I su junman dilɛ'n i siesielɛ

Kle aniɛn'n

Kɔ i nun yiyilɛ nɲɔn su'n su trele

Kɔ like ng'ɔ o fluwa'n nun'n su trele

Kɔ i nun ndɛ'n su trele

Zoova i Lalofuɛ mun

Wawle

?Ngue like yɛ Biblu’n kle i sakpasakpa ɔ?

 NDƐ TRE BLU NIN NSAN

Maan e bu nguan’n kɛ Ɲanmiɛn fa bu i’n sa

Maan e bu nguan’n kɛ Ɲanmiɛn fa bu i’n sa
  • ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn bu nguan’n niɔn?

  • ?Ɲanmiɛn bu kuɛ tulɛ’n i sɛ?

  • ?Wafa sɛ yɛ e kwla kle kɛ nguan’n ti like cinnjin ɔn?

1. ?Wan yɛ ɔ yili ninnge kwlaa nga be o nguan nun’n niɔn?

ƝANMIƐN nuan ijɔfuɛ Zeremi seli kɛ: ‘Zoova ti Ɲanmiɛn sakpa. Ɔ ti Ɲanmiɛn kun m’ɔ lafiman.’ (Zeremi 10:10) I kpa bɔbɔ’n, Ɲanmiɛn Zoova’n ɔ ti like kwlaa nga be le nguan’n be Yifuɛ. Anzi mɔ be o ɲanmiɛn su lɔ’n be seli i kɛ: ‘Wɔ yɛ a yili like’n kwlaa ɔ, a klo kɛ á yí be ti yɛ a yili be ɔ, yɛ ɔ ti yɛ be o lɛ ɔ.’ (Sa Nglo Yilɛ 4:11) Ɲanmiɛn manmanlɛ jue kun nun’n, Famiɛn Davidi seli kɛ: ‘Nguan’n i bo’n, ɔ wun lɔ yɛ ɔ wɔ ɔ.’ (Jue Mun 36:10) Ɔ maan, nguan’n ti like kun mɔ Ɲanmiɛn fa mannin e ɔ.

2. ?Ngue like yɛ Ɲanmiɛn yo fa nian e lika ɔ?

2 Zoova nian e lika wie kusu. (Sa Nga Be Yoli’n 17:28) I yɛ ɔ man e aliɛ nga e di’n, ɔ nin nzue nga e nɔn’n, ɔ nin aunmuan mɔ i ti yɛ e lo wunmiɛn’n, ɔ nin asiɛ mɔ e tran su’n niɔn. (Kanngan Sa Nga Be Yoli’n 14:15-17 nun.) Zoova yoli i sɔ naan mɛn dilɛ’n w’a yo fɛ. Sanngɛ, kɛ ɔ ko yo naan e mɛn dilɛ’n w’a yo e fɛ kpa’n, ɔ fata kɛ e suan Ɲanmiɛn i mmla mun naan e nian be su e nanti.—Ezai 48:17, 18.

MAAN E BU NGUAN’N I LIKE CINNJIN

3. ?Ɲanmiɛn buli Abɛli i kunlɛ’n i sɛ?

3 Ɲanmiɛn klo kɛ e bu e bɔbɔ e nguan’n nin sran uflɛ’m be liɛ’n i like cinnjin kpa. Adam nin Ɛvu be blɛ su’n, be wa Kaɛn fɛli i sinma yasua Abɛli i wun ya dan kpa. Zoova wlali Kaɛn su  nun kɛ i ya m’ɔ fali’n ti ɔ kwla yo sa tɛ kpa. Sanngɛ Kaɛn buli i su nun waka. Ɔ ‘tɔli i nian bian Abɛli su ɔ kunnin i.’ (Bo Bolɛ 4:3-8) Kaɛn i niaan m’ɔ kunnin i’n ti, Zoova tuli i fɔ.—Bo Bolɛ 4:9-11.

4. ?Moizi Mmla nun’n, wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn yili nguan’n i cinnjin m’ɔ ti’n i nglo ɔ?

4 Kɛ ɔ dili afuɛ kɔe 2.400, Zoova mannin Izraɛlifuɛ’m be mmla naan b’a kwla su i kɛ nga ɔ klo’n sa. Kɛ mɔ Ɲanmiɛn nuan ijɔfuɛ Moizi ja su yɛ Ɲanmiɛn sinnin naan w’a fa mmla sɔ’n w’a man Izraɛlifuɛ mun’n ti’n, ɔ ju wie’n be flɛ i kɛ Moizi Mmla’n. Moizi Mmla’n i nun kun se kɛ: “Nán kun sran.” (Mmla’n 5:17) I sɔ’n kleli Izraɛlifuɛ’m be kɛ Ɲanmiɛn i ɲrun’n, sran’m be nguan’n ti like cinnjin kpa, naan ɔ fata kɛ be kusu be wiengu’m be nguan’n, ɔ yo be ɲrun like cinnjin kpa wie.

5. ?Wafa sɛ yɛ ɔ fata kɛ e bu kuɛ tulɛ’n niɔn?

5 ?Yɛ ba nga ɔ te o i nin klun’n, i nguan liɛ’n nin? I yo, Moizi Mmla’n kle kɛ ba m’ɔ te o i nin klun’n i kunlɛ’n ti like tɛ. Nanwlɛ, nguan sɔ’n bɔbɔ ti Zoova i ɲrun like cinnjin kpa wie. (Kanngan Ezipt Lɔ Tulɛ 21:22, 23 * nin Zeremi 1:5 nun.) I sɔ’n kle kɛ kuɛ tulɛ’n ti tɛ.

6. ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e kpɔ sran ɔn?

6 Sɛ e bu nguan’n i like cinnjin’n, é bú e wiengu mun kɛ ɔ nin i fata sa’n wie kusu. Biblu’n se kɛ: ‘Sran kwlaa ng’ɔ kpɔ i niaan’n, nn ɔ ti sran kunfuɛ, yɛ an si kɛ sran kunfuɛ’n ɔ leman anannganman nguan.’ (1 Zan 3:15) Sɛ e kunndɛ kɛ é ɲán anannganman nguan’n, ɔ fata kɛ e nunnun sran kpɔlɛ’n i osu’n e awlɛn’n nun. Afin sran kpɔlɛ’n yɛ ɔ yo maan be yo be wiengu abɔlɛ sa kekleekle mun ɔn. (1 Zan 3:11, 12) Ɔ ti cinnjin kpa kɛ e suan e wiengu klolɛ.

7. ?Ayeliɛ benin mun yɛ be kle kɛ sran kun buman nguan’n i like cinnjin ɔn?

7 ?E bɔbɔ e nguan’n i like cinnjin bulɛ’n ti ɔ sɛ? Sran’m be kunndɛman kɛ bé wú, sanngɛ aklunjuɛ dilɛ’n i kunndɛlɛ’n ti  sran wie’m be kɔ wie’n i nuan. Wie’m be nɔn siklɛti, annzɛ be gua asra, annzɛ kusu be kpisa taa nɲa, annzɛ kusu be nɔn drɔgi. Ninnge sɔ’m be saci sran’n i wunnɛn’n, kpɛkun wie liɛ’n, be kun i bɔbɔ. Sran nga ninnge sɔ’m be kɛn i nuan’n, ɔ bumɛn i kɛ nguan’n ti Ɲanmiɛn liɛ klonglo. Afin ayeliɛ sɔ’m be ti fiɛn Ɲanmiɛn ɲrun. (Kanngan Rɔmfuɛ Mun 6:19; 12:1 nin 2 Korɛntfuɛ Mun 7:1 nun.) Kɛ ɔ ko yo naan Ɲanmiɛn klun w’a jɔ wafa nga e su i’n i su’n, ɔ fata kɛ e wla ayeliɛ sɔ’m be ase. Kannzɛ bɔɔ i sɔ’n i yolɛ kwla yo kekle’n, sanngɛ Zoova kwla suan e bo kɛ nga ɔ nin i fata’n sa. Kpɛkun e ɲin mɔ e mian naan y’a kle kɛ nguan m’ɔ mannin e’n ti e cinnjin’n, i ɲin kpaman su.

8. ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ e ɲin kpa nguan’n i sasalɛ’n su ɔ?

8 Sɛ e bu nguan’n i like cinnjin’n, e ɲin su kpaman i sasalɛ’n su. E su faman e nguan’n e tratraman e sa bɛ nun. Kpɛkun aklunjuɛ dilɛ ti’n e su faman e nguan’n e siemɛn i wie’n nuan, annzɛ e wun mɔ e kunndɛ kɛ ɔ sanndi e’n ti. E su cisanman loto nun annzɛ e fuman moto sinnzin su. Kpɛkun e su faman e wun wlɛmɛn i be wun kpinngbinlɛ wafa mɔ sa kekleekle yolɛ o nun’n, annzɛ m’ɔ kwla kpɛ e nguan i sin’n i nun. (Nyanndra Mun 4:17) Laa nun’n, Mmla nga Ɲanmiɛn mannin Izraɛlifuɛ mun’n waan: ‘Sɛ amun kplan sua uflɛ’n [mɔ i ti su’n ti gbagblagba’n], amun kplan talɛ kaan kun i ti su aunmuan fawlɛ’n i nuan su tɛɛn maan ɔ sin yiɛ i. W’a yoman sɔ’n, sɛ sran wie flo lɔ tɔ ɔ wu’n, kpɛkun bé sé kɛ wɔ yɛ a kunnin i ɔ.’ (Mmla’n 22:8) Kɛ nga mmla sɔ’n i nun akunndan’n fa kle’n sa’n, sɛ like kɛ asikalie sa ɔ sua’n nun’n niɛn i lika naan sran fi w’a seliman su w’a tɔman, naan like yaya w’a yomɛn i. Sɛ a le loto kusu’n, nian sɛ i nun ninnge’m be ti siesiewa kpa o. Nán yaci ɔ sua’n annzɛ ɔ loto’n annzɛ ɔ moto’n lɛ maan i nun like wie ti’n, ɔ kpɛ ndɛ man ɔ bɔbɔ annzɛ ɔ wiengu.

9. ?Sɛ e bu nguan’n i like cinnjin’n, wafa sɛ yɛ é yó nnɛn mun ɔn?

9 ?Yɛ nnɛn’m be nguan’n nin? Be nguan’n ti Ɲanmiɛn liɛ klonglo wie. Ɲanmiɛn mannin e atin kɛ e kun nnɛn mun e di, e fa be kplo’n annzɛ be ndrɛ’n e kpa e wun wlawlalɛ like, annzɛ e fa e sasa e wun. (Bo Bolɛ 3:21; 9:2, 3; Ezipt Lɔ Tulɛ 21:28) Sanngɛ sɛ e yo nnɛn’m be abɔlɛ’n, annzɛ sɛ e kun be ngbɛnngbɛn  e fa yiyi e ɲin su’n, i sɔ’n ti tɛ. Kpɛkun, i sɔ’n kle kɛ e buman nguan’n m’ɔ ti Ɲanmiɛn liɛ klonglo’n i like fi.—Nyanndra Mun 12:10.

MAAN E BU MMOJA’N I LIKE CINNJIN

10. ?Wafa sɛ yɛ Ɲanmiɛn kleli kɛ nguan’n nin mmoja’n be kɔ likawlɛ ɔ?

10 Kɛ Kaɛn kunnin i niaan bian’n, i sin Zoova seli Kaɛn kɛ: ‘Abɛli i mmoja mɔ a guɛli i ase’n ɔ ti kɛ sran yɛ ɔ su flɛ min kɛ n tu i klunngbɔ sa.’ (Bo Bolɛ 4:10) Kɛ Ɲanmiɛn kán Abɛli i mmoja’n i ndɛ’n, Abɛli i nguan’n yɛ ɔ kɛn i ndɛ ɔ. Kaɛn kunnin Abɛli. I sɔ ti’n, ɔ fata kɛ be tu i fɔ. Ɔ ti kɛ Abɛli i mmoja’n annzɛ i nguan’n ɔ kpan flɛ Zoova kɛ ɔ tu i klunngbɔ sa. Nowe blɛ su’n, like nga ɔ o nguan’n nin mmoja’n be afiɛn’n i ɲin fiteli ekun. Kwlaa naan nzue dan’n w’a tɔ’n, waka mma mun nin nɲanɲa mun, ɔ nin ninnge nga be ti kɛ awie nin ngatɛ mma sa’n, be ngunmin yɛ sran’m be di ɔ. Sanngɛ kɛ nzue dan’n tɔli’n, i sin Zoova seli Nowe nin i mma mun kɛ: ‘Asiɛ’n su nnɛn nin anunman mun an di be kwlaa.’ Sanngɛ, Ɲanmiɛn mannin be mmla nga ɔ o yɛ’n: ‘Sanngɛ nán an di nnɛn nin i mmoja’n afin i nun yɛ i nguan’n wo ɔ.’ (Bo Bolɛ 1:29; 9:2-4) Nanwlɛ, Zoova kle weiin kɛ nguan’n nin mmoja nga ɔ o nnɛn nin sran’m be nun’n, be kɔ likawlɛ.

11. ?Kɛ ɔ fin Nowe blɛ su’n, like benin yɛ Ɲanmiɛn waan nán be fa mmoja’n be yo ɔ?

11 Kɛ e diman mmoja’n, e kle kɛ e ɲrun’n, ɔ ti like nanndoliɛ. Mmla nga Zoova mannin Izraɛlifuɛ mun’n i nun’n, ɔ seli kɛ: ‘Sɛ sran wie kɔ koniɛn naan ɔ ko ɲan nnɛn annzɛ kusu anunman wie mɔ be kwla di i nnɛn’n, ɔ guɛ i mmoja’n i ase naan ɔ bo fa kata su. I sɔ’n ti yɛ n waan nán Izraɛlifuɛ’m be di mmoja’n niɔn.’ (Saun Yolɛ 17:13, 14) Ɲanmiɛn i mmla m’ɔ tannin nnɛn mmoja dilɛ’n, m’ɔ fa mannin Nowe afuɛ 800 kwlaa naan w’a man mmla ngalɛ’n, kɛ é sé yɛ’n be te di su. Akunndan nga Zoova bu’n ɔ ti weiin: I sufuɛ’m be kwla di nnɛn mun, sanngɛ be kwlá diman be mmoja’n. Ɔ fata kɛ be gua mmoja’n i ase. Yɛle kɛ be fa nnɛn’n i nguan’n wla Ɲanmiɛn sa nun.

12. ?Mmla benin yɛ Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n Ɲanmiɛn wawɛ’n mannin mɔ e te di su andɛ ɔ?

 12 Klistfuɛ’m be di mmla kunngba’n su. Akoto mun nin Klistfuɛ uflɛ mɔ Klistfuɛ klikli’m be blɛ su’n be ti Klistfuɛ’m be ɲrun dinfuɛ’n be yiali naan b’a kle mmla nga ɔ fata kɛ Klistfuɛ’m be kwlaa be di su asɔnun’n nun’n. Ndɛ nga be kannin’n yɛ: ‘Ɲanmiɛn wawɛ’n bu i kɛ ɔ ti kpa kɛ nán maan e fa ndɛ fi uka ng’ɔ ti cinnjin’n su man amun, yɛ e kusu e buli sɔ, yɛle kɛ nán an di amuɛn su, nán amun di mmoja nin nnɛn ng’ɔ wu i sa su’n [mɔ i mmoja’n ka i nnɛn’n nun’n], yɛ nán an kunndɛ bla m’ɔ timan amun yi annzɛ bian m’ɔ timan amun wun’n.’ (Sa Nga Be Yoli’n 15:28, 29; 21:25) I sɔ ti’n, ‘nán e di mmoja.’ Ɲanmiɛn ɲrun’n, mmoja mɔ e diman’n, ɔ ti cinnjin kɛ amuɛn mɔ e sɔman’n ɔ nin bla nin bian kunndɛlɛ sukusuku mɔ e yoman’n sa.

?Sɛ dɔɔtrɔ’m be tannin ɔ nzan nɔnlɛ’n, á fá wie wlá ɔ kplo’n nun?

13. Like ti yɛ mmla m’ɔ kle kɛ nán e di mmoja’n ɔ kan e kplo nun mmoja wlalɛ’n, yiyi nun.

13 ?Mmla m’ɔ kle kɛ nán e di mmoja’n, ɔ kan e kplo nun mmoja wlalɛ’n wie? Ɛɛn. E fa sunnzun ase kun e nian. Wie liɛ’n, dɔɔtrɔ kun w’a tannin ɔ nzan nɔnlɛ. ?Sanngɛ yoo, i sɔ’n kle kɛ sɛ nzan’n i nɔnlɛ yɛ a kwlá nɔnman’n, sanngɛ a kwla fa wla ɔ kplo’n nun? Ɔ timan sɔ mlɔnmlɔn! I kunngba’n, mmoja mɔ e diman’n, yɛle kɛ kannzɛ ɔ yo sɛ o, ɔ wluman e wunnɛn’n nun mlɔnmlɔn. Mmla m’ɔ kle kɛ nán e di mmoja’n i bo’n yɛle kɛ e su yaciman sran fi lɛ naan ɔ wla e kplo’n nun mmoja.

14, 15. ?Sɛ dɔɔtrɔ’m be se kɛ ɔ fata kɛ be wla Klistfuɛ kun nun mmoja’n, ɔ́ yó i sɛ? ?Yɛ ngue ti yɛ ɔ́ yó sɔ ɔ?

14 ?Yɛ sɛ like yaya wie yo Klistfuɛ kun annzɛ sɛ ɔ fata kɛ be kpaci i nun naan i nun kpacilɛ sɔ’n su yoman blɛblɛ’n nin? Wie nun ɔn, dɔɔtrɔ’m be kwla se kɛ, sɛ b’a wlɛmɛn i nun mmoja’n ɔ́ wú. Nanwlɛ, nán wie’n yɛ Klistfuɛ’n kunndɛ ɔ. Ɔ kunndɛ kɛ ɔ́ sɛ́sɛ́ i nguan’n m’ɔ ti like nanndoliɛ kun mɔ Ɲanmiɛn mɛnnin i’n, ɔ maan ɔ́ kplín su kɛ be fa ayre uflɛ mɔ mmoja ndɛ nunman nun’n be yo i. I sɔ ti’n, sɛ ayre uflɛ wie o lɛ mɔ be faman mmoja be yoman’n, ɔ́ kúnndɛ i lifuɛ’n dɔɔtrɔ’m be sa nun.

15 ?Klistfuɛ kun kúnndɛ kɛ ɔ́ fɔ́n Ɲanmiɛn mmla’n naan w’a ka nguan nun kan mɛn’n nga nun? Zezi seli kɛ: ‘Sran ng’ɔ klo kɛ ɔ́ sɛ́sɛ́ i wun’n [i nguan’n], ɔ́ kpɛ́ i nguan’n sin, sanngɛ sran ng’ɔ  kpɛ i nguan’n sin min ti’n, ɔ́ ɲɛ́n i ekun.’ (Matie 16:25) E kunndɛman kɛ wie’n kun e. Sanngɛ, sɛ dɔ nga su’n, e nguan’n i sasalɛ ti e fɔn Ɲanmiɛn i mmla’n, ɔ cɛman naan anannganman nguan’n w’a fi e sa. Ɔ maan nga ɔ ti ngwlɛlɛ like’n, yɛle kɛ e fa e wla’n guɛ i Ɲanmiɛn i mmla seiin’n su naan e lafi su kpa kɛ sɛ bɔɔ e wu’n, e Nguan Manfuɛ’n i wla’n su fiman e su. Ɔ́ cɛ́n e, kpɛkun nguan m’ɔ ti like cinnjin kpa m’ɔ fa cɛli e’n, ɔ́ mán e wie ekun.—Zan 5:28, 29; Ebre Mun 11:6.

16. ?Ngue like yɛ Ɲanmiɛn sufuɛ kpa’m be jran su kpa kɛ bé yó ɔ?

16 Andɛ’n, Ɲanmiɛn sufuɛ kpa’m be jran su kpa kɛ mmoja’n i su ndɛ’n nun’n, bé fá atin nga Ɲanmiɛn kle be’n i su. Be su diman mmoja’n i wafa’n wie fi le. Be su faman mmoja yoman be wun ayre kusu. * Be si weiin kpa kɛ mmoja’n i Yifuɛ’n ɔ si like nga ɔ ti kpa man be’n. ?Kɛ a bu i sɔ wie ɔ?

LIKE KUNNGBA NGA Ɔ FATA KƐ BE FA MMOJA’N BE YO’N

17. ?Laa nun Izraɛli lɔ’n, like kunngba lekeleke nga Ɲanmiɛn Zoova kɛ be fa mmoja’n be yo’n yɛle benin?

17 Moizi Mmla’n fa e ɲin sie i like kunngba lekeleke nga ɔ fata kɛ be fa mmoja’n be yo’n i su. Laa nun kɛ Izraɛlifuɛ’m bé sú Zoova’n, ɔ seli be kɛ: ‘Like kwlaa ng’ɔ lo wunmiɛn’n, i mmoja’n nun yɛ i nguan’n wo ɔ. I sɔ’n ti yɛ maan m mannin amun atin kɛ mmoja yɛ amun fa be se min yaci min suwlɛ’n su naan m’an kplin amun ngbata’n su’n niɔn. Mmoja’n yɛ maan sɛ be kpata ɔ be kplin su ɔ.’ (Saun  Yolɛ 17:11) Kɛ Izraɛlifuɛ’m be fɔn’n, be kwla fa nnɛn kun yi tɛ naan b’a yaci be sa tɛ’n b’a cɛ be. Be fa nnɛn’n mmoja’n i bue be guɛ i Ɲanmiɛn suwlɛ’n su tannin sua’n nun lɔ. I sin’n, Ɲanmiɛn i sua’n nun yɛ be wa yoli i sɔ’n niɔn. Like kunngba lekeleke nga ɔ fata kɛ be fa mmoja’n be yo’n, yɛle tɛ sɔ’m be yilɛ’n.

18. ?Zezi i mmoja nga be guɛli i ase’n ti’n, mmlusuɛ nin suyralɛ benin mun yɛ e kwla ɲan be ɔ?

18 Klistfuɛ kpa’m be diman Moizi Mmla’n su kun. Ɔ maan, be faman nnɛn yiman tɛ kun, kpɛkun be faman nnɛn mmoja guaman tɛ yiwlɛ su manman Ɲanmiɛn kun. (Ebre Mun 10:1) Sanngɛ, mmoja nga laa Izraɛlifuɛ’m be blɛ su be fa guɛli i Ɲanmiɛn suwlɛ’n su’n, ɔ ti nanndoliɛ tɛ mɔ Ɲanmiɛn Wa Zezi Klist yili’n, i nzɔliɛ. Kɛ nga e wunnin i fluwa nga i ndɛ tre 5 nun’n sa’n, kɛ Zezi yacili i wun lɛ kɛ be guɛ i mmoja’n i ase’n, ɔ fɛli i nguan mɔ fɔ nunman nun’n yili e ti tɛ. I sin’n, ɔ fuli ɲanmiɛn su lɔ, kpɛkun ɔ fɛli i nguan mɔ fɔ nunman nun m’ɔ fa yili tɛ’n kleli Ɲanmiɛn naan ɔ́ fá kpɔ́ Adam i osu’n nunfuɛ’m be ti. Ɔ  yoli sɔ kpɛ kunngba cɛ, ɔ su yoman sɔ kun. (Ebre Mun 9:11, 12) Ɲanmiɛn kwla jrɛn i sɔ liɛ’n su ɔ yaci sa tɛ nga e yo be’n ɔ cɛ e, kpɛkun i sɔ’n tikeli anannganman nguan’n i atin’n mannin e. (Matie 20:28; Zan 3:16) Like ngunmin kun sɔ mɔ be fali mmoja’n be yoli’n, ɔ yoli cinnjin dan! (1 Piɛr 1:18, 19) Zezi i mmoja nga be guɛli i ase’n i sulafilɛ’n i kunngba cɛ yɛ maan e kwla fite nun ɔn.

?Wafa sɛ yɛ a kwla kle kɛ a bu nguan’n nin mmoja’n be like cinnjin ɔn?

19. ?Kɛ ɔ ko yo naan ‘sran ng’ɔ mlin’n, w’a yo i bɔbɔ i ndɛ’n,’ ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo ɔ?

19 Nguan mɔ Ɲanmiɛn Zoova mannin e’n ti’n, e kwla lɛ i ase dan! ?Ɔ maan, ɔ nin i fataman kɛ i sɔ’n wla e fanngan kɛ e bo i jasin fɛ’n e kle e wiengu mun naan be lafi Zezi i tɛ m’ɔ yili’n su naan b’a kwla ɲan anannganman nguan’n? Sran’m be nguan m’ɔ ti e cinnjin kɛ ɔ ti Ɲanmiɛn i cinnjin sa wie’n, ɔ́ wlá e fanngan maan é tú e klun é yó i sɔ’n juejue su. (Kanngan Ezekiɛl 3:17-21 nun.) Sɛ e wla e wun ase e di junman sɔ’n, é kwlá íjɔ kɛ akoto Pɔlu sa. Ɔ seli kɛ: ‘Ń kán klé amun kpa kɛ amun nun sran ng’ɔ mlin’n, i bɔbɔ ndɛ ɔ, min ndɛ nunman nun. Afin n kannin Ɲanmiɛn i klun sa’n kwlaa kleli amun, m’an fiaman wie fi su amun wun.’ (Sa Nga Be Yoli’n 20:26, 27) Ninnge’m be nun kpafuɛ nga e kwla yo naan y’a kle kɛ nguan’n nin mmoja’n be ti e cinnjin tra like kwlaa’n, yɛle kɛ e kan Ɲanmiɛn nin ninnge nga i waan ɔ́ yó be’n be ndɛ e kle sran mun.

^ ndɛ kpɔlɛ 5 Kannzɛ wafa nga Biblu’n wie’m be kaci ndɛ mma sɔ’n maan be kwla bu i kɛ sɛ niɛn’n wu’n, yɛ be kun sran’n sie i osu’n, sanngɛ Biblu’n i su like suanfuɛ’m be waan wafa nga be klɛli ndɛ’n i Ebre nun’n, “ɔ kle weiin kɛ nán sa ng’ɔ ɲan bla’n i ngunmin’n i ndɛ yɛ be kan ɔn.”

^ ndɛ kpɔlɛ 16 Sɛ a kunndɛ kɛ á sí ayre nga be fa sin mmoja’n i osu’n, nian fluwa Comment le sang peut-il vous sauver la vie ? mɔ Zoova i Lalofuɛ’m be yili’n, i ndɛ treDes substituts de qualité nun.