I su junman dilɛ'n i siesielɛ

Kle aniɛn'n

Kɔ i nun yiyilɛ nɲɔn su'n su trele

Kɔ like ng'ɔ o fluwa'n nun'n su trele

Kɔ i nun ndɛ'n su trele

Zoova i Lalofuɛ mun

Wawle

An fa amun wun mantan Zoova

 NDƐ TRE 17

‘Eee, Ɲanmiɛn si ngwlɛlɛ o!’

‘Eee, Ɲanmiɛn si ngwlɛlɛ o!’

1, 2. ?Ngue yɛ Zoova kunndɛ kɛ ɔ́ fá cɛn nso su’n yó ɔ? ?Sanngɛ cɛn sɔ’n i bo bolɛ’n nun’n, ngue sa yɛ ɔ juli ɔ?

KLƆ sran mɔ be ti asiɛ’n su wa ninnge nga Ɲanmiɛn yili be’n be nun kasiɛn’n, amun nian kɛ b’a saci ɔ! Kɛ Ɲanmiɛn yili ninnge mun lele’n i cɛn nsiɛn’n su yɛ ɔ yili klɔ sran ɔn. Ɲanmiɛn seli kɛ ninnge ng’ɔ “yoli’n be kwlaa” be ti “kpa dan.” (Bo Bolɛ 1:31) Sanngɛ kɛ cɛn nso su’n boli i bo’n, Adam nin Ɛvu be suli Satan su, be yoli ɲin kekle Ɲanmiɛn su. I bo nzuɛn nga be isali’n yɛle sa tɛ’n, nin fɔ’n ɔ nin wie’n.

2 Ɔ kwla yoli kɛ like nga Zoova kunndɛ kɛ ɔ́ yó i cɛn nso su’n nun’n, ɔ kpili ase sa. Cɛn nso sɔ’n ɔ́ dí afuɛ akpi kpanngban kɛ cɛn nsiɛn nga be dunnin mmua sinnin’n sa. Zoova yoli maan cɛn nso su’n yoli i liɛ ngunmin. Cɛn sɔ’n nun yɛ asiɛ wunmuan’n káci mɛn klanman ɔn. Yɛ sran nga bé trán nun’n, fɔ’n su tranman be nun. (Bo Bolɛ 1:28; 2:3) ?Sanngɛ kɛ mɔ klɔ sran’m be yoli ɲin kekle’n niɔn, ɔ́ yó sɛ naan i sɔ liɛ’n w’a kpɛn su? ?Ajalɛ benin yɛ Ɲanmiɛn fá ɔ? Atrɛkpa i lɛ nun yɛ Zoova yili i ngwlɛlɛ dan’n i nglo ɔ.

3, 4. (a) ?Wafa sɛ yɛ ajalɛ nga Zoova fali’n ɔ yi i ngwlɛlɛ’n i nglo ɔ? (b) ?Kɛ é súan Ɲanmiɛn i nzuɛn sɔ’n i su like’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e wun i wlɛ ɔ?

3 Zoova kali lɛ fali ajalɛ kun. Ɔ boli be sannzan kpɛkun like ng’ɔ ko yo naan w’a bu sa tɛ’n nga be yoli’n i nuan nɲa’n, ɔ tuli i ɲin kan. (Bo Bolɛ 3:15) Ajalɛ  sɔ’n m’ɔ boli i bo Edɛni fie’n nun lɔ’n, andɛ nin andɛ ɔ te di su. I ɲɛnmɛn nin i kploun m’ɔ ti’n ti’n, sran kun kwla fa blɛ suan su like, ɔ bu su akunndan lelee bɔbɔ, sanngɛ ɔ su flɛnmɛn i le. I kwlaa yoli o, like kwlaa nga Zoova sunnzun kɛ ɔ́ yó’n ɔ kwlá kpiman ase le. Ɔ́ yó maan klunwi’n nin sa tɛ’n ɔ nin wie’n be su tranman lɛ kun. Kpɛkun be nga be nin i nanti klanman’n bé ɲán be ti fɔ’n i sa nun. I kwlaa sɔ’n jú naan cɛn nso su’n w’a wie. Ɔ maan like nga Zoova kunndɛli kɛ ɔ́ yó mán klɔ sran mun’n, ɔ́ kpɛ́n su blɛ ng’ɔ sunnzunnin’n nun sɛsɛsɛ.

4 ?Ɔ nin i fataman kɛ e ɲin yi Sran m’ɔ le ngwlɛlɛ kɛ ngalɛ sa’n? I sɔ’n ti yɛ akoto Pɔlu klɛli kɛ: “Eee, Nyanmiɛn [...] si ngwlɛlɛ o!” (Rɔmfuɛ Mun 11:33) Kɛ é súan Ɲanmiɛn i nzuɛn sɔ’n i su like’n, maan e kan e wun ase e wun i wlɛ kɛ e su flafla su ngbɛn. (Zɔb 26:14) ?Sanngɛ Ɲanmiɛn i ngwlɛlɛ’n ti sɛ?

Ɲanmiɛn i ngwlɛlɛ’n

5, 6. ?Wafa sɛ yɛ sa silɛ’n nin ngwlɛlɛ silɛ’n be kɔ likawlɛ ɔ? ?Zoova i sa silɛ’n ti sɛ?

5 Sa silɛ’n timan ngwlɛlɛ silɛ. Be kwla klɛklɛ fluwa kpanngban kpa be wlɛ i ɔrdinatɛli nun. ?Sanngɛ i sɔ’n ti’n, bé sé kɛ ɔrdinatɛli si ngwlɛlɛ? Cɛcɛ. I kusu maan e si kɛ ngwlɛlɛ’n nin sa silɛ’n be kɔ likawlɛ. (Nyanndra Mun 10:14) Maan e fa sunnzun ase kun e yiyi nun. ?Sɛ tukpaciɛ wie o e wun naan é kúnndɛ ayre’n, wan sin yɛ é kɔ́ ɔ? ?É kɔ́ sran ng’ɔ siman ayre’n i sin? Cɛcɛ. I sɔ’n kle kɛ sa silɛ’n nin ngwlɛlɛ silɛ’n be kɔ sɛsɛsɛ.

6 Zoova i sa silɛ liɛ’n ɔ ti abonuan, afin i yɛ ɔ ti  “Famiɛn b’ɔ ti anannganman’n” niɔn. (1 Timote 1:17) Kɛ ɔ fɛ i laa lele andɛ’n, ɔ si sa ngba. Biblu’n se kɛ: “Like fi nun-man lɛ bɔ Nyanmiɛn wun-mɛn i-ɔ. Like nga ɔ yili be’n wie fi fiɛ-mɛn i nyrun, i nyin ta be kwlaa. I ja su yɛ e kwlaa é kán sa nga e yoli nin-ɔn.” (Ebre Mun 4:13; Nyanndra Mun 15:3) Zoova yɛ ɔ ti like Yifuɛ’n niɔn. Ɔ maan ɔ si ninnge ng’ɔ yili be’n be kwlaa kpan. Ninnge kwlaa nga sran’m be yo’n, ɔ wunnin be bo bolɛ nun. Ɔ si sran’m be klun akunndan’n kwlaa. (1 Be Nyoliɛ 28:9) I nun m’ɔ yili klɔ sran’n, ɔ mɛnnin i atin kɛ ɔ fɛ i klunklo ajalɛ. Sɛ ɔ wun kɛ ngwlɛlɛ su yɛ e fa e ajalɛ mun’n, i klun jɔ dan. Asa ekun’n, srɛlɛ kpanngban nga be srɛ i’n ɔ “ti.” (Jue Mun 65:3) Kpɛkun i wla fiman like fi su le.

7, 8. ?Wafa sɛ yɛ Zoova kle kɛ ɔ wun sa wlɛ naan ɔ si akunndan, naan ɔ si ngwlɛlɛ ekun ɔn?

7 Nán like silɛ ngunmin yɛ Zoova si i ɔ. Ɔ wun sa’m be bo wie. Ɔ wun be ngbɛsungbɛsu’n kwlaa be wlɛ. Ɔ bu sa sin, ɔ wun ng’ɔ ti kpa’n ɔ nin ng’ɔ ti tɛ’n. Yɛ sa ng’ɔ ti cinnjin’n ɔ nin ng’ɔ timan cinnjin’n, ɔ si be. Asa ekun’n, ɔ nian lele ju sran’n i awlɛn’n i bo lɔ. (1 Samiɛl 16:7) Zoova si akunndan yɛ ɔ wun sa wlɛ. Nzuɛn nɲɔn sɔ’m be ti kpa tra sa silɛ’n. Sanngɛ ngwlɛlɛ silɛ’n, i liɛ’n ɔ ti kpa tra be ngba.

8 Kɛ be fa sa silɛ’n, nin akunndan silɛ’n be nannan sa wlɛ wunlɛ’n su’n, yɛ be flɛ i ngwlɛlɛ silɛ’n niɔn. Aniɛn nga i kikli nun’n be klɛli Biblu’n be nun’n, ndɛ mma “ngwlɛlɛ’n” i bo’n yɛle “junman ng’ɔ di kpa’n” annzɛ “like yolɛ ngwlɛlɛ su.” Ɔ maan Zoova i ngwlɛlɛ liɛ’n ɔ timan ngwlɛlɛ paplaa sa ngbɛn. Ɔ fa di junman, kpɛkun junman sɔ’n ba nvlɛ. Kɛ m’ɔ  si sa kwlaa nin ngwlɛlɛ dan ti’n, ajalɛ kwlaa ng’ɔ fa be’n be bo gua kpa. Kpɛkun ɔ yo maan like ng’ɔ yo’n, be yo ye. Ngwlɛlɛ’n i kpafuɛ’n yɛ ɔ o lɛ ɔ. Zezi i ndɛ ng’ɔ kannin’n ɔ ti nanwlɛ. Ɔ seli kɛ: “Nyanmiɛn i nyoliɛ’n kle kɛ ɔ ti ngwlɛlɛfuɛ.” (Matie 11:19) Ninnge nga Zoova yili be nglo lɔ’n ɔ nin asiɛ’n su wa’n, be yi i ngwlɛlɛ dan’n i nglo.

Ninnge nga be kle kɛ Ɲanmiɛn si ngwlɛlɛ’n

9, 10. (a) ?Ngwlɛlɛ’n i wafa benin yɛ Zoova le i ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ Zoova yili ngwlɛlɛ sɔ’n i nglo ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ selili mɔ Zoova yili’n ɔ kle kɛ Zoova si ngwlɛlɛ dan ɔn?

9 ?Kɛ amun wun ninnge nglanmannglanman nga ajuin difuɛ kun yi be’n, be yoman amun ɲɛnmɛn? Like yilɛ’n ti ngwlɛlɛ’n i wafa kun. (Ezipt Lɔ Tulɛ 31:1-3) Zoova bɔbɔ yɛ ɔ man ngwlɛlɛ wafa sɔ’n niɔn. Famiɛn Davidi kannin Zoova ndɛ seli kɛ: “Ń yó ɔ mo yilɛ klanman bɔ a yili min’n ti. Ɔ sa nuan ninnge’m be yo nyɛnmɛn, n wun i wlɛ sɔ.” (Jue Mun 139:14) Nanwlɛ, kɛ e suan e wunnɛn’n i su like’n, e wun i wlɛ kɛ Zoova si ngwlɛlɛ dan.

10 Maan e fa sa kun e yiyi nun. Kɛ e si’n nin e nin’n be sili sua’n yɛ e nguan’n boli i bo ɔ. E bo bolɛ’n nun’n, e ti like kaan kpa kun e nin klun lɔ. Be flɛ i kɛ selili (cellule). Sran ɲinma kwlá wunmɛn i. Selili kunngba sɔ’n yɛ ɔ trɛli lele fa kacili sran ɔn. Sran kun nun selili’m be ti akpi ngbinngbin sɔ lele akpiakpi ya (100.000.000.000.000). Selili kun i kaan m’ɔ ti’n ti’n, be nun 10.000 be sɔn dɔlua kun i ti’n su. Sanngɛ wafa nga selili kun sa i nun  ninnge’m be sɔnnin’n, ɔ ti abonuan. Mannzin nga klɔ sran’m be yi be’n, be jumɛn i nun kaan sa. Fluwa sifuɛ dandan’m be waan selili’n ti kɛ klɔ kun mɔ be sili i wun’n sa. Klɔ sɔ’n i su’n, ɔ le sran wie mɔ be niɛn i anuan’m be su ɔ. Ɔ le i nun akpɔ nin i nun loto mun. Ɔ le lika kun mɔ kuran’n fin ɔn. Ɔ le wla guawlɛ ɔ nin lika kun mɔ wla’n kaci like uflɛ ɔ. Ɔ le i nun sonja mun. Kpɛkun ɔ le awa kun bɔbɔ. Kɛ selili’n ti sɔ cɛ. Asa ekun’n, selili’m be trɛ ndɛndɛ kpa.

11, 12. (a) ?Like benin nun yɛ sɛ é kwlá sé’n, be klɛli selili kun nin i junman liɛ ng’ɔ́ dí’n niɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ like sɔ’n nin Davidi i ndɛ’n be kɔ likawlɛ ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ e ti nun miɛn’n kle kɛ be ‘yili e klanman ɔn’?

11 E selili’m be ngba be timan kun. Kɛ bé trɛ́ bé kɔ́’n, be di junman fanunfanun. Wie’m be kaci ndin, wie’m be kaci owie, wie’m be kaci mmoja yɛ wie’m be kaci ɲinma. Like kun mɔ be flɛ i ADN m’ɔ o selili’n nun’n, i nun yɛ sɛ é kwlá sé’n, be klɛli kun nin i junman liɛ ng’ɔ́ dí’n niɔn. Davidi kɛnnin i ndɛ kleli Zoova kɛ: “I nun bɔ n tɛ yo mmoja bɔbɔ’n, ɔ nyin ta min. [...] A dun mmua klɛli i ngba guɛli i ɔ fluwa’n nun.”Jue Mun 139:16.

12 E wunnɛn’n i lika wie’m be nun ninnge’m be ti tɛkɛtɛkɛ kpa. I wie yɛle e ti nun miɛn’n. Sran wie’m be waan anwlanmannun’n klɔ sran’m be nin a wunman like mɔ i nun ninnge’m be sɔnnin kɛ ngalɛ’n sa le ɔ. Selili nga be kaci e ti nun miɛn’n i nun ndinndin’m be ti akpi ngbinngbin 100. Be sɔnnin kɛ nzraama nga be o nzraama kwle mɔ be flɛ i La Voie lactée i nun’n sa. Selili kun nin i wiengu mun be yiawlɛ’m be ti akpi kpanngban kpa. Fluwa sifuɛ  dandan’m be waan asiɛ wunmuan’n su fluwa siewlɛ’m be nun fluwa’m be nun ndɛ’n kwlaa sɔn sran kun i ti sɛ’n nun. Be waan ndɛ nga be kwla sɔn e ti sɛ’n nun’n be kwlá kaman. Fluwa sifuɛ dandan’m be fali afuɛ kpanngban be suannin e lika ‘klanman sɔ mɔ Ɲanmiɛn yili’n’ i su like. Sanngɛ be di i nanwlɛ kɛ be su siman wafa nga ɔ fa yo ninnge mun’n i kpa sa le.

13, 14. (a) ?Wafa sɛ yɛ ijrewa mun nin nnɛn uflɛ wie’m be kle kɛ “be ngwlɛlɛ nga be si i’n ɔ ti dan” ɔn? (b) ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ “ngwlɛlɛ” yɛ akɛndɛwa’m be fa yo be sua’n niɔn?

13 Nán klɔ sran’m be kunngba yɛ Zoova fɛli i ngwlɛlɛ’n yili be ɔ. Jue Mun 104:24 se kɛ: “Ee [Zoova], junman nga a di be’n, be sɔnnin o! Ngwlɛlɛ nga a fa yoli i kwlakwla sɔ’n ɔ cɛnnin o! Ɔ sa nuan ninnge’n w’a yi asiɛ’n.” Ninnge kwlaa nga Zoova yili be’n mɔ be bo sin yia e’n, be yi ngwlɛlɛ m’ɔ si i dan’n i nglo. I wie yɛle ijrewa mun. “Be ngwlɛlɛ nga be si i’n ɔ ti dan.” (Nyanndra Mun 30:24) Ijrewa’m be di anuannzɛ kpa. Be nun wie’m be nian be klɔ’n su. Wie’m be sasa klɔ’n. Wie’m be kusu be ta kakaa kanngan mun kpɛkun be cuɛncuɛn be nun nzue’n. Wie’m be di junman kɛ fie difuɛ mun sa. Ninnge nga Ɲanmiɛn yili be’n, mɔ be ngwlɛlɛ nga be si i’n ti’n be kwla yo ninnge ɲɛnmɛnɲɛnmɛn mun ekun’n, be sɔnnin. Be nun wie mun yɛle ngɔnsiɛn mun, ɔ nin anunman mun. Wafa nga ngɔnsiɛn’m be tu’n, alapla wie fi toman be. Anunman nga be tu be kɔ mmuammua’n be liɛ’n, nzraama’m be su yɛ be nian be kɔ ɔ. Wie liɛ’n, be atin’n o be klun. Fluwa sifuɛ dandan wie’m be suannin nnɛn’m be  ayeliɛ sɔ’m be su like. Nanwlɛ, Ɲanmiɛn i ngwlɛlɛ ng’ɔ fa yili nnɛn sɔ mun’n ɔ ti dan sakpa!

14 Ninnge nga Zoova yili’n, be kle fluwa sifuɛ dandan’m be like kpanngban kpa. Kpɛkun be kunndɛ kɛ bé nían su bé yí ninnge wie mun. I sɔ yolɛ’n, blɔfuɛ nun’n be flɛ i biomimétique. I wie yɛle akɛndɛwa sua’n. Kɛ e wun i’n ɔ yo e ɲɛnmɛn dan. Sanngɛ mannzin yifuɛ’m be liɛ’n, wafa nga ndɛnndɛn’n fa ti’n, ɔ bo be nuan. Afin ndɛnndɛn wie’m be o lɛ’n, sɛ be nin blalɛ ɲanman kun be dan nun sɛ’n, é wún kɛ ndɛnndɛn’n sɔ tra blalɛ’n. Yɛ ng’ɔ yo ɲɛnmɛn ekun’n, yɛle kɛ ɔ sɔ tra sonja’m be tralɛ mɔ be to nun tui ɔ, ɔ wluman’n. Asa ekun’n, sɛ be kwla yo akɛndɛwa sua kun i dan kɛ lala sa’n, ɔ kwla jran alapla kun. Nanwlɛ, Zoova fali “ngwlɛlɛ” yili like kwlaa.

?Nnɛn nin kakaa’m be “ngwlɛlɛ nga be si i’n” ɔ fin wan?

Nglo lɔ ninnge’m be yi Ɲanmiɛn i ngwlɛlɛ’n i nglo

15, 16. (a) ?Wafa sɛ yɛ nglo lɔ nin asiɛ’n su wa ninnge’m be kle kɛ Zoova si ngwlɛlɛ dan ɔn? (b) ?Wafa sɛ yɛ sielɛ mɔ Zoova sie anzi mun’n, ɔ kle kɛ i ngwlɛlɛ’n cɛnnin ɔn?

15 Nglo lɔ nin asiɛ’n su wa ninnge’m be kle kɛ Zoova si ngwlɛlɛ dan sakpa. Nzraama’m be nin anglo ba’n nin wia’n mɔ e kannin be ndɛ fluwa nga i ndɛ tre 5 nun’n, be sannganman nun sa sukusuku nglo lɔ. Zoova i “mmla nga nglo lɔ ninnge’m be nanti su’n” ti’n, nzraama’m be bo kwlekwle. (Zɔb 38:33) I sɔ’n ti yɛ maan Zoova kan be ndɛ se kɛ ‘be fite  nyannglaan’n’ niɔn. (Ezai 40:26) Zoova yili ninnge uflɛ wie mun ekun nglo lɔ mɔ be yi i ngwlɛlɛ’n i nglo ɔ.

16 Kɛ nga e fa wunnin i fluwa nga i ndɛ tre 4 nun lɔ’n sa’n, Biblu’n flɛ Ɲanmiɛn kɛ “[Zoova] b’ɔ sie like kwlaa’n,” afin i yɛ ɔ sie anzi akpingbin sɔ lele ya kpanngban mun wie ɔ. I sɔ’n kle kɛ Zoova i tinmin’n cɛnnin sakpa. ?Sanngɛ ngue ti yɛ kɛ é kɛ́n i tinmin’n i ndɛ’n e fa ngwlɛlɛ’n m’ɔ le i’n e wla nun wie ɔ? Amun nian. Zoova nin Zezi be di junman cɛn kwlakwla. (Zan 5:17) I sɔ’n ti su, afin Ɲanmiɛn mɔ like fi nunmɛn i sin’n i anzi’m be yaciman junman dilɛ le. Kpɛkun nán e wla fi su kɛ be ngwlɛlɛ’n nin be wunmiɛn’n tra e liɛ’n lele. (Ebre Mun 1:7; 2:7) Sanngɛ ɔ nin i sɔ ngba’n, Zoova man be junman, “be yo i nuan ndɛ’n i su sa’n” yɛ be “yo i klun sa’n.” Be sɔli i sɔ yolɛ aklunjuɛ su i afuɛ ko ju akpi ngbinngbin yɛ. (Jue Mun 103:20, 21) Sran ng’ɔ siesie junman sɔ’n i ngwlɛlɛ’n cɛnnin o!

‘Ngwlɛlɛfuɛ fi nunman Zoova sin’

17, 18. ?Ngue ti yɛ Biblu’n se kɛ ‘ngwlɛlɛfuɛ fi nunman Zoova sin’n’ niɔn? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ fata kɛ ngwlɛlɛ nga Zoova si i’n yo e sro ɔ?

17 Like kwlaa nga y’a wun be lɛ’n ti’n, sɛ Biblu’n se kɛ Zoova i ngwlɛlɛ’n leman sin’n, i sɔ’n boman e nuan. I wie yɛle kɛ Biblu’n waan ‘ngwlɛlɛfuɛ fi nunman Zoova sin.’ (Rɔmfuɛ Mun 16:27) Ngwlɛlɛ’n bɔbɔ ba’n i bo’n o Zoova sa nun. I yɛ ɔ man ngwlɛlɛ’n i kpafuɛ’n niɔn. (Nyanndra Mun 2:6) I sɔ’n ti yɛ Zezi m’ɔ ti like kwlaa nga Zoova yili’n be nun ngwlɛlɛfuɛ’n, w’a kpɛman i ti nun w’a ijɔman’n  niɔn. Ndɛ nga i Si seli i kɛ ɔ kan’n, yɛ ɔ kannin ɔn.Zan 12:48-50.

18 Amun nian wafa nga akoto Pɔlu kannin Zoova i ngwlɛlɛ m’ɔ leman wunsu’n i ndɛ’n. I waan: “Eee, Nyanmiɛn ti anyanbeunfuɛ o! Ɔ si ngwlɛlɛ o! Ɔ si sa’n kwlakwla kpan! ?Wan yɛ ɔ si i klun lɔ akunndan nin-ɔn? ?Wan yɛ ɔ wun sa ng’ɔ yo be’n be wlɛ-ɔ?” (Rɔmfuɛ Mun 11:33) Kɛ Pɔlu bó i ndɛ’n i bo’n, i waan: “Eee.” I sɔ’n kle kɛ Ɲanmiɛn i ngwlɛlɛ’n bo i nuan dan naan i ɲin yi i. Kɛ ɔ se kɛ Ɲanmiɛn “si ngwlɛlɛ o,” Glɛki nun’n i bo’n yɛle kɛ i ngwlɛlɛ’n cɛnnin kɛ kunman dan kun mɔ be simɛn i bo’n sa. Ɔ maan kɛ e fa e ɲin e sie Zoova i ngwlɛlɛ’n su’n, ɔ ti kɛ e su nian kunman dan kun mɔ be simɛn i bo’n i nun sa. Maan e yo sɛ e yo sɛ, e su wunmɛn i bo’n le. (Jue Mun 92:6) ?Ɔ yoman e sro?

19, 20. (a) ?Ngue ti yɛ sɛ anunman ɲin’n ti Zoova i ngwlɛlɛ m’ɔ si i’n i nzɔliɛ’n, ɔ ti su ɔ? (b) ?Wafa sɛ yɛ Zoova kleli kɛ ɔ kwla si e ɲrun lɔ sa mun ɔn?

19 Like ekun nga ti yɛ ‘ngwlɛlɛfuɛ fi nunman Zoova sin’n’ yɛle kɛ i kunngba cɛ yɛ ɔ kwla si e ɲrun lɔ sa mun ɔn. Nán e wla fi kɛ anunman ɲin’n ti Zoova i ngwlɛlɛ m’ɔ si i’n i nzɔliɛ. Anunman ɲin’n traman kilo 5. Sanngɛ i ɲinma’m be ti dandan tra sran kaklaka liɛ’n. Sɛ ɔ nin nnɛn kun be afiɛn’n ti nun lele mɛtri ya kpanngban annzɛ kilo kun bɔbɔ’n, maan nnɛn sɔ’n yo kaan sɛ, ɔ wun i wɛiin. Le kun Zoova bɔbɔ kannin anunman ɲin’n i ndɛ seli kɛ: “Ɔ nian-nian ɔ kunndɛ nnɛn mun ngua wa. Ɔ wun be mmua kpa lɔ.” (Zɔb 39:29) I wafa kunngba’n, Zoova kwla si e ɲrun lɔ sa nga bé bá “mmua kpa lɔ” mun.

 20 Biblu’n yi i sɔ liɛ’n i nglo. Ɔ dun mmua kannin sa wie’m be ndɛ. I sin’n, afuɛ ya kpanngban be sinnin naan sa sɔ’m b’a ju. Ɔ kannin wafa nga alɛ wie’m be bo’n gúa’n i ndɛ. Ɔ boli su kɛ famiɛn wie’m bé jáo su bé síe mɛn’n, i sin naan b’a tɔ. I li bɔbɔ wafa nga sonja’m be su kpɛn wie’m bé dí be alɛ mun’n, Biblu’n kɛnnin i ndɛ ekun. Biblu’n dun mmua kannin sa sɔ’m be nun wie’m be ndɛ, kpɛkun ɔ dili afuɛ ya kpanngban naan b’a kpɛn su.Ezai 44:25—45:4; Daniɛl 8:2-8, 20-22.

21, 22. (a) ?Ngue ti yɛ e kwlá seman kɛ Zoova si ajalɛ kwlaa nga é fá mun ɔn? Amun fa sunnzun ase kun yiyi nun. (b) ?Ngue ti yɛ e kwlá seman kɛ Zoova i ngwlɛlɛ liɛ’n ɔ fa yoman sran ye naan ɔ fa siman sran aunnvuɛ ɔ?

21 ?I sɔ’n kle kɛ e mɛn dilɛ nun’n, ajalɛ nga é fá be’n, Ɲanmiɛn si be? Kɛ sran wie’m be kan sɔ ɔ. Be waan Ɲanmiɛn dun mmua siesieli sa nga bé jú e su’n, ɔ nin ajalɛ nga é fá be’n. Sanngɛ be siman kɛ be su fa Ɲanmiɛn i ngwlɛlɛ m’ɔ si i’n bé fá tó mma. Ɔ ti kɛ nn Ɲanmiɛn kwlá fɛmɛn i tinmin’n m’ɔ le i’n fa siman e ɲrun lɔ sa mun sa. Amun e fa sunnzun ase kun e nian. Wienun ɔn amun nuan nun yo fɛ kpa. ?Sanngɛ i sɔ’n ti yɛ amún tó jue nglɛmun nnɔsua sa cɔcɔcɔ ɔ? Amun su yoman sɔ. ?Nɛ́n i ɔ? I wafa kunngba’n, Zoova kwla si e ɲrun lɔ sa mun, sanngɛ nɛ́n i sɔ’n ti yɛ ɔ́ kúnndɛ sí be dɔ kwlaa su ɔ. Afin sɛ ɔ yo sɔ’n nn e klunklo ajalɛ m’ɔ mannin e atin kɛ e fa’n, ɔ su tɛnndɛn i ɲrun. Yɛ kusu ɔ su kunndɛman kɛ ɔ́ yó sɔ le.Mmla’n 30:19, 20.

22 Sɛ e bu i kɛ Zoova dun mmua siesieli sa nga bé jú e su’n, nn e su kle kɛ Zoova i ngwlɛlɛ liɛ’n ɔ fa  yoman sran ye, naan sran yomɛn i annvɔ. Zoova timan sɔ kaan sa. Biblu’n se kɛ Zoova yɛ ɔ ti “sran klofuɛ nin-ɔn.” (1 Zan 4:8) Ɔ maan Zoova i ngwlɛlɛ’n ɔ nin i sran’n i wafa onga’m be taka i sran klolɛ’n su.

23. ?Kɛ mɔ e kwlá faman e ngwlɛlɛ’n e sunnzunman Zoova liɛ’n, ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ?

23 E kwla lafi su kpa kɛ fiɛn kaan sa nunman Zoova i ngwlɛlɛ’n i sin. E kwlá faman e ngwlɛlɛ’n e sunnzunmɛn i liɛ’n. I sɔ’n ti yɛ Ɲanmiɛn Ndɛ’n wla e su nun kpongbongbo kɛ: “Nán lafi ɔ bɔbɔ wɔ akunndan liɛ’n su. [Zoova] i su yɛ lafi-ɔ. Sɛ á fín ase o á jáo o, [...] i dunman yɛ bo-ɔ. Sɛ a bo i dunman’n, ɔ́ bó ɔ nyrun atin’n.” (Nyanndra Mun 3:5, 6) Siɛn’n, é wá fá e ɲin é síe i Zoova i ngwlɛlɛ’n m’ɔ leman sin’n, i su kpa. I sɔ’n úka e naan y’a fa e wun y’a mɛntɛn i kpa.