Kɔ i nun ndɛ'n su trele

Kɔ like ng'ɔ o fluwa'n nun'n su trele

Zoova i Lalofuɛ mun

Kle aniɛn'n Wawle

 AKPASUA 3

?Wan mun yɛ be tran aolia nun lika’n nun lɔ-ɔ?

?Wan mun yɛ be tran aolia nun lika’n nun lɔ-ɔ?

1. ?Ngue yɛ be fa amuɛn sɔlɛ wafawafa’m be sunnzun i-ɔ?

E KWLA fa sran ble’m be amuɛn sɔlɛ wafawafa’n, e sunnzun oka kun. Ɲanmiɛn Kpli m’ɔ le tinmin’n yɛ ɔ o oka sɔ’n i su nglo lɔ-ɔ. Kpɛkun mmusu mun mɔ sran’m be bu i kɛ be ti Ɲanmiɛn i sufuɛ’n, be o oka’n i nvɛnwunnvɛnwun. Yɛ be nga be mantan be’n, yɛle wunmiɛn mun. Be yɛ be nian be osufuɛ nga be te o nguan nun’n, be lika-ɔ. Kpɛkun be nga be o oka’n i ja ngua’n, yɛle baefuɛ nin wunnzue yifuɛ mun.

2. ?Wafa sɛ yɛ ndɛ kun kle kɛ sran’m be fa be amuɛn sɔlɛ ninnge’m be fa wlu be Ɲanmiɛn sulɛ’n nun-ɔn?

2 Sran ble’m be amuɛn sɔlɛ sɔ’n, ɔ wlu Ɲanmiɛn i sulɛ nun kpa. I ti yɛ be kan be ndɛ kun se: “Kannzɛ bɔbɔ a lafi Ɲanmiɛn su’n, (a kɔ asɔnun annzɛ a flɛ Ɲanmiɛn) sanngɛ fa like sasa ɔ wun.”

3. ?Ninfan yɛ e kwla si be nga be tran aolia nun lika’n nun lɔ’n be su ndɛ-ɔ?

3 ?Amuɛn nga be sɔ be’n be ti nanwlɛ like? Biblu’n kan be nga be tran aolia nun lika’n nun lɔ’n, be ndɛ kle e.

Zoova ti Ɲanmiɛn nanwlɛfuɛ’n

4. ?Ngue yɛ sran ble mɛn’n nun’n, Ɲanmiɛn sulɛ wafawafa’m be akpasua dandan nsan’n be nuan sɛ su-ɔ?

4 Sran ble mɛn nun’n, i be nga be kɔ asɔnun nin o, i Ɲanmiɛn flɛfuɛ mun o, annzɛ i amuɛn sɔfuɛ mun o, be akpasua dandan nsan sɔ’n be nuan sɛ su kɛ Ɲanmiɛn o lɛ, naan like fi nunmɛn i sin. Biblu’n se kɛ ɔ ti “dan tra amuɛn’m be ngba’n. Ɔ ti miɛn’m be Miɛn. Ɔ ti Nyanmiɛn Kpli, ɔ lɛ wunmiɛn, ɔ yo sro.” (Mmla’n 10:17) Amuɛn sɔlɛ’n, i su ndɛ nga Geofrey Parindɛr m’ɔ ti laa sa’m be su fluwa klɛfuɛ dan kun’n, ɔ kannin’n yɛ: “Ɲanmiɛn mɔ like fi nunmɛn i sin’n, m’ɔ yili klɔ sran’n nin amuɛn mun’n, m’ɔ ti like kwlaa be yifuɛ’n, i su yɛ sran ble’m be sunman lika be fa be wla gua-ɔ.”

5. ?Dunman benin wie mun yɛ be fa flɛ Ɲanmiɛn-ɔn?

5 Kannzɛ bɔbɔ sran’m be lafi Ɲanmiɛn su’n, sanngɛ be siman Ɲanmiɛn i sran wafa ng’ɔ ti’n i kpa. Sɛ be waan bé sí sran kun’n, like’n nga be dun mmua yo’n, yɛle i dunman’n i silɛ. Ɲanmiɛn sulɛ wafawafa be nuan sɛman Ɲanmiɛn i dunman’n su. Be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Klistfuɛ’n, be flɛ i Ɲanmiɛn. I bo’n yɛle kɛ “ɔ le tinmin.” Ɲanmiɛn flɛfuɛ’m be flɛ i kɛ Allah. Be nga be sɔ amuɛn’m be liɛ’n, wafa nga be fa flɛ Ɲanmiɛn’n, ɔ kacikaci aniɛn’m be nun. Dunman nga be fa flɛ Ɲanmiɛn sran ble mɛn’n nun’n, John S. Mbiti i fluwa Concepts de Dieu en Afrique (angle nun) i nun’n, ɔ boboli i wafawafa lele ya nnun (500) tra su, i su. I waan anango be klɔ lɔ (Nigeria) Yoruba aniɛn’n nun’n, be flɛ Ɲanmiɛn kɛ Olodumare; Kikuyu (Kenya) aniɛn’n nun’n, be flɛ i kɛ Ngai, yɛ Zulu (Afriki di Sidi) aniɛn’n nun’n, be flɛ i kɛ Unkulunkulu.

6, 7. ?Ɲanmiɛn i dunman’n yɛle benin, yɛ ngue ti yɛ e si sɔ-ɔ?

 6 ?Ɲanmiɛn i dunman’n i su ndɛ’n benin yɛ i bɔbɔ kannin-ɔn? I nun mɔ Ɲanmiɛn seli Moizi kɛ ɔ fa Izraɛlifuɛ mun Ezipti mɛn’n nun lɔ fite’n, Moizi usɛli i kɛ: “Kɛ ń wá kó tó Izraɛlfuɛ’m be lɔ bɔ ń sé kɛ: ‘Amun nannan’m be Nyanmiɛn’n yɛ ɔ sunmannin min amun sin’n,’ bé wá úsa min kɛ: ‘?Yɛ be flɛ i sɛ?’ ?Ń tɛ́ be su sɛ?”—Ezipt Lɔ Tulɛ 3:13.

7 Ɲanmiɛn tɛli i su kɛ: “Ndɛ nga á wá kán klé Izraɛlfuɛ mun’n yɛ: ‘[Zoova, NW] b’ɔ ti amun nannan’m be Nyanmiɛn’n [...] yɛ ɔ sunmannin min amun sin ɔn.’ Min dunman ng’ɔ o lɛ titi’n yɛ ɔ o lɛ-ɔ, dunman nga yɛ blɛ’n kwlaa nun sran’m bé fá flɛ́ min-ɔn.” (Ezipt Lɔ Tulɛ 3:15). Dunman Zoova’n, ɔ o Biblu’n nun kpɛ ko ju akpi lele nso (7.000) tra su. Sanngɛ Biblu’n i kacifuɛ wie’m be fali “Ɲanmiɛn” annzɛ “Min” annzɛ “Anannganman” be fa sieli i dunman sɔ’n i osu nun.

8. ?Sran i wafa benin yɛ Zoova ti-ɔ, yɛ ngue yɛ ɔ fata kɛ e yo naan i klun w’a jɔ e wun-ɔn?

8 ?Sran i wafa benin yɛ Zoova ti-ɔ? Ɔ ti aolia nun sran, ɔ ti Kpli, ɔ le ɲrun kpa, like fi nunmɛn i sin, be kwlá faman like fi be sunnzunmɛn i. (Mmla’n 6:4; Ezai 44:6) Zoova seli Moizi kɛ: “N ti [Zoova, NW] ɔ Nyanmiɛn yɛ n si kwla.” Yɛle kɛ sɛ e waan Zoova i klun jɔ e wun’n, saan i kunngba cɛ yɛ ɔ fata kɛ e su i-ɔ. Ɔ kloman kɛ e su like uflɛ fi saan i kunngba cɛ.—Ezipt Lɔ Tulɛ 20:3-5.

Zezi Klist ti Ɲanmiɛn Sielɛ’n i su Famiɛn.

9. ?Ngue ti yɛ e kwla se kɛ Zezi nin Zoova be sɛman-ɔn?

9 Andɛ Zezi i sran wafa ng’ɔ ti’n, sran’m be wunmɛn i wlɛ. Be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be ti Klistfuɛ’n be bu i kɛ atre nsan’n, i nun sran’n kun yɛle Zezi. Sanngɛ Biblu’n w’a seman kɛ Ɲanmiɛn ti atre nsan. Kpɛkun w’a seman kɛ Zezi nin Zoova be sɛ. Zezi bɔbɔ seli kɛ: “E Si’n lɛ nyrun tra min.”—Zan 14:28.

10. ?Ka naan Zezi w’a ba asiɛ’n su wa’n, ninfan yɛ ɔ o laa-ɔ?

10 Biblu’n kle kɛ ka naan Zezi w’a ba asiɛ’n su wa kɛ klɔ sran sa’n, ɔ ti aolia nun sran ɲanmiɛn su lɔ laa, naan ɔ le tinmin. Zoova yili aolia nun sran mun ɲanmiɛn su lɔ, kpɛkun ɔ yili Adam nin Ɛvu asiɛ’n su wa. Aolia nun sran klikli nga Zoova yili’n, yɛle Zezi.—Zan 17:5; Kolɔsfuɛ Mun 1:15.

11. ?Wafa sɛ yɛ be kwla wuli Zezi kɛ klɔ sran sa-ɔ?

11 I afuɛ ko ju akpi nɲɔn (2.000) yɛ, Zoova fali aolia nun sran sɔ’n i nguan wlɛli i talua mɔnnɛnmɔnnɛn Mali i ku sɛ nun. Anzi Gabliɛli seli i kɛ: ‘Nian, á wá wunnzɛ, á wú ba yasua, yɛ á tɔ́n i dunman [Zezi]. I sielɛ’n ɔ su ɲanman awieliɛ.’—Lik 1:31, 33. *

12. ?Like nga ti yɛ Zezi bali asiɛ’n su’n, be nun kun yɛle benin?

12 Kɛ Zezi i awuliɛ’n yoli kɛ nga sa. Ɔ ɲinnin, kpɛkun ɔ kleli sran mun Zoova i klun sa’n i su ninnge mun. Ɔ seli Rɔmfuɛ’m be kpɛn’n kun kɛ: “Nian sa ti bɔ be wu min’n, sa ti bɔ m bali mɛn’n nun’n yɛ: m bali kɛ ń kán ndɛ ng’ɔ ti nanwlɛ’n klé sran mun.” (Zan 18:37). Sɛ e suan like nga Zezi kleli’n i su like’n, e kwla si Ɲanmiɛn i klun sa’n weiin. E kwla si wafa nga é yó naan Ɲanmiɛn klun w’a jɔ e wun’n.

13. ?Like nga ti yɛ Zezi bali asiɛ’n su’n, be nun kun ekun yɛle benin?

13 Like nga ti yɛ Zezi bali asiɛ’n su’n, be nun kun ekun yɛle kɛ ɔ bali naan ɔ́ fɛ́ i wun fá kpɔ́ e ti naan e ɲan e ti sa tɛ mɔ e  nannan Adam fa sali e’n, i sa nun. (Matie 20:28) Ɔ maan é kwlá ɲán anannganman nguan. Akoto Zan seli kɛ: “Afin Nyanmiɛn kloli mɛn’n lele ɔ fɛ i Wa kunngba cɛ’n mannin naan sran kwlaa ng’ɔ lafi i su’n, w’a mlin-man, sanngɛ ɔ nyan anannganman nguan.”—Zan 3:16.

14. (a) ?Kɛ Zezi wuli’n, ngue sa yɛ ɔ juli-ɔ? (b) ?Tranwlɛ benin yɛ Zezi le i ɲanmiɛn su lɔ dɔ nga su-ɔ?

14 Kɛ Zezi wuli’n, Ɲanmiɛn cɛnnin i naan w’a sɛ i sin ɲanmiɛn su lɔ, yɛ ɔ ɲannin tinmin ekun. (Sa Nga Be Yoli’n 2:32, 33) I sin’n Zoova ‘fali kwlalɛ’n mɛnnin i, be mɛnmɛnnin i, yɛ ɔ fali famiɛn diwlɛ’n wlɛli i sa nun. Nvlenvle kwlaa nin mɛnmɛn’n kwlaa be nunfuɛ mun mɔ be kan aniɛn wafawafa’n kwlaa’n, be suli i.’ (Daniɛl 7:13, 14) Zoova maan Zezi yoli famiɛn m’ɔ le tinmin’n, i yɛ ɔ ti Zoova i Sielɛ’n i su famiɛn’n niɔn. Ɔ ka kan’n ɔ́ wá yi i tinmin’n i nglo asiɛ’n wunmuan su.

Ɲanmiɛn i junman difuɛ mun yɛle anzi mun

15. ?Blɛ benin nun yɛ be yili anzi mun-ɔn, kpɛkun ninfan yɛ be yili be-ɔ?

15 Nán Zoova nin Zezi be ngunmin yɛ be tran ɲanmiɛn su lɔ-ɔ. Zoova yili aolia nun sran uflɛ wie mun, be yɛle anzi mun. Be nun kun yɛle Gabliɛli m’ɔ nin Mali be ijɔli’n. Kɛ be yili anzi mun, b’a dunman mmua b’a tranman asiɛ’n su wa kɛ klɔ sran sa. Zoova yili be ɲanmiɛn su lɔ lele naan w’a yi klɔ sran mun. (Zɔb 38:4-7) Anzi’m be ti akpingbin.—Daniɛl 7:10.

Anzi kpakpa’m be kplinman su kɛ be koto be bo be manman be

16. ?Ngue ti yɛ ɔ fataman kɛ klɔ sran’m be manman anzi mun-ɔn?

16 Anzi kpakpa’m be kloman kɛ be koto be bo be manman be. I kpɛ nɲɔn nga akoto Zan waan ɔ́ mánmán anzi mun’n, b’a kplinman su, be seli i kɛ: “Nán yo sɔ! [...] Manman Nyanmiɛn!”—Sa Nglo Yilɛ 19:10; 22:8, 9.

17. ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ anzi’m be kwla sasa Ɲanmiɛn i sufuɛ mun-ɔn? ?Yɛ ngue ti yɛ i sɔ’n wla e fanngan-ɔn?

17 Laa’n, anzi’m be yili be wun nglo kleli Ɲanmiɛn i nvle’n nunfuɛ mun. I wie yɛle kɛ be yili Zezi i akoto mun bisua nun fiteli. Sanngɛ siɛn’n, be yomɛn i sɔ kun. (Sa Nga Be Yoli’n 5:18, 19) Sanngɛ sɛ e manman Zoova kɛ nga Biblu’n fa kan’n sa’n, e kwla lafi su kɛ i anzi mun mɔ be le tinmin’n bé sásá e. Biblu’n se kɛ: “Anannganman i anz’n ɔ bo sin yia be nga be nyin yi i’n, yɛ ɔ yi be sa kekle’m be nun fite.” (Jue Mun 34:8; 91:11). ?Ngue ti yɛ ndɛ sɔ’n fɔnvɔ e-ɔ? Afin e kpɔfuɛ tɛ kpa mun mɔ be ti aolia nun sran wie’n, be kunndɛ kɛ bé yó e abɔlɛ!

Satan ti Ɲanmiɛn i kpɔfuɛ

18. (a) ?Ngue ti yɛ anzi kun jasoli Zoova wun-ɔn? (b) ?Ngue dunman yɛ be fa flɛli anzi ɲin keklefuɛ sɔ’n niɔn?

18 Nán anzi’m be ngba yɛ be jrannin Ɲanmiɛn i sin-ɔn. Wie’m be jasoli i wun. Be yoli Ɲanmiɛn nin sran’m be kpɔfuɛ. ?Ɔ yoli sɛ yɛ ɔ kwla yoli sɔ-ɔ? Anzi nga Zoova yili be’n, be  kwlaa be ti kpa. Sanngɛ be nun kun ɔ wa kunndɛli kɛ sran’m be mɛnmɛn i, ɔ maan akunndan tɛ sɔ’n su yɛ ɔ nantili-ɔ. Be flɛ anzi sɔ’n kɛ Satan. I bo’n yɛle “[Ɲanmiɛn] ɲrun tanndanfuɛ.” Be flɛ i ekun kɛ “suɛn tɔnfuɛ,” afin ɔ bua Zoova i su ato.

19. ?Ngue ti yɛ Satan kleli Zɔbu ɲrɛnnɛn-ɔn? ?Yɛ wafa sɛ yɛ ɔ kleli i ɲrɛnnɛn-ɔn?

19 Satan su sran’m be bo kɛ be jaso Ɲanmiɛn wun wie. Maan e nian like ng’ɔ fa yoli Zɔbu m’ɔ ti Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa’n. Zɔbu ti aɲanbeunfuɛ dan kpa. Ɔ le bua 7.000, nin ɲɔnngɔnmɛn 3.000, nin nannin bla nin nannin tola 1.000, ɔ nin aflunmun bla 500. Ɔ wuli ba blu, kpɛkun i sa nun sran’m be sɔnnin kpa. I klikli nun’n, Satan kunnin Zɔbu i nnɛn nin i sufuɛ mun. I sin’n, ɔ yoli maan ‘aunmuan dan wie’ bubuli sua kun guali Zɔbu i mma’m be su kunnin be kwlaa. I sin ekun’n, Satan kleli Zɔbu ɲrɛnnɛn. “Ɔ fali tukpacɛ tɛ wie guali Zɔb wunnɛn’n su. Tukpacɛ sɔ’n ɔ yoli i ja’n bo lele fa juli i ti’n su.”—Zɔb 1:3-19; 2:7.

20. (a) ?Wafa sɛ yɛ Zɔbu ɲɛnnin i Ɲanmiɛn sulafilɛ’n i su mmlusuɛ-ɔ? (b) ?Kannzɛ bɔbɔ Zɔbu w’a jasoman Ɲanmiɛn wun’n, sanngɛ ngue yɛ Satan maan sran kpanngban kpa be yoli-ɔ?

20 Kannzɛ bɔbɔ ɔ wunnin ɲrɛnnɛn’n, sanngɛ Zɔbu w’a yaciman Ɲanmiɛn sulafilɛ le. Ɔ maan Zoova yoli i juejue kpɛkun ɔ “yoli maan i ninnge ng’ɔ lɛ i laa’n, ɔ wa ɲɛnnin i sɔ kpɛ nɲɔn.” (Zɔb 42:10). Satan w’a kwlá yoman naan Zɔbu wá yaci seiin nantilɛ. Sanngɛ ɔ yoli maan sran kpanngban kpa wie’m be jasoli Ɲanmiɛn wun. Biblu’n se kɛ: “Klunwifuɛ’n sie mɛn wunmuan’n.”—1 Zan 5:19.

21. (a) ?Ngue yɛ ɔ kle kɛ Satan kunndɛ kɛ be koto i bo be mɛnmɛn i-ɔ? (b) ?Ngue ti yɛ Zezi w’a kotoman Satan i bo-ɔ?

21 Satan kunndɛ kɛ e mɛnmɛn i. I afuɛ akpi nɲɔn (2.000) yɛ, i nun mɔ i waan ɔ́ láka Zezi’n, ɔ yili i sɔ’n i nglo weiin kpa. Biblu’n se kɛ: “Mmusu’m be si Satan fali [Zezi] ekun ɔli oka fleiin kpa kun su, ɔ fa mɛn’n i famiɛn diwlɛ’n kwlaa nin i nun ninnge b’ɔ ba be nyrunnyan’n kleli i, ɔ seli i kɛ: ‘Sɛ a koto m bo a manman min’n, ń fá ninnge nga kwlaa mán wɔ.’ ” Zezi w’a kpliman su. Ɔ seli i kɛ: “Satan, jaso lɛ! Afin be klɛli i kɛ: ‘Koto ɔ Min Nyanmiɛn’n i bo, yɛ su i kunngba cɛ.’ ” (Matie 4:8-10) Zezi si Zoova i mmla’n weiin kpa, ɔ maan w’a kunndɛman kɛ ɔ́ yó Satan i klun sa.

Aolia nun sran tɛtɛ mun yɛle mmusu mun

22. ?Ngue yɛ mmusu’m be yoli sran mun-ɔn?

22 Anzi wie’m be suli Satan su be jasoli Ɲanmiɛn i wun wie. Anzi sɔ mun mɔ be yɛle mmusu mun’n, be ti klɔ sran’m be kpɔfuɛ. Be klun yo wi kpa, kpɛkun be ti sran kunfuɛ. Laa nun’n, be yoli maan sran wie’m be kacili bobo annzɛ aɲinsifuɛ. (Matie 9:32, 33; 12:22) Be fali tukpacɛ yili wie’m be su annzɛ be yoli maan wie’m be boli fia. (Matie 17:15, 18; Mark 5:2-5) Be kleli ba kanngan be ɲrɛnnɛn bɔbɔ.—Lik 9:42.

23. (a) ?Ngue yɛ mmusu’m be kunndɛ kɛ sran’m be yo be man be-ɔ? (b) ?Satan nin mmusu’m be fali gblɛ be suli sran’m be bo kɛ be yo ngue like?

23 Mmusu sɔ’m be kusu be kunndɛ kɛ sran’m be koto be bo be manman be kɛ Satan sa wie. Mmusu’m be seman sran’m be kɛ be yaci be manmanlɛ, naan be manman Zoova kunngba mɔ nin manmanlɛ fata’n. Blɛ li yɛ be jran su kpa kɛ sran’m be yo i sɔ like be man be-ɔ. Satan nin i mmusu’m be fa gblɛ nin sran srɛ wlalɛ’n yɛ be fa ɲan sran mun naan b’a kwla koto be bo b’a manman be-ɔ. Sran sunman be siman kɛ Satan yɛ be su i-ɔ. Sɛ ɔ ti kɛ be wun i wlɛ kɛ be Ɲanmiɛn sulɛ nun’n, Satan yɛ be mɛnmɛn i’n, nn ɔ́ bó be nuan kpa. Sanngɛ Biblu’n se kɛ: “Nnɛn nga be fa sɔ amuɛn’n, mmusu mun yɛ be fa sɔ be-ɔ, nán Nyanmiɛn yɛ be sɔ i-ɔ.”—1 Korɛntfuɛ Mun 10:20.

24. ?Ninnge nga Satan nin i mmusu’m be fa laka sran mun’n, be nun kun yɛle benin?

24 Like kun ekun nga Satan nin i mmusu’m be fa laka sran mun naan be su be’n, yɛle be nga be wuli’n be su ato ndɛ nga be kle sran mun’n. Amun e nian i su ndɛ nga Biblu’n kan’n.

^ ndɛ kpɔlɛ 11 Ɲanmiɛn flɛfuɛ’m be fluwa mɔ be flɛ i kɛ Koran’n, i ndɛ tre 19 (Mali) kannin Zezi i abonuan awuliɛ’n i ndɛ. Ɔ se kɛ: “E sunmannin e Anzi’n [Mali] sin, ɔ yili i wun nglo kɛ sran kaklaka sa. Kpɛkun kɛ Mali wunnin i’n, ɔ seli kɛ: ‘Maan Aunnvuɛ sifuɛ’n sasa min ɔ lika! Sɛ a sro e Min’n, jaso min wun lɛ naan kɔ.’ Yɛ anzi’n tɛli i su kɛ: ‘Ɔ Min’n yɛ ɔ sunmannin min ɔn, n bali wɔ ba saun kun manlɛ.’ Mali tɛli i su kɛ: ‘?Wafa sɛ yɛ n kwla wu ba ɔ, afin mɔ n ti talua mɔnnɛnmɔnnɛn mɔ n siman bian’n?’ Anzi’n tɛli i su kɛ: ‘Ɔ Min’n i klun sa-ɔ, i yolɛ’n timan kekle i sa nun’. Min’n i waan: “Ba sɔ’n yó klɔ sran’m be nzɔliɛ like, ɔ ti suyralɛ like m’ɔ fin e-ɔ. E ndɛ’n lemɛn i yowlɛ.” ’