Kɔ i nun ndɛ'n su trele

Kɔ i nun yiyilɛ nɲɔn su'n su trele

Kɔ like ng'ɔ o fluwa'n nun'n su trele

Zoova i Lalofuɛ mun

Wawle

An fa amun wun mantan Zoova

 NDƐ TRE 23

“Ɔ dun mmua kloli ye”

“Ɔ dun mmua kloli ye”

1-3. ?Ngue ti yɛ Zezi i wie’n ti i liɛ ngunmin ɔn?

BE TƆNNIN bian kun i suɛn kɛ ɔ ti sran tɛ. Be kleli i ɲrɛnnɛn lele be kunnin i. Sa sɔ’n juli i afuɛ kɔe 2.000 yɛ. Nán bian sɔ’n su yɛ sran abɔlɛ kunlɛ kɛ ngalɛ sa’n boli i bo ɔ, yɛ nɛ́n i su yɛ ɔ kali ɔ. Sanngɛ i wie’n ti i liɛ ngunmin.

2 Kɛ bian’n ká nun’n, wafa nga ɲanmiɛn su lɔ’n fa yoli’n, ɔ kleli kɛ i wie sɔ’n ti cinnjin. Kɛ ɔ́ yó sɔ’n, nn wia’n te jran kpa. Sanngɛ aosin’n ka lɛ wlali be klɔ’n tritritri. Laa sa’m be su like suanfuɛ kun seli kɛ “wia’n kacili tuun.” (Lik 23:44, 45) Kwlaa naan bian’n w’a ka nun’n, ɔ kannin ndɛ kun mɔ e wla kwlá fiman su le ɔ. Ɔ seli kɛ: “I kwlaa w’a wie.” Nanwlɛ, i nguan ng’ɔ fa mannin lɛ’n, ɔ ti like dan kun m’ɔ yoli ɔ. Yɛle kɛ ɔ fɛli i bɔbɔ i wun yili tɛ. Anwlanmannun’n, klɔ sran fi nin a yiman sran klolɛ’n i nglo dan sɔ le.Zan 15:13; 19:30.

3 Be flɛ bian sɔ’n kɛ Zezi Klist. Sran kwlaa si kɛ afuɛ 33 nun’n, Nisan i le 14 su’n, ɔ wunnin i ɲrun lele ɔ fa wuli. Sanngɛ like cinnjin kpa kun o lɛ mɔ sran’m be simɛn i ɔ. Yɛle kɛ, kɛ Zezi wún ɲrɛnnɛn cɛn sɔ’n nun’n, nn sran kun ekun wún i ɲrun trá Zezi bɔbɔ’n. Nanwlɛ, sran sɔ’n yɛ ɔ yili sran klolɛ’n i danfuɛ’n i nglo ɔ. ?Yɛ like benin yɛ sran sɔ’n yoli ɔ? Kosan sɔ’n i su tɛlɛ’n úka e naan y’a fiti ndɛ’m be nun  cinnjin kpafuɛ’n su. Ndɛ sɔ’n yɛle klolɛ mɔ Zoova klo sran’n.

Sran klolɛ m’ɔ leman wunsu’n

4. ?Ngue yɛ maan sonja ya su kpɛn’n wunnin i wlɛ kɛ Zezi ti i liɛ ngunmin ɔn? ?Yɛ ngue ndɛ yɛ ɔ kannin ɔn?

4 Kɛ Zezi wuli’n, aosin wlali lika’n nun tritritri, kpɛkun asiɛ’n kejeli. Kɛ Rɔmufuɛ’m be sonja ya su kpɛn kun wunnin i sɔ’n, ɔ seli kɛ: “Nanwlɛ, bian sɔ’n ti Nyanmiɛn Wa sakpa.” (Matie 27:54) Zezi ti i liɛ ngunmin sakpa. Sonja’m be su kpɛn sɔ’n ukali be nga be kunnin Ɲanmiɛn mɔ like fi nunmɛn i sin’n i Wa kunngba’n. ?Wafa sɛ yɛ Siɛ’n klo i Wa’n niɔn?

5. ?Afuɛ nɲɛ yɛ Siɛ’n nin i Wa’n be trannin likawlɛ kwlaa naan w’a ba asiɛ’n su wa ɔ?

5 Biblu’n se kɛ Zezi ti Ɲanmiɛn i “Wa Kpɛn bɔ i kpa’n tra like ng’ɔ yili be’n be kwlaa.” (Kolɔsfuɛ Mun 1:15) Maan e bu i akunndan e nian. Zoova i Wa’n dun mmua trannin nguan nun lele kwlaa naan b’a yi ɲanmiɛn ng’ɔ la nglo lɔ plaii nin asiɛ’n. ?Ɔ maan afuɛ nɲɛ yɛ Siɛ’n nin i Wa’n be trannin likawlɛ ɔ? Siansifuɛ wie’m be waan asiɛ’n nin ɲanmiɛn m’ɔ la nglo lɔ plaii b’a di afuɛ ko ju akpi ngbinngbin 13. Sɛ afuɛ nga be boli i lɛ’n ti nanwlɛ’n, nn ɔ nin Zoova i Wa kpɛn’n i afuɛ’n be sɛman mlɔnmlɔn. ?Sanngɛ, ngue yɛ Zezi yoli i afuɛ kpanngban sɔ’n nun ɔn?

6. (a) ?Kwlaa naan Zoova i Wa’n w’a ba asiɛ’n su wa’n, ngue yɛ ɔ yoli i afuɛ kpanngban sɔ’n nun ɔn? (b) ?Zoova nin i Wa’n be afiɛn’n ti sɛ?

6 Ba’n dili aklunjuɛ i Si wun lɛ. Yɛ kɛ ɔ́ yó sɔ’n nn  i “sa o junman’n su.” (Nyanndra Mun 8:30) Biblu’n se kɛ: “Like fi nun-man lɛ bɔ nɛ́n i yɛ ɔ yili-ɔ.” (Zan 1:3) Zoova nin i Wa’n be dili junman likawlɛ yɛ be yili ninnge kwlaa ɔ. Nanwlɛ, be dili aklunjuɛ blɛ sɔ’n nun o! Sran kpanngban si kɛ niɛn annzɛ siɛ kun nin i wa’n be klo be wun tankaan kpa. Yɛ kusu klolɛ’n maan like ‘kwlaa kwla yo ye.’ (Kolɔsfuɛ Mun 3:14) E nun wie fi kwlá siman wafa nga Zoova nin i Wa’n be afiɛn’n fa sɛli juli blɛ kpanngban sɔ’n nun’n. Sanngɛ nanwlɛ, kɛ be se kɛ sran nɲɔn be klo be wiengu’n, naan be afiɛn’n sɛ kpa’n yɛle Ɲanmiɛn Zoova nin i Wa’n be liɛ’n.

7. ?Kɛ be yoli Zezi i batɛmu’n, wafa sɛ yɛ Zoova yili i nglo kɛ ɔ klo i Wa’n niɔn?

7 Sanngɛ ɔ nin i sɔ ngba’n, Zoova sunmɛnnin i Wa’n asiɛ’n su wa. Be wuli i kɛ klɔ sran sa. Ɔ nin i Si’n be afiɛn’n wa tili nun. Sanngɛ i ɲin w’a kpaman i Wa’n su. Ɔ niannin Zezi su lele ɔ ɲinnin yoli sran kaklaka. Kɛ Zezi ɲannin afuɛ 30, mɔ be yoli i batɛmu’n, wafa nga Zoova i wun fa yoli i’n, be kanman. Siɛ’n bɔbɔ ijɔli ɲanmiɛn su lɔ seli kɛ: “Min anwlɛn su ba’n yɛ, i su yɛ m’an fa n wla’n kwlaa m’an gua-a.” (Matie 3:17) Sa kwlaa nga Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ’m be kannin be ndɛ’n, mɔ Zezi yiali be nuan’n ti’n, Siɛ’n i klun jɔli dan kpa.Zan 5:36; 17:4.

8, 9. (a) ?Wafa sɛ yɛ Zezi wunnin i ɲrun afuɛ 33 nun, Nisan anglo’n i le 14 su ɔ? ?Yɛ wafa sɛ yɛ i Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n i wun fa yoli i ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn kplinnin su kɛ i Wa’n wun i ɲrun naan ɔ wu ɔ?

8 ?Wafa sɛ yɛ Zoova i wun fa yoli i afuɛ 33 nun, Nisan le 14 su ɔ? ?Kɛ bé yí Zezi mán mɔ i kpɔfuɛ’m  bé trɛ́ i’n, ɔ yoli Zoova sɛ? ?Kɛ i janvuɛ’m bé sánndi mɔ sran’m bé dí i ndɛ kwlɛ’n, wafa sɛ yɛ i sɔ’n yoli Zoova ɔ? ?Kɛ bé yó i finfin, mɔ bé tí be nuan nzue guɛ́ i wun, mɔ bé fá ngble bó i mɔ i wia sin’n tútú fofo’n, i sɔ’n yoli Zoova sɛ? ?Kɛ bé bóbó i sa’n nin i ja’m be nun kpɛngbɛ mɔ bé sénde i waka’n su, mɔ sran’m bé dí i tɛ úka su’n, ɔ yoli Zoova sɛ? ?Kɛ Siɛ’n wunnin kɛ i awlɛn su Ba’n, ɔ su wu’n m’ɔ́ kpán flɛ́ i kekle kpa’n, i wun yoli i sɛ? ?Kɛ Zoova i Wa Zezi m’ɔ nin i be trannin mɛn’n i bo bolɛ’n nun lele’n, ɔ wuli’n, wafa sɛ yɛ Zoova i wun fa yoli i ɔ?Matie 26:14-16, 46, 47, 56, 59, 67; 27:38-44, 46; Zan 19:1.

‘Ɲanmiɛn fɛli i Wa kunngba cɛ’n mannin.’

9 Sɛ be yo Zoova i sa’n ɔ kwla yo i ya lele wluwlu i wun. Ɔ maan kɛ Zezi fɛ́ lele m’ɔ́ fá wú ɲrɛnnɛn wie’n, wafa ng’ɔ wluwluli Zoova wun’n, e kwlá wunmɛn i su ndɛ e kɛnmɛn i weinwein sa. Sanngɛ like nga ti yɛ Zoova kplinnin su kɛ sa sɔ’n ju’n, i lifuɛ’n e kwla kɛn i ndɛ. ?Yɛ ngue ti yɛ Siɛ’n kplinnin su kɛ i bɔbɔ’n wun i ɲrun sɔ ɔ? Ndɛ’n ti abonuan. Zan 3:16 nun’n, Zoova yiyi nun weiin kle e. Biblu’n nun ndɛ mma sɔ’n i cinnjin m’ɔ ti’n ti’n, sran wie’m be se kɛ ɔ ti Zezi Klist i jasin fɛ’n nga i akoto’m be klɛli’n i kpɔlɛ bolɛ. I waan: “Nyanmiɛn kloli mɛn’n lele ɔ fɛ i Wa kunngba cɛ’n mannin naan sran kwlaa ng’ɔ lafi i su’n w’a mlin-man, sanngɛ ɔ nyan anannganman nguan.” Ɔ maan, like nga ti yɛ Ɲanmiɛn kplinnin su kɛ i Wa’n bla asiɛ’n su naan ɔ wa wun i ɲrun’n, naan ɔ kpɔ e ti’n, yɛle i sran klolɛ’n. Sran klolɛ’n wie fi traman ngalɛ’n.

 Ɲanmiɛn i sran klolɛ’n i bo’n

10. ?Ngue like yɛ sran’m be miɛn i wun ɔn? ?Like nga be flɛ i “sran klolɛ’n” i bo’n w’a yo sran’m be ɲrun sɛ?

10 ?“Sran klolɛ’n” i bo’n yɛle benin? Sran’m be se kɛ klolɛ’n yɛ ɔ ti ninnge nga sran miɛn i wun’n, be nun cinnjin’n niɔn. Kɛ be wu sran kun lele mɔ wie’n fá kún i’n, ɔ kunndɛ kɛ be klo i. Sɛ sran klo e’n, saan aunjuɛ cɛ yɛ é dí ɔ. ?Yɛ sɛ sran kloman e’n nin? E kwla yo koklo lele kpɛkun e kwla wu bɔbɔ. Lika kwlaa nun’n, be kan sran klolɛ ndɛ. Sanngɛ like ng’ɔ bo e nuan’n yɛle kɛ like nga be flɛ i sran klolɛ’n i bo tulɛ’n ti kekle. Fluwa nin jue nga be kan sran klolɛ’n i ndɛ’n, be diman be yalɛ. Sanngɛ be kwlá tumɛn i bo kaan sa kleman e. Ng’ɔ ti tɛ kpa’n yɛle kɛ, nga kɛn i liɛ kɔ wa, nga kɛn i liɛ kɔ wa. Ɔ maan like nga be flɛ i sran klolɛ’n, i bo’n w’a yo sran’m be ɲrun sa sukusukuu.

11, 12. (a) ?Nin yɛ be yiyi like nga be flɛ i sran klolɛ’n i nun weinwein ɔn? ?Yɛ ngue ti ɔ? (b) ?Sran klolɛ’n i wafawafa benin mun yɛ lalafuɛ Glɛki’n kan be ndɛ ɔ? ?Yɛ ndɛ mma nga be fa kan “sran klolɛ’n” i ndɛ’n, beninfuɛ’n yɛ ɔ sɔnnin Biblu’n i bue nga i klikli nun’n be klɛli i Glɛki nun’n i nun ɔn? (An nian ndɛ ng’ɔ o ja ngua lɔ’n nun wie.) (c) ?Agapê i bo’n yɛle benin?

11 Sanngɛ Biblu’n yiyi like nga be flɛ i sran klolɛ’n i nun weinwein. Fluwa kun m’ɔ yiyi Biblu’n i bue nga be klɛli i Glɛki nun’n i nun’n se kɛ: “Sran kun i ayeliɛ’n nun yɛ be fa wun kɛ ɔ klo sran ɔn.” Sa nga Zoova yoli’n mɔ Biblu’n kan be ndɛ’n be kle e weiin kɛ Zoova klo ninnge ng’ɔ yili be’n. Wafa nga Zoova yili i sran klolɛ danfuɛ’n i nglo’n, mɔ e dun mmua kɛnnin i ndɛ’n, e bu i akunndan e nian. ?Nán kɛ be  se kɛ be klo sran’n yɛle ngalɛ’n? Fluwa nga i ndɛ tre nga bé bá lɛ’n be nun’n, é wá wún sa kpanngban wie mɔ be kle kɛ Zoova yili i sran klolɛ’n i nglo ekun ɔn. Asa ekun, é wún wafa nga aniɛn klikli nga be klɛli Biblu’n i nun’n, be yiyi like nga be flɛ i “sran klolɛ’n,” i nun’n. Lalafuɛ Glɛki nun’n, ndɛ mma fanunfanun nnan yɛ be fa kan “sran klolɛ’n” i ndɛ ɔ. * Be nun kun yɛle agapê (agapɛ). Ndɛ mma sɔ’n yɛ ɔ sɔnnin Biblu’n i bue nga be klɛli i Glɛki nun’n i nun ɔn. Fluwa kun m’ɔ tu Biblu’n nun ndɛ mma’m be bo’n se kɛ “ndɛ mma sɔ’n yɛ be fa kan sran klolɛ dan kpafuɛ’n i ndɛ ɔ.” ?Ngue ti ɔ?

12 Agapê ti sran klolɛ wafa ng’ɔ taka mmla’n su’n. Ɔ timan klolɛ nga mɔ kɛ be wun sran kun’n, be ka lɛ be klo i’n sa’n, sanngɛ be bu akunndan kwlaa naan b’a fa ajalɛ kɛ bé kló i. Sran ng’ɔ yi agapê i nglo’n, ɔ buman i bɔbɔ wun akunndan. Amun e nian ndɛ ng’ɔ o Zan 3:16 nun ekun. ?Ngue yɛle “mɛn” nga Nyanmiɛn kloli i lele maan ɔ fɛli i Wa kunngba cɛ’n mannin’n? Mɛn sɔ’n yɛle sran nga be nin delɛ fata’n. Be wie yɛle sran kpanngban nga be te yo sa tɛtɛ’n. ?Zoova klo be kɛ sran kun fa klo i janvuɛ sa, kɛ ɔ fa kloli Abraamu m’ɔ ti sran kpa’n sa? (Zak 2:23) Cɛcɛ, sanngɛ Zoova trɛ i awlɛn ɔ yo be  kwlaa be kpa. Like ng’ɔ kunndɛ’n yɛle kɛ be kaci be nzuɛn’n. (2 Piɛr 3:9) I sɔ yɛ sran kpanngban yo ɔ. Ɔ maan ɔ fa be yo i janvuɛ.

13, 14. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ agapê i bo’n i wie yɛle sran i klolɛ ng’ɔ ti tankaan’n?

13 Wafa nga sran wie’m be bu agapê’n, ɔ timan su mlɔnmlɔn. Be bu i kɛ ɔ ti sran klolɛ be nuan bui su sa ngbɛn. Sanngɛ ɔ timan sɔ kaan sa. Agapê ti sran klolɛ m’ɔ ti tankaan kpa ɔ. Kɛ Zan klɛli i kɛ “e Si klo i Wa’n,” Glɛki nun ndɛ mma ng’ɔ klɛli’n yɛle agapê. (Zan 3:35) ?Sran klolɛ’n i wafa sɔ’n ti paloo sa ngbɛn? Cɛcɛ. Maan e sie i nzɔliɛ kɛ, kɛ Zezi kɛnnin i Zan 5:20 nun kɛ ‘i Si’n klo i’n,’ lalafuɛ Glɛki nun’n, ndɛ mma nga be klɛli’n yɛle phileo. Ɔ maan, ɔ ju wie’n, Zoova kwla klo sran kun i sa kpa liɛ su. Sanngɛ i sran klolɛ liɛ’n tɛkɛ i mmla mɔ be ti kpa’n ɔ nin i ngwlɛlɛ’n su. Nán sran kun i ɲrun yɛ ɔ nian naan w’a klo i ɔ.

14 Kɛ nga e fa wunnin i sa’n, Zoova i sran’n i wafa fanunfanun’m be ti kpa lele tra su. Fiɛn kaan sa nunman be sin. Sanngɛ like kpa nga ti yɛ i wun yo e fɛ dan’n yɛle i sran klolɛ’n. Ɔ maan e klo kɛ é fá e wun é mɛ́ntɛn i. Sran klolɛ sɔ’n yɛ ɔ ti i sran’n i wafa’m be nun danfuɛ’n niɔn. ?Ɔ yo sɛ yɛ e kwla si sɔ ɔ?

‘Ɲanmiɛn’n yɛ ɔ ti sran klofuɛ’n niɔn’

15. ?Ngue ndɛ yɛ Biblu’n kɛn i Zoova i sran klolɛ’n su ɔ?

15 Zoova i sran klolɛ’n i su ndɛ nga Biblu’n kan’n, ɔ ti kploun kpa. I waan: “Nyanmiɛn’n yɛ ɔ ti sran  klofuɛ nin-ɔn.” (1 Zan 4:8) Ɔ ti su kɛ ngwlɛlɛ’n, ɔ nin sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n, ɔ nin kwlalɛ’n be bo’n wo Zoova wun lɔ. Yɛ wafa ng’ɔ yi i sran’n i wafa nsan sɔ’m be nglo’n, ɔ leman wunsu. Sanngɛ i sran klolɛ’n ti i liɛ ngunmin.

16-18. (a) ?Ngue ti yɛ Ɲanmiɛn i sran klolɛ’n ti i liɛ ngunmin ɔn? (b) ?Kɛ Zoova fali klɔ sran sieli i sran klolɛ’n i nzɔliɛ’n, ngue ti yɛ ɔ ti su ɔ?

16 Zoova tu i klun klo sran. Sran klolɛ’n o i awlɛn’n nun. Kɛ fluwa kun yíyí 1 Zan 4:8 nun’n, ɔ seli kɛ: “Like kwlaa nga Ɲanmiɛn yo’n ɔ taka sran klolɛ’n su.” Sɛ e waan é yíyí nun’n, e kwla se kɛ: Zoova fɛli i tinmin’n fa yili ninnge mun. Kpɛkun i ngwlɛlɛ’n nin i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n be kle i ajalɛ ng’ɔ fata kɛ ɔ fa’n. Sanngɛ sran klolɛ’n yɛ ɔ su i bo maan ɔ yo like kwlaa ɔ. Zoova i sran klolɛ’n i ɲin fite i tinmin’n, ɔ nin i ngwlɛlɛ’n, ɔ nin i sa nuan su sɛsɛsɛ yolɛ’n be nun tititi.

17 Zoova yɛ ɔ ti sran klofuɛ’n niɔn. Ɔ maan sɛ e waan é sí like nga be flɛ i sran klolɛ’n, ɔ fata kɛ e si Zoova. E wun kɛ nzuɛn kpa sɔ’n o sran nun wie. ?Yɛ ngue ti ɔ? I nun mɔ Zoova yí sran’n, ɔ seli i Wa’n kɛ: “E yi sran kɛ e bɔbɔ sa cɛ, maan ɔ fa e.” (Bo Bolɛ 1:26) Ninnge kwlaa nga be o asiɛ’n su wa be nun’n, saan klɔ sran’m be ngunmin yɛ be kwla klo like kɛ be Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n sa ɔ. Nán e wla fi su kɛ Zoova fali nnɛn fanunfanun fa sieli i nzuɛn wafawafa’m be nzɔliɛ. Ninnge nga Zoova yili be asiɛ’n su wa’n be nun’n, klɔ sran m’ɔ le ɲrun dan’n, i yɛ Zoova fɛli i sieli i sran klolɛ’n i nzɔliɛ ɔ.Ezekiɛl 1:10.

 18 Kɛ e tu e klun e klo sran ngwlɛlɛ su’n, ɔ ti kɛ e su nian Zoova i sran’n i wafa’m be nun danfuɛ’n su. I sɔ kunngba’n yɛ akoto Zan kannin ɔn. Ɔ klɛli i kɛ: “E liɛ’n, e klo Nyanmiɛn, afin ɔ dun mmua kloli ye.” (1 Zan 4:19) ?Sanngɛ wafa sɛ yɛ Zoova dun mmua kloli e ɔ?

Zoova yɛ ɔ dun mmua kloli e ɔ

19. ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ klolɛ mɔ i ta’n o Zoova nun dan’n, i ti yɛ maan ɔ yili mɛn’n niɔn?

19 Sran klolɛ’n finman andɛ. ?Afin ngue yɛ ɔ suli Zoova bo m’ɔ yili ninnge mun ɔn? Nán kɛ i wun yo i flɔlɔ naan ɔ́ kúnndɛ sran naan ɔ yo i wun nglɛnglɛ ti ɔ. Zoova i sa mianman like fi wun. I kusu sran fi kwlá yomɛn i ye. Sanngɛ klolɛ mɔ i ta’n o i nun dan’n, i ti yɛ maan ɔ kunndɛli kɛ sran’m be di aklunjuɛ kɛ i sa wie ɔ. I Wa kunngba’n yɛ ɔ ti ‘Ɲanmiɛn i ninnge kwlaa m’ɔ yili’n, i bobolɛ’n’ niɔn. (Sa nglo yilɛ 3:14; Anuãsɛ Fuflɛ) Kpɛkun Zoova maan i Junman Difuɛ dan sɔ’n yili like kwlaa. Anzi mun yɛ ɔ dun mmua yili be ɔ. (Zɔb 38:4, 7; Kolɔsfuɛ Mun 1:16) Aolia nun sran sɔ mɔ be le tinmin dan’n, be di alaje. Sa kwla yo be ya annzɛ ɔ kwla yo be fɛ. Asa ekun’n, be kwla klo Ɲanmiɛn Zoova kpa yɛ be kwla klo be wiengu mun wie. (2 Korɛntfuɛ Mun 3:17) Sanngɛ Sran kun dun mmua kloli be, i ti yɛ maan be kwla klo sran wie ɔ.

20, 21. ?Ngue yɛ maan Adam nin Ɛvu be kwla wunnin i wlɛ kɛ Zoova klo be ɔ? ?Yɛ be kusu be kloli i wie?

20 Klɔ sran’m be wunnin i sɔ’n wie. I bo bolɛ nun’n,  Zoova kloli Adam nin Ɛvu lele. Like kwlaa nga be wunnin i fie klanman’n nun lɔ’n, ɔ kle kɛ be Si’n klo be sakpa. Biblu’n se kɛ: “Nyanmiɛn [Zoova] dili fie Edɛni wia afiliɛ lɔ lika’n nun, naan w’a fa sran b’ɔ yili’n w’a sie i lɔ.” (Bo Bolɛ 2:8) ?Amun a ɔ fie klanman kpa kun su le? ?Ngue yɛ ɔ yoli amun klanman lɔ ɔ? Waka’m be bo ti fɔun kpɛkun lɔ’n ti diin. ?I sɔ’n niɔn? ?Annzɛ waka nɲrɛ mun yɛ be yoli amun klanman ɔn? ?Annzɛ nzue m’ɔ sonji’n, ɔ nin anunman mun nin kakaa kanngan’m be kpanlɛ fɛfɛ’n yɛ ɔ yoli amun fɛ ɔ? ?Yɛ waka mma nin waka nɲrɛ mun, b’a bɔnman amun bue nun fanninfannin? Sanngɛ maan fie kun yo klanman andɛ sɛ, ɔ kwlá toman Edɛni fie’n kaan sa. ?Ngue ti ɔ?

21 Zoova bɔbɔ yɛ ɔ dili fie sɔ’n niɔn. I klanman liɛ’n be kanman. Waka nga be wun be ɔ be klo be’n, mɔ i kusu be su mma fɛfɛ’n, be o lɔ. Nzue sonji sin fie’n nun. Fie’n timan kaan yɛ nnɛn nga be o nun’n, be ti fanunfanun. Ninnge tɛkɛtɛkɛ kanngan kwlaa ng’ɔ kwla man be aklunjuɛ’n, be ɲɛnnin i lɔ. Junman ng’ɔ fata kɛ be di’n ti kpa lele. Asa ekun’n, be sran nɲɔn mɔ be tran’n, fɔ nunman be nun. Nanwlɛ, Zoova dun mmua kloli be dan. Ɔ fata kɛ be kusu be klo i wie. Sanngɛ nɛ́n i sɔ yɛ be yoli ɔ. Kɛ ɔ yo naan be ɲin yi be Si m’ɔ o ɲanmiɛn su lɔ’n, b’a yoman sɔ. Ɲin kekle yɛ be yoli i su ɔ.Bo Bolɛ, ndɛ tre 2.

22. ?Kɛ Adam nin Ɛvu be yoli ɲin kekle Edɛni fie nun lɔ’n, wafa sɛ yɛ Zoova kleli kɛ i klun ufue’n wo lɛ tititi ɔ?

22 Nanwlɛ, i sɔ’n fɔkɔli Zoova i awlɛn. ?Sanngɛ ɔ  fali ya ble sieli i klun? Cɛcɛ, “afin i klun-ufue’n wo lɛ tititi.” (Jue Mun 136:1) I sɔ’n ti’n, ɔ ka lɛ fali ajalɛ wie mun naan ɔ́ dé Adam nin Ɛvu be afinliɛ nunfuɛ nga be nin delɛ fata’n. E dun mmua wunnin i kɛ ajalɛ sɔ’m be nun kun yɛle e ti kpɔlɛ tɛ’n mɔ i awlɛn su Ba’n yili’n. E ti kalɛ nga e Si’n tuali’n, ɔ ti dan.1 Zan 4:10.

23. ?Ngue ti yɛ Zoova ti Ɲanmiɛn kun m’ɔ ‘di aklunjuɛ’ ɔ? ?Yɛ kosan benin yɛ ndɛ tre ng’ɔ́ bá lɛ’n wá tɛ́ su ɔ?

23 Nanwlɛ, i bo bolɛ nun’n Zoova fali ajalɛ kɛ ɔ́ kló klɔ sran. Ninnge kpanngban kle kɛ “ɔ dun mmua kloli ye.” Sran ng’ɔ klo sran’n ɔ di aklunjuɛ kpɛkun ɔ nin i wiengu’m be nuan sɛ. Ɔ maan kɛ be kan Zoova ndɛ kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn m’ɔ ‘di aklunjuɛ’n,’ i sɔ’n boman e nuan. (Jue Mun 104:31) Sanngɛ kosan kun te o lɛ. Yɛle kɛ: ?Zoova klo e e tinuntinun? Ndɛ tre ng’ɔ́ bá lɛ’n wá tɛ́ kosan sɔ’n su.

^ ndɛ kpɔlɛ 11 Kun yɛle phileo (fileo). I bo’n yɛle “sran kɛ e janvuɛ annzɛ e niaan bian sa’n, i sa klolɛ.” Ndɛ mma sɔ’n o Biblu’n i bue nga be klɛli i Glɛki nun’n kpɛ sunman. Ndɛ mma kun ekun yɛle storgê (Stɔrzɛ). Be fa kan be awlobofuɛ’m be klolɛ’n i ndɛ. Sran klolɛ wafa sɔ’n 2 Timote 3:3 se kɛ ɔ́ kán ase mɛn’n i awieliɛ blɛ’n nun. Kun ekun yɛle Érôs (Erɔs). I bo’n yɛle bla kun nin yasua kun be wun klolɛ. Ndɛ mma sɔ’n o Biblu’n nun, sanngɛ be boman su kaan sa Biblu’n i bue nga be klɛli i Glɛki nun’n i nun.Nyanndra Mun 5:15-20.