Kɔ i nun ndɛ'n su trele

Kɔ i nun yiyilɛ nɲɔn su'n su trele

Kɔ like ng'ɔ o fluwa'n nun'n su trele

Zoova i Lalofuɛ mun

Wawle

An fa amun wun mantan Zoova

 NDƐ TRE 18

‘Ɲanmiɛn ndɛ’n’ ti ngwlɛlɛ ndɛ

‘Ɲanmiɛn ndɛ’n’ ti ngwlɛlɛ ndɛ

1, 2. ?Fluwa benin yɛ Zoova klɛli e ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ klɛli fluwa sɔ’n niɔn?

?FLUWA nga amun awlɛn su sran kun m’ɔ o lika mmua kpa’n, ɔ klɛli amun koko nun wa’n, amun wla te kpɛn su? Kɛ ɔ́ kán lɔ ndɛ mun klé amun’n, nanwlɛ, ɔ yo amun fɛ kpa. Ɔ maan kannzɛ amun awlɛn su sran sɔ’n nunman amun wun koko wa’n, sanngɛ kɛ amun klɛ amun wun fluwa’n, amun nin i be afiɛn’n mantan titi.

2 E Ɲanmiɛn Zoova mɔ e klo i’n, i kusu klɛli e fluwa wie. Kɛ e kanngan fluwa sɔ’n nun’n, aklunjuɛ nga e di’n, like fi tomɛn i. Fluwa sɔ’n yɛle Biblu’n. Biblu’n nun’n, Zoova kle e i sran’n i wafa ng’ɔ ti’n. Ɔ kle e like nga ɔ yoli be’n nin ng’ɔ sunnzun kɛ ɔ́ yó be’n. Yɛ ɔ kan ninnge uflɛ wie mun ekun be ndɛ. Ɔ kunndɛ kɛ e fa e wun e mɛntɛn i, i ti yɛ ɔ fɛli i Ndɛ’n mannin e ɔ. Ajalɛ’n i kpafuɛ nga Ɲanmiɛn mɔ i ngwlɛlɛ’n leman sin’n, ɔ kwla fa naan w’a kɛn i klun ndɛ’n w’a kle e’n, yɛ ɔ fali ɔ. Wafa nga be klɛli Biblu’n ɔ nin i nun ndɛ’m be kle kɛ Ɲanmiɛn i ngwlɛlɛ’n cɛnnin.

?Ngue ti yɛ be klɛli fluwa’n niɔn?

3. ?Wafa sɛ yɛ Zoova kannin Mmla’n nun ndɛ mun kleli Moizi ɔ?

3 Sran wie’m be kwla usa be wun kɛ: ‘?Ngue ti yɛ Zoova nin klɔ sran mun b’a ijɔman trele ɔ?’ Laa’n, ɔ sinnin anzi wie’m be lika kannin ndɛ kleli sran mun. I sɔ yɛ ɔ yoli naan w’a fa Mmla’n w’a man  Izraɛlifuɛ mun ɔn. (Galasifuɛ Mun 3:19) Sanngɛ sran nɛn nga be tili’n ɔ yo sro kpa. I ti’n, srɛ kunnin be. Ɔ maan be seli kɛ nán Zoova nin be ijɔ sɔ kun, sanngɛ maan ɔ sin Moizi ja su ɔ kan ndɛ’n kle be. (Ezipt Lɔ Tulɛ 20:18-20) Mmla’n i nun ndɛ’m be ti ndɛ kɔe 600. Zoova kannin be trele kleli Moizi.

4. ?Sɛ ɔ ti kɛ b’a klɛman Ɲanmiɛn mmla mun’n, nn sran’m be kwla boli be su sɛsɛsɛ be kleli sran uflɛ? Amun fa sunnzun ase kun yiyi nun.

4 ?Sɛ ɔ ti kɛ b’a klɛman Mmla’n, nn Moizi i wla kwla kpɛn mmla kwlaa sɔ’n su naan w’a fa kle nvle’n nunfuɛ mun? ?Yɛ be anunman’m be li? ?Bewaanbewaan ndɛ’m be ngunmin su yɛ bé láfi ɔ? Sɛ ɔ ti sɔ nn b’a kwlá boman Ɲanmiɛn i mmla’m be su sɛsɛsɛ b’a kleman be anunman mun. Maan e fa sunnzun ase kun e nian. Wienun ɔn sran kpanngban kpa b’a lɔngɔ lika kun. Kpɛkun be se amun kɛ amun bo ndɛ kun su kle be nun sran ng’ɔ dun mmua’n, naan i kusu ɔ bo su kle i wiengu ng’ɔ mɛntɛn i koko’n, naan be onga’m be yo sɔ lele be guɛ i lɔ. Ndɛ nga sran kasiɛnfuɛ’n ɔ́ tí’n, ɔ nin nga amun kɛnnin i bo bolɛ nun’n, bé sánsán be wun. Ɲanmiɛn Mmla’n i liɛ’n, w’a yoman sɔ.

5, 6. ?Zoova seli Moizi kɛ ɔ yo i ndɛ’n i sɛ? ?Yɛ ngue ti yɛ Zoova i ndɛ’n m’ɔ klɛli mannin e’n, ɔ ti e su yralɛ like kpa kun ɔn?

5 Kɛ mɔ Zoova ti ngwlɛlɛfuɛ’n ti’n, ɔ kunndɛli kɛ be klɛ i ndɛ’n be sie. Ɔ seli Moizi kɛ: “Klɛ ndɛ nga n kannin be lɛ mun! Afin be su yɛ ń jrán ń síesíe min nin wɔ yɛ Izraɛlfuɛ mun ye aenguɛ nga é trá nin-ɔn.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 34:27) Afuɛ 1513 nun, ka naan Klistfuɛ’m be blɛ’n w’a ju’n, yɛ be boli Biblu’n i klɛlɛ’n bo ɔ. I klɛlɛ’n dili afuɛ 1.610. Zoova boli ‘i  ndɛ’m be su wafawafa’ kleli sran kɔe 40 yɛ be klɛli ɔ. (Ebre Mun 1:1) Kɛ ɔ ko yo naan Ɲanmiɛn i Ndɛ’n w’a mlinman’n ti’n, fluwa klɛfuɛ wie’m be kusu, be boli be ɲin ase be klɛli ndɛ sɔ mun sɛsɛsɛ fluwa kpanngban su.Neemi 13:13; Jue Mun 45:2.

6 Zoova i ndɛ’n m’ɔ klɛ mannin e’n, ɔ ti e su yralɛ like kpa kun. Atrɛkpa sran kun klɛli amun fluwa cinnjin kun. Yɛ kɛ mɔ fluwa sɔ’n wlali amun fanngan kpa ti’n, amun fa sieli naan amun a kanngan nun b’a flan nun lele. ?Nɛ́n i ɔ? Kɛ fluwa nga Zoova klɛli mannin e’n ɔ ti sɔ wie ɔ. Kɛ mɔ Zoova maan be klɛli i ndɛ’n ti’n, e kwla kanngan nun cɛn kwlaa yɛ e kwla bu su akunndan. (Jue Mun 1:2) Ɔ maan “Ɲanmiɛn i ndɛ sɔ’n wla e fanngan” titi.Rɔmfuɛ Mun 15:4.

?Ngue ti yɛ klɔ sran mun yɛ be klɛli Ɲanmiɛn Ndɛ’n niɔn?

7. ?Kɛ Zoova fali klɔ sran mun kɛ be klɛ i Ndɛ’n, ngue ti yɛ i sɔ’n yi i ngwlɛlɛ’n i nglo ɔ?

7 Kɛ Zoova fali klɔ sran mun kɛ be klɛ i ndɛ’n, i sɔ’n yi i ngwlɛlɛ’n i nglo. ?Sɛ ɔ ti kɛ anzi mun yɛ Zoova fali be kɛ be klɛ Biblu’n, nn i nun ndɛ’n yó fɛ kɛ nga sa? Ɔ ti su kɛ anzi’m be kwla yiyi wafa nga be nin Zoova be afiɛn’n mantan kpa’n i nun be kle e. Kpɛkun be kwla kan klɔ sran mɔ be nin Ɲanmiɛn nantili nanwlɛ su’n be su ndɛ wie. ?Sanngɛ sɛ ɔ ti kɛ anzi mɔ be si ninnge tra e lele’n, mɔ be wunmiɛn’n tra  e liɛ’n lele kpe nun’n, yɛ be klɛli Biblu’n, nn i nun ndɛ’m bé yó e liɛ’n su?Ebre Mun 2:6, 7.

8. ?Wafa sɛ yɛ Biblu’n i klɛfuɛ’m be bɔbɔ be kwla fali akunndan klɛli Ɲanmiɛn ndɛ’n niɔn? (An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n nun wie.)

8 Kɛ Zoova fali klɔ sran mun kɛ be klɛ i ndɛ’n ti’n, like nga e sa miɛn i wun bɔbɔ cɛ yɛ ɔ fa mannin e ɔ. Like sɔ’n yɛle fluwa kun mɔ i nun ndɛ’n fin Ɲanmiɛn’n, mɔ i kunngba’n ti klɔ sran’m be liɛ’n su’n. (2 Timote 3:16) ?Wafa sɛ yɛ Zoova kwla yoli i sɔ’n niɔn? Kpɛ sunman’n, ɔ mannin be nga be klɛli i ndɛ’n be atin naan be ‘nian nun kpa kunndɛ fɔnvɔlɛ ndɛ kpakpa mun, naan be nian kɛ sa’n fa ti’n su, be klɛ be.’ (Akunndanfuɛ’n 12:10, 11) I sɔ ti yɛ ɔ le Biblu’n nun fluwa kun nin i klɛlɛ wafa’n niɔn. Fluwa klɛfuɛ’m be finwlɛ’n, ɔ nin be sran’n i wafa nga be ti’n, be ɲin fite Ɲanmiɛn ndɛ nga be klɛli’n nun. * Kannzɛ ɔ ti sɔ’n, sanngɛ ‘Ɲanmiɛn i wawɛ’n yɛ ɔ [fali ndɛ mun] wlali be nuan yɛ be kannin ɔn.’ (2 Piɛr 1:21) Ɔ maan ndɛ kwlaa nga be klɛli’n, ɔ ti “Nyanmiɛn ndɛ” sakpa.1 Tɛsalonikfuɛ Mun 2:13.

9, 10. ?Ngue ti yɛ klɔ sran mɔ Ɲanmiɛn fali be kɛ be klɛ Biblu’n, ɔ yo maan i nun ndɛ’n wluwlu e wun kpa ɔ?

9 Kɛ mɔ klɔ sran mun yɛ Ɲanmiɛn fali be kɛ be klɛ Biblu’n ti’n, i nun ndɛ’n wluwlu e wun kpa. Be nga be klɛli Biblu’n be ti klɔ sran kɛ e sa wie. Fɔ m’ɔ o be nun’n ti’n, ɲrɛnnɛn kunngba nga e wun i’n, be wunnin i wie. Wie liɛ bɔbɔ’n, Zoova wawɛ’n maan  be nun wie’m be klɛli be bɔbɔ be sa nga be yoli’n, ɔ nin wafa nga be yoli mɔ be kwla jrannin kekle’n. (2 Korɛntfuɛ Mun 12:7-10) Ɔ maan wafa nga be kannin be bɔbɔ be su ndɛ’n, anzi fi kwlá yoman sɔ.

10 I wie yɛle Davidi m’ɔ yoli Izraɛli famiɛn’n i liɛ’n. Ɔ yoli sa tɛtɛ wie mun. Jue kun nun’n, ɔ tuli i klun srɛli Zoova kɛ ɔ yaci i wun sa’n cɛ i. Ɔ klɛli kɛ: “Yo min saun kpa maan min wun sa’n kwlaa wie weiin. Afin n wun sa tɛtɛ nga n yo be’n. Sa tɛtɛ sɔ’m be sinsin min nyin su. Nian, sa tɛ nun yɛ be wuli min ɔn, afin sa tɛ nun yɛ min nin wunnzɛli min ɔn. Nán fuan min maan n jaso ɔ nyrun lɛ, nán yi ɔ wawɛ b’ɔ o min nun’n. Sraka nga Nyanmiɛn kunndɛ’n yɛlɛ be wun ase kanlɛ bɔ maan be di sa nga be yoli’n i nanwlɛ’n. Ee Nyanmiɛn, sran ng’ɔ yo sɔ’n, i wun yo wɔ fɛ.” (Jue Mun 51:4, 5, 7, 13, 19) ?Amun wunman kɛ Davidi i wla’n boli i wun dan’n? ?Sran nga fɔ nunmɛn i nun’n, ɔ kan ndɛ kɛ ngalɛ sa’n ɔ yo ye?

?Ngue ti yɛ be klɛli sran’m be su ndɛ Biblu’n nun ɔn?

11. ?Sran wafa benin mun yɛ be klɛli be su ndɛ Biblu’n nun kɛ “bé fá klé e ngwlɛlɛ” ɔ?

11 Like kun ekun o lɛ mɔ i ti yɛ Biblu’n i nun ndɛ’n yo e fɛ ɔ. Yɛle kɛ, Biblu’n nun ndɛ’n i dan lika ɔ kan klɔ sran’m be ndɛ. Sran sɔ’m be nun wie’m be suli Ɲanmiɛn yɛ be nun wie’m b’a sumɛn i. Ninnge nga be yoli’n ɔ nin sa ng’ɔ tɔli be su’n, ɔ nin aklunjuɛ nga be dili’n be o Biblu’n nun. Wafa nga ajalɛ nga be fali’n, i bo’n guali’n, ɔ o Biblu’n nun wie. Be klɛli ndɛ sɔ mun kɛ “bé fá klé e ngwlɛlɛ.” (Rɔmfuɛ Mun  15:4) Wafa nga Zoova fa sran sɔ’m be su ndɛ’n kle e like’n, ɔ kan e awlɛn’n. Maan e nian ndɛ sɔ’m be nun wie mun.

12. ?Wafa sɛ yɛ be nga be nin Ɲanmiɛn b’a nantiman kpa’n, be su ndɛ’n uka e ɔ?

12 Biblu’n kan sran wie mun mɔ be nin Ɲanmiɛn b’a nantiman kpa’n, ɔ nin klunwifuɛ wie’m be ndɛ. Sa ng’ɔ juli be su kusu’n, ɔ kɛn i ndɛ wie. Sran sɔ’m be yoli sa tɛ wie mun. Be sa tɛ sɔ’m be yili be nzuɛn tɛ’n i nglo. I wie yɛle Zida Iskariɔti liɛ’n. Kɛ e wun wafa nga ɔ yili Zezi mannin’n, e wun i wlɛ weiin kpa kɛ be wiengu bo waka kpɛlɛ’n ti tɛ. (Matie 26:14-16, 46-50; 27:3-10) Ndɛ kɛ ngalɛ sa’m be wluwlu e wun kpa, yɛ be uka e naan y’a wun ayeliɛ nga be ti tɛ’n be wlɛ naan y’a kpalo be.

13. ?Wafa sɛ yɛ Biblu’n uka e naan y’a wun sa kpa yolɛ’n i wlɛ kpa ɔ?

13 Biblu’n kan Ɲanmiɛn i sufuɛ nanwlɛfuɛ kpanngban be ndɛ wie. Ɔ kan be nantilɛ kpa’n i ndɛ. Nzuɛn kpa ng’ɔ kwla uka e naan y’a fa e wun y’a mantan Ɲanmiɛn’n, sran sɔ’m be yili be nglo. I kun yɛle Ɲanmiɛn sulafilɛ’n. Biblu’n tuli nzuɛn sɔ’n i bo, yɛ ɔ kle e kɛ sɛ e kunndɛ kɛ Ɲanmiɛn i klun jɔ e wun’n, ɔ fata kɛ e lafi i su. (Ebre Mun 11:1, 6) Sanngɛ sran wie mun mɔ be yili Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i nglo kpa’n, be ndɛ o Biblu’n nun wie. Be nun kun yɛle Abraamu. Ɲanmiɛn mɔ Abraamu lafili i su dan’n ti’n, ɔ ka kaan naan w’a fa Izaaki w’a yi tɛ w’a mɛn i. (Bo Bolɛ, ndɛ tre 22; Ebre Mun 11:17-19) Ndɛ kɛ ngalɛ sa’m be ti’n, e wun like nga be flɛ i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i wlɛ kpa ekun. Nanwlɛ, Zoova si ngwlɛlɛ dan! Afin ɔ seman e ngbɛn kɛ e suan sa  kpa yolɛ. Sanngɛ ɔ kle e wafa nga sran wie’m be yoli sa kpa’n naan y’a kwla sɔnnzɔn be’n.

14, 15. ?Bla kun m’ɔ ɔli Ɲanmiɛn i sua’n nun lɔ’n i su ndɛ benin yɛ Biblu’n kan ɔn? ?Yɛ ngue yɛ ndɛ sɔ’n kle e Zoova su ɔ?

14 Wie liɛ’n, sran’m be su ndɛ nga Biblu’n kan’n, ɔ kle e sran’n i wafa nga Zoova ti’n i su like. I wie yɛle bla nga Zezi wunnin i Ɲanmiɛn srɛlɛ sua’n nun lɔ’n i su ndɛ’n. Le kun’n, Zezi ti sika guawlɛ’n i wun lɛ, ɔ su nian wafa nga sran’m be yi sika be gua nun’n. Aɲanbeunfuɛ sunman “be gua nun kpanngban.” Sanngɛ Zezi fɛli i ɲin sieli i angbeti bla yalɛfuɛ kun su. Bla sɔ’n fali “jɛtɛ mma kanngan nnyɔn b’ɔ ju kɛ bablu kun sa’n” ɔ fa guali nun. * I kwlaa ng’ɔ le i’n, yɛ ɔ o lɛ ɔ. Bla sɔ’n i wun akunndan nga Zezi buli’n, i kunngba’n yɛ Zoova buli ɔ. Zezi seli kɛ: “Angboti bla yalɛfuɛ nga i sika liɛ’n b’ɔ yili’n ɔ tra be nga’m be liɛ nga be yi guali sika guawlɛ nun’n.” I ndɛ sɔ’n i bo’n yɛle kɛ sɛ be kan be onga’m be sika nga be mannin’n i kwlaa bo nun’n, ɔ juman bla sɔ’n i liɛ’n nun.Mark 12:41-44; Lik 21:1-4; Zan 8:28.

15 Sran wunmuan nga be ɔli Ɲanmiɛn sua’n nun lɔ cɛn sɔ’n nun’n, angbeti bla sɔ’n i ngunmin yɛ be kɛn i ndɛ Biblu’n nun ɔn. Nán ngbɛn ti ɔ. Afin Zoova fa bla sɔ’n i ndɛ’n fa kle e kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn kun m’ɔ si ye ɔ. Kɛ e tu e klun e mɛn i like’n, sɛ i li bɔbɔ ɔ ti kaan sɛ’n, sanngɛ ɔ jɔ i klun. Nanwlɛ, wafa nga Zoova yoli naan y’a wun ndɛ nanwlɛ sɔ’n i wlɛ’n, ɔ leman wunsu. I sɔ’n kan e awlɛn’n dan!

 Ndɛ nga Biblu’n yiyiman be nun’n

16, 17. ?Kɛ mɔ Zoova w’a yiyiman ndɛ kwlaa nun i Ndɛ’n nun’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n yi i ngwlɛlɛ’n i nglo ɔ?

16 Kɛ e klɛ e awlɛn su sran kun i fluwa’n, e klun ndɛ’n kwla sɔn, sanngɛ e klɛ wie e yaci wie lɛ. ?Nɛ́n i ɔ? I kunngba’n, Zoova kannin sran wie mun ɔ nin sa wie’m be ndɛ Biblu’n nun. Kusu kɛ ɔ́ yó i sɔ liɛ’n, w’a yiyiman ndɛ sɔ’m be ngbɛsungbɛsu kwlaa nun. (Zan 21:25) I wie yɛle kɛ, ɔ ju wie’n, kɛ é kánngan Zoova i jɔlɛ dilɛ ndɛ mun Biblu’n nun’n, e wunman be wlɛ kpa. Kɛ mɔ Zoova w’a yiyiman ndɛ kwlaa nun’n, i sɔ’n yi i ngwlɛlɛ’n i nglo wie. ?Wafa sɛ?

17 Wafa nga Zoova maan be klɛli i ndɛ’n, ɔ yi e klun akunndan’n i nglo. Ebre Mun 4:12 se kɛ: “Nyanmiɛn i ndɛ nga ɔ ko kan’n, wuun w’a kan ɔ kaci-mɛn i, ɔ maan sran’m be kaci. Sɛ e kwla se’n, wuun é sé kɛ ɔ la tra tokofi. Ɔ wɔ ɔ wlu lele ɔ ju be wawɛ’n, nin be anwlɛn’n [...] nun, ɔ si be klun akunndan’n, ɔ nin be klun sa’n.” Biblu’n nun ndɛ’n, ɔ yi e klun akunndan’n i nglo. Be nga akplowa silɛ ti yɛ be kanngan nun’n, kɛ be wunman like kun i wlɛ’n, be akunndan’n sanngan. Ɔ maan be kwla bu i kɛ Zoova kloman sran, naan ɔ siman ngwlɛlɛ yɛ ɔ yoman sa nuan su sɛsɛsɛ.

18, 19. (a) ?Sɛ y’a kaman lɛ y’a wunman Biblu’n nun ndɛ wie i wlɛ’n, ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ i sɔ’n sanngan e akunndan ɔn? (b) ?Sɛ e waan é wún Ɲanmiɛn Ndɛ’n i wlɛ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ? ?Yɛ ngue ti yɛ i sɔ’n kle kɛ Ɲanmiɛn si ngwlɛlɛ dan ɔn?

18 Kɛ e fa akunndan klanman e suan Biblu’n nun ndɛ’n i kpa’n, wafa nga Biblu’n i wunmuan’n kan Zoova i ndɛ’n, yɛ e wun i ɔ. Ɔ maan, sɛ e wunman Biblu’n nun ndɛ wie wlɛ’n, ɔ su sannganman e  akunndan’n. Kɛ é súan Biblu’n nun like é kɔ́’n, wafa nga Ɲanmiɛn Zoova ti’n, é sí i kpa é kɔ́ é ɲrun. Kannzɛ bɔbɔ i klikli nun’n, e wunman ndɛ kun i wlɛ’n, annzɛ e wunman like nga ti yɛ Ɲanmiɛn fali ajalɛ wie’n i wlɛ’n, Zoova i su like nga e suɛnnin i Biblu’n nun’n ti’n, e si kpa kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn kun m’ɔ klo sran, yɛ ɔ yo sa i nuan su sɛsɛsɛ.

19 Sɛ e waan é wún Ɲanmiɛn Ndɛ’n i wlɛ’n, ɔ fata kɛ e fa akunndan kpa e kanngan Biblu’n nun e suan nun like. Nanwlɛ, i sɔ’n kle kɛ Ɲanmiɛn si ngwlɛlɛ. ?Nɛ́n i ɔ? Sran nga be si ngwlɛlɛ kpa’n, be kwla klɛ fluwa kun mɔ “ngwlɛlɛfuɛ nin be bɔ be si sa’n” be ngunmin yɛ be kwla wun i nun ndɛ’n i wlɛ ɔ. Sanngɛ Ɲanmiɛn i fluwa’n i liɛ’n, be nga be klun akunndan’n ti kpa’n be ngunmin cɛ yɛ be kwla wun i nun ndɛ’n i wlɛ ɔ. Nanwlɛ, Ɲanmiɛn si ngwlɛlɛ dan!Matie 11:25.

Fluwa kun m’ɔ kle ‘ngwlɛlɛ’n’

20. ?Ngue ti yɛ saan Zoova ngunmin yɛ ɔ kwla kle e wafa nga e kwla di e mɛn’n i kpa ɔ? ?Yɛ i sɔ yolɛ nun’n, ngue yɛ ɔ o Biblu’n nun m’ɔ kwla uka e ɔ?

20 Zoova i Ndɛ’n nun’n, ɔ kle e wafa nga e kwla di e mɛn’n i kpa’n. Kɛ m’ɔ ti e Yifuɛ’n ti’n, ɔ si ninnge nga e sa mian be wun’n tra e bɔbɔ ba’n. Titi’n, sran kwlaa kunndɛ kɛ be klo i. Sran kwlaa kunndɛ kɛ ɔ́ dí aklunjuɛ. Yɛ sran kwlaa kunndɛ kɛ ɔ nin i wiengu’m be afiɛn sɛ. “Ngwlɛlɛ ndɛ” nga be o Biblu’n nun’n be kwla uka e naan e liɛ w’a yo ye. (Nyanndra Mun 3:21) Fluwa nga i akpasua kwlaa le ndɛ tre kun m’ɔ kle e wafa nga e kwla fa Biblu’n i afɔtuɛ’m be su ɔ. Maan e kan afɔtuɛ sɔ’m be nun kun i ndɛ.

21-23. ?Afɔtuɛ kpa benin yɛ ɔ kwla uka e naan y’a faman sa nga be yo e’n, y’a sieman e klun ɔn?

 21 Atrɛkpa’n, amun a sie i nzɔliɛ le kɛ be nga klunngbɔ o be klun’n, be yo be bɔbɔ be wun abɔlɛ. Afin sɛ é kwlá sé’n, klunngbɔ’n ti kɛ trɔ nɔnninnɔnnin wie yɛ b’a sua sa. Kɛ be yo e sa’n mɔ e bu i akunndan trilili’n, e wla guaman ase yɛ e klun jɔman. Fluwa sifuɛ dandan’m be waan be nga be fa sa sie be klun’n, be kwla ɲan awlɛn ba ya ɔ nin tukpaciɛ kekle uflɛ wie mun ekun. Sanngɛ laa kpa’n, ka naan fluwa sifuɛ sɔ’m b’a wun i sɔ liɛ’n i wlɛ’n, Biblu’n kannin ngwlɛlɛ ndɛ yɛ’n: “Gua ya ble’n i ase, yaci ya’n mlɔnmlɔn.” (Jue Mun 37:8) ?Wafa sɛ yɛ e kwla fa afɔtuɛ sɔ’n su ɔ?

22 Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ: “Sran ng’ɔ si ngwlɛlɛ’n [annzɛ ɔ ti akunndanfuɛ’n] ɔ fa-man ya ndɛndɛ. Sa nga be yo i’n, ɔ yaci cɛ, i sɔ yolɛ yɛ ɔ kunndɛ-ɔ.” (Nyanndra Mun 19:11) Kɛ be se kɛ sran kun ti akunndanfuɛ’n, i bo’n yɛle kɛ ɔ wun sa’m be bo kpa. Ɔ maan sa nga ti yɛ sran kun kan ndɛ wie annzɛ ɔ yo like wie’n, ɔ wun i wlɛ. Sɛ sran wie yoli e sa’n, maan e bu sa nga ti yɛ ɔ yoli sɔ’n i akunndan. I sɔ’n úka e naan y’a buman sran sɔ’n i wun akunndan tɛ.

23 Biblu’n man afɔtuɛ kun ekun. Ɔ se kɛ: “Sa nga amun wiengu yo bɔ an wun i’n, maan ɔ sɔn amun nun, sɛ sran kun yo i wiengu sa’n, maan ɔ yaci cɛ i.” (Kolɔsfuɛ Mun 3:13) Kɛ be se kɛ ‘maan ɔ sɔn amun nun’n’ ɔ kle kɛ, kannzɛ e wiengu’m be ayeliɛ wie kun e ya sɛ’n, sanngɛ maan e tra e awlɛn be wun. Sɛ e yo sɔ’n, e su faman sa e sieman e klun. Kɛ be se kɛ e ‘yaci e cɛ’n,’ i bo’n yɛle kɛ nán maan klunngbɔ  tran e klun. E Ɲanmiɛn’n m’ɔ si ngwlɛlɛ’n, ɔ si kɛ sa wie’m be ti’n, ɔ fata kɛ e yaci e wiengu’m be wun sa cɛ be. Yɛle kɛ i sɔ’n yo e wiengu’m be ye kpɛkun e bɔbɔ e wla gua ase. (Lik 17:3, 4) Nanwlɛ, ngwlɛlɛ ndɛ o Ɲanmiɛn Ndɛ’n nun o!

24. ?Kɛ e fa Ɲanmiɛn i ngwlɛlɛ ndɛ’m be su’n, i bo’n gua sɛ man e?

24 Klolɛ dan mɔ Zoova klo e’n ti’n, ɔ kunndɛli kɛ ɔ́ kɛ́n i klun ndɛ klé e. Like kpafuɛ ng’ɔ kwla yo naan w’a kɛn i klun ndɛ’n yɛ ɔ yoli ɔ. Yɛle kɛ ɔ fɛli i wawɛ’n mannin klɔ sran wie mun naan be klɛ fluwa kun. Ɔ maan Zoova bɔbɔ i ngwlɛlɛ ndɛ mun yɛ be o fluwa sɔ’n nun ɔn. I ngwlɛlɛ ndɛ sɔ’m “be ti nanwlɛ.” E kwla lafi be su. (Jue Mun 93:5) Kɛ e mɛn dilɛ nun’n e fa ngwlɛlɛ ndɛ sɔ’m be su’n, mɔ e kan be ndɛ e kle e wiengu mun’n, e nin Ɲanmiɛn mɔ i ngwlɛlɛ’n leman sin’n, e afiɛn’n mantan kpa. Like kun ekun m’ɔ kle kɛ Zoova i ngwlɛlɛ’n cɛnnin’n, ndɛ tre ng’ɔ́ bá lɛ’n nun’n, é wá kɛ́n i ndɛ. Like sɔ’n yɛle kɛ ɔ kwla bo sa’m be su naan b’a ju, yɛ ɔ kwla yo naan i klun sa’n w’a kpɛn su.

^ ndɛ kpɔlɛ 8 Davidi m’ɔ ti bua tafuɛ’n, ɔ fali bua talɛ’n i su sunnzun ase. (Jue Mun 23) Matie m’ɔ ti gua bo sika defuɛ’n, ɔ boli ninnge’m be nuan yɛ ɔ boli sika nuan wie. (Matie 17:27; 26:15; 27:3) Yɛ Liki m’ɔ ti dɔɔtrɔ’n, ɔ kannin ndɛ wie m’ɔ kle kɛ ɔ di dɔɔtrɔ junman ɔn.Lik 4:38; 14:2; 16:20.

^ ndɛ kpɔlɛ 14 Zuifu’m be blɛ su’n, jɛtɛ mma kanngan nɲɔn sɔ’m be ti miniti 15 junman i ti akatua. Be kwlá fa toman ndrofia kun bɔbɔ. Kusu nn anunman’m be nun ng’ɔ leman gua’n, mɔ yalɛfuɛ’m be kwla to naan b’a di’n, yɛle ndrofia’n.