleli’n. “Nyanmiɛn sielɛ’n” i ndɛ yɛ ɔ kannin ɔn. (Lik 4:43) I ndɛ’n ti cinnjin dan, afin Ɲanmiɛn Sielɛ’n dí junman dan kpa kun. Yɛle kɛ ɔ́ klé kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ le atin sie like kwlaa ɔ. Kpɛkun i ti yɛ maan klɔ sran’m be liɛ yó ye tititi ɔ. Nanwlɛ Zezi yɛ ɔ ti ‘Abonuan, nin Sa’m be siesiefuɛ’ nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be seli kɛ ɔ́ bá’n niɔn. (Ezai 9:5) ?Kɛ sran’m be ti i afɔtuɛ mun’n, ɔ le kɛ be nuan su boman be wun? Ɔ si Ɲanmiɛn i Ndɛ’n nin i klun sa’n kpa. Ɔ si klɔ sran i nzuɛn’n kpa yɛ ɔ klo be kpa liɛ su. I sɔ’n ti yɛ i afɔtuɛ’m be kwla yo i ndɛ tiefuɛ’m be ye tra like kwlaa ɔ. Zezi i “ndɛ’n [...] maan e nyan anannganman nguan.” Be nga be fɛ i afɔtuɛ’m be su’n, bé ɲán be ti sakpasakpa.—Zan 6:68.

5. ?Ndɛ benin wie mun yɛ Zezi kannin be oka’n su lɔ ɔ?

5 Zezi i Ɲanmiɛn ndɛ kanlɛ oka’n su’n kle kɛ ngwlɛlɛ ng’ɔ leman wunsu’n yɛ ɔ kle sran mun ɔn. Be klɛli i  ndɛ ng’ɔ kannin’n Matie 5:3—7:27 nun. Atrɛkpa’n, ɔ ijɔli miniti 20 cɛ. Sanngɛ i afɔtuɛ’m be sinman le. Andɛ nin andɛ be te di su. Zezi kannin ndɛ kpanngban. Ɔ kannin sran nin sran be klanman tranlɛ’n i ndɛ. (5:23-26, 38-42; 7:1-512) Ɔ mannin sran’m be afɔtuɛ naan b’a yoman sa tɛ. (5:27-32) Ɔ kleli be like nga be ko yo naan be mɛn dilɛ’n w’a yo kpa’n. (6:19-24; 7:24-27) Sanngɛ nán ngwlɛlɛ silɛ’n i ndɛ ngbɛn yɛ ɔ kannin ɔn. Kɛ ɔ́ klé be like nga be flɛ i ngwlɛlɛ silɛ’n, ɔ tuli i bo, ɔ fali sa wie mun yiyili nun weinwein kleli be.

6-8. (a) ?Ngue ti yɛ Zezi se e kɛ nán e koko ɔ? (b) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ mannin Zezi i ngwlɛlɛ dan sɔ’n niɔn?

6 Kɛ ɔ ko yo naan y’a yaci ninnge mɔ e lemɛn i’n i ti kokolɛ’n, ɔ mannin e afɔtuɛ Matie ndɛ tre 6 nun. I waan: “Nán an koko ninnge bɔ an lɛ-mɛn’n ti se kɛ: ‘?Nguɛ yɛ é dí-ɔ? ?Nguɛ yɛ é nɔ́n-ɔn? Annzɛ, ?É nyán tannin nin yɛ é klá-a?’” (Ndɛ mma 25) Aliɛ’n nin tannin be ti like cinnjin man sran. Sɛ e kunndɛ kɛ é ɲán ninnge sɔ mun’n, ɔ timan tɛ. Sanngɛ Zezi waan ‘nán e koko’ be ti. * ?Ngue ti ɔ?

7 Zezi bɔbɔ yiyili nun weinwein. ?Nán Zoova yɛ ɔ mannin e nguan nin e wunnɛn’n niɔn? ?Sɛ ɔ ti sɔ’n niɔn, ɔ kwlá manman e aliɛ naan y’a ka nguan nun? ?Yɛ ɔ kwlá manman e tannin naan y’a fa kata e wun? (Ndɛ mma 25) Asa ekun’n, Ɲanmiɛn man anunman’m be aliɛ. Ɔ man blo ijre’m be tannin be fa kata be wun. ?Sɛ ɔ yo sɔ’n niɔn, i sufuɛ mun yɛ ɔ́ yáci be  lɛ ɔ? ?Ɔ su nianman be lika traman su kpɛ blu? (Ndɛ mma 26, 28-30) Ngokɔɛ kusu kwlá yoman sa fi ye. Ɔ su kwlá ukaman e afuɛ’n su bɔ kaan sa. * (Ndɛ mma 27) ?Sanngɛ é yó sɛ naan y’a yaci ngokɔɛ’n? Afɔtuɛ nga Zezi man’n yɛ ɔ o yɛ. I waan maan Ɲanmiɛn i sulɛ’n yo e cinnjin tra like kwlaa. Be kwlaa nga be yo sɔ’n, be kwla lafi su kɛ cɛn ba kun nun like ng’ɔ mian be’n, be Si m’ɔ o nglo lɔ’n fá mán be. (Ndɛ mma 33) I agualiɛ su’n, Zezi se kɛ cɛn ba kun nun like nga e miɛn i wun’n, yɛ e kunndɛ ɔ. ?Ngue ti yɛ é kókó ainman ninnge’m be ti é fá úka andɛ liɛ’n su ɔ? (Ndɛ mma 34) Atrɛkpa’n, sa nga ti yɛ e koko’n su ɲanman e le. ?Yɛ nn kokolɛ wie tre? Mɛn nga w’a kete e su yɛ nun’n, sɛ e fɛ i afɔtuɛ sɔ’n su’n, e su kokoman ngboko.

8 Zezi mannin afɔtuɛ sɔ mun i afuɛ ko ju 2.000 yɛ. Sanngɛ andɛ nin andɛ be te yo sran ye. ?I sɔ’n kleman kɛ Ɲanmiɛn yɛ ɔ mɛnnin i ngwlɛlɛ dan sɔ’n niɔn? Maan sran’m be afɔtuɛ nga be man’n be yo kpa sɛ, sanngɛ kɛ ɔ di le nɲɔn cɛ’n, a nian ɔn, be diman su kun. Sɛ b’a kaciman be mlɔnmlɔn’n saan bé kpɛ́ be wun kan. Sanngɛ like nga Zezi kle’n maan ɔ cɛ sɛ cɛ sɛ, ɔ sinman le. Nanwlɛ, i sɔ’n boman e nuan. Afin “Nyanmiɛn ndɛ’n” yɛ Abonuan, Sa’m be siesiefuɛ sɔ’n, ɔ kan ɔn.—Zan 3:34.

Wafa nga Zezi kleli like’n

9. ?Zezi i like klelɛ’n i su ndɛ benin yɛ sonja’m be kannin ɔn? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ timan ndɛ blɔlɛ ɔ?

9 Ndɛ ja nɲɔn su’n yɛle wafa nga Zezi kleli like’n.  I like klelɛ’n nun’n, ɔ yili Ɲanmiɛn i ngwlɛlɛ’n i nglo. Cɛn kun be yili sonja’m be kɛ be ko trɛ i. Sanngɛ b’a trɛmɛn i yɛ be sali be sin ɔn. Be seli kɛ: “Sran fi nian kan-man ndɛ kɛ bian nga sa le.” (Zan 7:45, 46) Nán ndɛ blɔlɛ ɔ. Zezi m’ɔ ‘ti nglo lɔfuɛ’n’ i like ng’ɔ si i yo’n, ɔ nin sa ng’ɔ si i’n, sran fi tomɛn i. (Zan 8:23) Nanwlɛ klɔ sran fi nin a kleman like kɛ i sa le. Amun e nian i like klelɛ’n i su ajalɛ tɛkɛtɛkɛ ng’ɔ fali be’n, be nun nɲɔn.

‘Fɔ ng’ɔ tuli be’n, ɔ boli be nuan.’

10, 11. (a) ?Ngue ti yɛ sunnzun ase nga Zezi fali be’n, be yo e ɲɛnmɛn dan ɔn? (b) ?Ngue yɛ be flɛ i ɲanndra’n niɔn? ?Yɛ ndɛ benin yɛ ɔ kle kɛ Zezi i ɲanndra’m be nin like klelɛ fata ɔ?

10 Ɔ fa sunnzun ase kleli like. Zezi ‘kan ndɛ kleli sran mun nyanndra nun [yɛle kɛ ɔ fa sunnzun kleli be like], w’a kanman ndɛ fi a kleman be b’ɔ timan nyanndra nun ɔn.’ (Matie 13:34) Kɛ e wun wafa ng’ɔ fali ninnge nga sran’m be yo be cɛn kwlaa’n, ɔ fa kleli like’n, i sɔ’n yo e ɲɛnmɛn dan. Fie difuɛ mɔ be su lua be waka mma’n, bla mɔ be tɔn kpaun’n, ba kanngan mɔ be kan ngowa gua bo’n, jue trafuɛ mɔ be su cuɛncuɛn be lala mun’n, ɔ nin nnɛn kankanfuɛ mɔ be su kunndɛ be bua mun’n, i ndɛ tiefuɛ’m be wun i sɔ ninnge mun titi. Kɛ ɔ fa sa nga sran’m be si i’n fa wla ndɛ nanwlɛ cinnjin ng’ɔ kan’n nun’n, i sɔ’n ka be ti nun, kpɛkun ɔ kan be awlɛn’n ndɛndɛ.Matie 11:16-19; 13:3-8, 33, 47-50; 18:12-14.

11 Zezi buli ɲanndra fa kleli like kpɛ sunman. Ɲanndra’n ti ndɛ kpe kan m’ɔ be kan fa tu sran fɔ annzɛ be fa kle i ngwlɛlɛ ɔ. Zezi i ɲanndra’m be man e Ɲanmiɛn sulɛ’n nin e ayeliɛ’n, be su afɔtuɛ. Be bo wunlɛ timan kekle. I kusu be timan ndɛ paplaa. Ɔ maan  like ng’ɔ kle’n, ɔ ka sran’m be ti nun lele. I wie yɛle ba wannzofuɛ’n i su ɲanndra ng’ɔ buli’n. Ndɛ nga i waan ɔ́ kɛ́n i trele’n, i bo wunlɛ’n timan kekle. Yɛle kɛ sɛ sran ng’ɔ kaci i sin sili Zoova’n i ayeliɛ’n yo i nsisɔ’n, naan ɔ kaci i sa’n, Zoova sí i aunnvuɛ yɛ ɔ́ sɔ́ i nun klanman ekun.Lik 15:11-32.

12. (a) ?Wafa sɛ yɛ Zezi usali sran’m be kosan ɔn? (b) ?Ngue yɛ Zezi yoli naan i ɲrun tanndanfuɛ’m b’a muan be nuan ɔn?

12 Ɔ usali kosan ngwlɛlɛ su. Zezi usali i ndɛ tiefuɛ’m be kosan naan be bɔbɔ be bu akunndan be nian, naan be wun kɛ be klun akunndan’n fa ti’n, naan be bɔbɔ be fa ajalɛ. (Matie 12:24-30; 17:24-27; 22:41-46) Amun nian wafa nga Zezi tɛli Zuifu’m be Ɲanmiɛn sulɛ wafa’m be su kpɛnngbɛn’m be su’n. Kɛ be seli i kɛ ɔ kle sran ng’ɔ tuli i kɛ ɔ yo ninnge mun’n, ɔ usali be kɛ: “?Zan i batɛm b’ɔ yoli’n, Nyanmiɛn yɛ ɔ mɛnnin i atin annzɛ sran yɛ ɔ mɛnnin i atin yɛ ɔ yoli-ɔ?” Kosan sɔ’n miannin be sa naan b’a bu akunndan b’a se be bɔbɔ be afiɛn kɛ: “Sɛ e se kɛ ‘Nyanmiɛn yɛ ɔ mɛnnin i atin’n,’ ɔ́ úsa e kɛ: ‘?Sɛ ɔ ti sɔ’n, ngue ti yɛ amu’an lafi-mɛn i su-ɔ?’ Kusu, sɛ e se kɛ ‘sran yɛ ɔ mɛnnin i atin’n,’ e su fite-man nun, afin sran’m be kwlaa be bu Zan i Nyanmiɛn nuan ijɔfuɛ.” Kɛ be kpɛli be wun lele’n, be wa seli Zezi kɛ: “E si-man sran ng’ɔ mɛnnin i atin’n.” (Mark 11:27-33; Matie 21:23-27) Kosan kaan nga Zezi usɛli i lɛ’n, ɔ yoli maan b’a ɲanman ndɛ b’a kɛnmɛn i kun, kpɛkun ɔ kleli weiin kɛ be klun akunndan’n ti tɛ.

13-15. ?Ngue ti yɛ Samari bian’n i su ɲanndra nga Zezi buli’n kle kɛ Zezi si ngwlɛlɛ ɔ?

13 Wie liɛ’n, kɛ Zezi fá sunnzun ase mun’n, ɔ fa kosan ng’ɔ yo maan sran bu sa sin’n, ɔ fa toto nun. Cɛn kun  Zuifu’m be mmla sifuɛ kun seli i kɛ ɔ kle i like ng’ɔ fata kɛ ɔ yo naan w’a ɲan anannganman nguan’n. Zezi kusu usɛli i like nga be klɛli i Moizi Mmla’n nun’n. Mmla’n waan maan be klo Ɲanmiɛn nin be wiengu. Kɛ mɔ bian’n kunndɛ kɛ be bu i sran kpa ti’n, ɔ usali Zezi kɛ: “?Wan yɛ ɔ ti n wiengu nin-ɔn?” Zezi kannin ndɛ kun fa tɛli i su. Ɔ seli i kɛ Zuifu bian kun su kɔ lika kun. Ɔ ko tɔli kodiawiefuɛ’m be nun. Be boli i lele, Kɛ ɔ ka kaan ɔ́ wú’n, yɛ be yacili i lɛ ɔ. Zuifu nɲɔn be wa fiteli i su. Kun ti Ɲanmiɛn ɲrun jranfuɛ, kpɛkun i nɲɔn su’n ti Levifuɛ. Be nun wie fi w’a niɛnmɛn i lɔ naan se kɛ ɔ́ wún i. Sanngɛ Samarifuɛ kun bɛli i liɛ. Kɛ ɔ fiteli bian’n su’n, ɔ yoli i annvɔ. Ɔ fuɛli i kannin mun yɛ ɔ fɛli i blɛblɛ lele ɔli aofuɛ sua kun nun. Ɔ yoli sɔ naan bian’n yo juejue. Kɛ Zezi wieli ndɛ’n i kan’n, ɔ usali Zuifu mmla sifuɛ’n kɛ: “?Be sran nsan sɔ’n, ɔ nyrun’n, be nun onin yɛ ɔ niannin bian b’ɔ tɔli kodiawiefuɛ’m be nun’n i lika kɛ i wiengu sran sa-a?” Ɔ lemɛn i yowlɛ, naan w’a tɛ su kɛ: “Yɛlɛ nga b’ɔ sili i aunnvuɛ’n.”Lik 10:25-37.

14 ?Wafa sɛ yɛ Zezi i ɲanndra sɔ’n kle kɛ ɔ si ngwlɛlɛ ɔ? Blɛ sɔ nun’n, Zuifu’m be bu i kɛ be nga be di be mmla’m be su’n, be ngunmin cɛ yɛ be ti be wiengu’n niɔn, naan Samarifuɛ’m be nunman nun wie. (Zan 4:9) ?Sɛ ɔ ti kɛ Zezi i ndɛ nun’n, Zuifu kun yɛ ɔ yoli Samarifuɛ kun i ye’n, nn b’a kaman nvle uflɛ nunfuɛ’m be wun akunndan tɛ nga be bu’n, i su sa trilili? I sɔ’n ti yɛ Zezi m’ɔ si ngwlɛlɛ’n, i bɔbɔ ɲinfu yoli maan i ndɛ’n nun’n, Samarifuɛ kun yɛ ɔ niannin Zuifu kun i lika kpa ɔ. Maan e sie i nzɔliɛ ekun kɛ sran nga Zuifu’m be bu i kɛ i yɛ ɔ ti be “wiengu’n,” ɔ kpɛli i wlɛ  wunlɛ’n i wun. Afin mmla sifuɛ’n usɛli i kɛ: “?Wan yɛ ɔ ti n wiengu nin-ɔn?” Sanngɛ Zezi liɛ’n, ɔ usɛli i kɛ: ‘?Be sran nsan sɔ’n, ɔ nyrun’n, be nun onin yɛ ɔ niannin bian’n i lika kɛ i wiengu sran sa-a?’ Samari bian ng’ɔ yoli sran ye’n yɛ i ndɛ lo Zezi ɔ, nán bian nga be yoli i ye’n niɔn. Sran ng’ɔ usaman aniɛn nga sran kun kan’n naan w’a klo i’n, yɛ ɔ ti sran sɔ’n i wiengu kpakpa ɔ. Ndɛ nga Zezi ko kan naan b’a wun i sɔ liɛ’n i wlɛ weiin’n, yɛ ɔ kannin ɔn.

15 ‘Fɔ wafa nga Zezi fa tuli be’n’ ɔ boli be nuan, kpɛkun be kunndɛli kɛ bé fá be wun bé mɛ́ntɛn i. I sɔ’n boman e nuan. (Matie 7:28, 29) I le kun liɛ’n “sran’m be yiali dan kpa.” Be kali i wun lɛ lele cɛn ba nsan, sanngɛ kusu nn aliɛ nunman be sa nun.Mark 8:1, 2.

Wafa nga Zezi dili i mɛn’n

16. ?Wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ ngwlɛlɛ ng’ɔ fin Ɲanmiɛn’n yɛ ɔ sie i ɔ?

16 Ndɛ ja’n i nsan su’n yɛle kɛ Zezi i mɛn dilɛ wafa’n nun’n, ɔ yili Ɲanmiɛn i ngwlɛlɛ’n i nglo ekun. Be fa ngwlɛlɛ be fa yo like, be fa uka be wun. Zaki m’ɔ ti Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’n usali kɛ: ‘?Amun nun onin yɛ ɔ si ngwlɛlɛ ɔ?’ Yɛ i kunngba’n tɛli su kɛ: “Maan be wun i sɔ i nzuɛn kpa’n nin sa kpa ng’ɔ yo be’n nun.” (Zak 3:13) Sa nga Zezi yoli be’n be kle kɛ ngwlɛlɛ ng’ɔ fin Ɲanmiɛn’n yɛ ɔ sie i ɔ. Ɔ kleli kɛ akunndan yɛ ɔ fa yo ninnge mun ɔn. Amun e nian wafa nga i mɛn dilɛ wafa’n nun’n, ɔ nin wafa ng’ɔ nin sran’m be trannin nun’n, ɔ yili i sɔ liɛ’n i nglo’n.

17. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Zezi yoli ninnge mun sɛsɛsɛ ɔ?

17 ?Amun siemɛn i nzɔliɛ kɛ be nga ngwlɛlɛ’n timan be kpa’n, ninnge’m be sɛsɛsɛ yolɛ’n ti kekle man be  cɛn wie? Ngwlɛlɛ’n kwla uka be kpa. Zezi liɛ’n, kɛ mɔ Ɲanmiɛn i ngwlɛlɛ’n yɛ ɔ sie i ti’n ɔ yoli ninnge mun sɛsɛsɛ. Sa kwlaa nun’n, Ɲanmiɛn i junman liɛ mun yɛ be yoli i cinnjin ɔn. Jasin fɛ’n i bolɛ’n yɛ ɔ ti i junman m’ɔ dili trilili ɔ. Ɔ seli kɛ: “I sɔ’n ti yɛ n bali-ɔ.” (Mark 1:38) Nán aɲanbeun ninnge mun yɛ be yoli i cinnjin ɔn. Atrɛkpa’n, ɔ leman like kaka. (Matie 8:20) Sanngɛ nán kɛ ɔ ti sran m’ɔ kpalo like kwlakwla nga be kwla mɛn i aklunjuɛ’n niɔn. Zezi ti kɛ i Si Ɲanmiɛn m’ɔ di “aklunjuɛ” tititi’n sa. Ɔ ti sran kun mɔ i klun ti jɔwa ɔ. Kpɛkun ɔ yoli maan i wiengu’m be dili aklunjuɛ wie. (Jue Mun 104:31) Cɛn kun’n, ɔ ɔli atɔnvlɛ falɛ kun bo. Cɛn kɛ ngalɛ sa nun’n, be bo miziki, be to jue, yɛ be yiyi be ɲin su. Zezi w’a saciman be cɛn dan sɔ’n. Kɛ nzan’n wieli’n, ɔ yoli maan nzue kacili divɛn m’ɔ maan ‘be wun nyrɛn be’n.’ (Jue Mun 104:15; Zan 2:1-11) Kɛ sran’m be yiɛli i kɛ ɔ nin be wla asa’n, ɔ kplinnin su. Kpɛkun kɛ bé dí like’n, nn ɔ́ klé be Ɲanmiɛn ndɛ’n.Lik 10:38-42; 14:1-6.

18. ?Wafa sɛ yɛ Zezi nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be trannin klanman ɔn?

18 Zezi nin sran’m be trannin klanman. Kɛ m’ɔ si wafa nga klɔ sran i nzuɛn’n fa ti’n ti’n, ɔ wunnin i sɔnnzɔnfuɛ’m be nzuɛn’n i wlɛ kpa. Ɔ si kpa kɛ fɔ o be nun. Sanngɛ ɔ si kɛ be le nzuɛn kpa wie. Ɔ wunnin kɛ sran sɔ mɔ Zoova maan be bɛli i sin’n, be kwla yo like kpa. (Zan 6:44) Kannzɛ Zezi i sɔnnzɔnfuɛ’m be fɔn’n, sanngɛ ɔ kleli kɛ ɔ lafi be su. Kɛ ɔ ko yo naan w’a yi i sɔ liɛ’n i nglo’n, ɔ mannin be junman dan kun. Ɔ seli be kɛ be ko bo jasin fɛ’n. Yɛ ɔ lafili su kɛ be kwla di junman sɔ’n i kpa. (Matie 28:19, 20) Sa  Nga Be Yoli’n fluwa’n kle kɛ be niannin junman sɔ’n nun dili i klanman. (Sa Nga Be Yoli’n 2:41, 42; 4:33; 5:27-32) I sɔ’n kle kɛ lafilɛ mɔ Zezi lafili be su’n, ɔ ti ngwlɛlɛ ayeliɛ.

19. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Zezi ti sran ‘wɛtɛɛ naan i anwlɛn’n ti flɔlɔ’ ɔ?

19 Kɛ nga e fa wunnin i fluwa nga i ndɛ tre 20 nun sa’n, Biblu’n kle kɛ sran ng’ɔ si ngwlɛlɛ’n, ɔ ti wun ase kanfuɛ kpɛkun ɔ ti wɛtɛɛfuɛ. I lɛ nun’n, ajalɛ nga Zoova kle e’n, ɔ leman wunsu. ?Yɛ Zezi li? Zezi nin i sɔnnzɔnfuɛ’m be tranlɛ’n nun’n, ɔ kleli kɛ ɔ ti wun ase kanfuɛ dan. Kɛ mɔ fɔ nunmɛn i nun ti’n, ɔ le ɲrun tra be. Sanngɛ w’a yoman be finfin. I kusu’n, w’a kunndɛman kɛ ɔ́ gúa be ɲin ase naan be bu i kɛ be timan like fi, naan be kwlaman like fi yo. Yɛ kɛ be sa kwla ju lɛ’n, ɔ buli i akunndan wie. Kpɛkun kɛ be ko fɔn’n, ɔ trɛ i awlɛn be wun. (Mark 14:34-38; Zan 16:12) ?Nɛ́n i sɔ’n ti yɛ Zezi i wun yoli ba kanngan’m be fɛ’n niɔn? Kɛ be wun i’n, ɔ fa sran m’ɔ ‘ti wɛtɛɛ yɛ i anwlɛn’n  ti flɔlɔ.’ I sɔ’n ti yɛ be kloli i sa ɔ.Matie 11:29; Mark 10:13-16.

20. ?Kɛ bla kun kpatali Zezi’n, wafa sɛ yɛ Zezi kleli kɛ i like yolɛ yoman ya ɔ?

20 Zezi kleli kɛ ɔ ti wun ase kanfuɛ kɛ Ɲanmiɛn sa like cinnjin kpa kun nun ekun. Yɛle kɛ, sɛ sran kun nin aunnvuɛ silɛ fata’n, Zezi si i aunnvuɛ, afin i like yolɛ yoman ya. Cɛn kun’n, bla kun kpɛtɛli i kɛ ɔ yo i wa bla’n mɔ asiɛ usu’m be kle i ɲrɛnnɛn’n, i juejue. Bla sɔ’n timan Zuifu. ?Wafa sɛ yɛ Zezi tɛli i su ɔ? I klikli nun bɔbɔ’n, w’a tɛmɛn i su. I sin’n ɔ seli i kɛ Zuifu’m be ti yɛ ɔ bali ɔ, naan nán be nga be timan Zuifu’m be ti ɔ. Kpɛkun kasiɛn su’n, ɔ kannin ndɛ kunngba sɔ’n ɲanndra nun kleli bla’n. Sanngɛ bla’n kpɛtɛli i ekun. I sɔ’n kle kɛ ɔ lafi Zezi su kpa. ?Ngue yɛ Zezi yó i siɛn’n niɔn? Zezi yoli like ng’ɔ dun mmua seli kɛ ɔ su yoman’n. Yɛle kɛ ɔ yoli bla’n i wa’n i juejue. (Matie 15:21-28) ?Nán kɛ be se kɛ sran kɛn i wun ase’n yɛ ɔ o lɛ ɔ? Nán e wla fi su kɛ wun ase kanlɛ’n i su yɛ ngwlɛlɛ kpafuɛ’n taka ɔ.

21. ?Ngue ti yɛ ɔ fata kɛ e nian Zezi i nzuɛn’n, ɔ nin wafa ng’ɔ yo i ninnge’m be su ɔ?

21 Zezi i su ndɛ nga i akoto’m be klɛli’n ti’n, e si sran mɔ i ngwlɛlɛ liɛ’n tra sran’m be kwlaa nga be trannin asiɛ nga su’n be liɛ’n, i ndɛ ng’ɔ kannin’n ɔ nin ninnge ng’ɔ yoli be’n. I sɔ’n yo e fɛ dan. Nán e wla fi su kɛ Zezi ti kɛ i Si sa cɛ. Sɛ e nian Zezi i nzuɛn’n ɔ nin wafa ng’ɔ yoli i ninnge mun’n be su’n, é yí ngwlɛlɛ ng’ɔ fin Ɲanmiɛn su’n i nglo. Ndɛ tre ng’ɔ́ bá lɛ nun’n, é wá wún wafa nga e kwla fa ngwlɛlɛ ng’ɔ fin Ɲanmiɛn’n e nanti’n.

^ ndɛ kpɔlɛ 1 Ajuin difuɛ nga Biblu’n kan be ndɛ’n, be kplan sua. Be bobo bia nin tabli nin anuan mun. Kpɛkun be bobo ninnge tɛkɛtɛkɛ wie mun mɔ be fa di fie su junman ɔn. Kɛ Zezi wuli m’ɔ dili afuɛ kɔe ya kun’n, bian kun mɔ be flɛ i Zistɛn Martir’n klɛli Zezi i su ndɛ kun. I waan: “Kɛ ɔ o sran’m be afiɛn’n, ɔ yoli ajuin difuɛ. Yɛle kɛ ɔ boboli saru yɛ ɔ sɛli nnɛn’m be kɔmin su waka.”

^ ndɛ kpɔlɛ 6 Ndɛ mma nga be kacili i Wawle nun kɛ “an koko,” Glɛki nun’n, i bo’n yɛle kɛ “an sie amun ɲin nɲɔnnɲɔn.” Matie 6:25 nun’n, sran ng’ɔ koko sɔ’n i klun titi i, ɔ sie i ɲin nɲɔnnɲɔn, kpɛkun ɔ diman aklunjuɛ mlɔnmlɔn.

^ ndɛ kpɔlɛ 7 Dɔɔtrɔfuɛ’m be waan ngokɔɛ’n kwla man e awlɛn ba’n nun tukpaciɛ. Ɔ kwla kpɛ e nguan’n i sin.