Kɔ i nun ndɛ'n su trele

Kɔ like ng'ɔ o fluwa'n nun'n su trele

Zoova i Lalofuɛ mun

Kle aniɛn'n Wawle

 AKPASUA 6

?Ɲanmiɛn i klun jɔ i sulɛ’n i wafawafa kwlaa be su?

?Ɲanmiɛn i klun jɔ i sulɛ’n i wafawafa kwlaa be su?

1. ?Ɲanmiɛn sulɛ i atin nɲɔn benin yɛ Biblu’n kan be ndɛ-ɔ?

ZEZI seli kɛ: “An sin anuan fii’n nun, afin sɛ be sin anuan tɛtrɛ’n nun’n, be kpɛn atin dan’n bɔ i awieliɛ ti ɲrɛnnɛn’n nun, yɛ be nga be fa atin sɔ’n su’n, be sɔnnin. Sanngɛ anuan nin atin nga be sin nun-ɔn be nyan nguan’n be ti kaan, yɛ be nga be kunndɛ be wun i’n, b’a sɔn-man.” (Matie 7:13, 14). Biblu’n nun’n, Ɲanmiɛn sulɛ’n i atin’n ti nɲɔn cɛ: Ɔ le ng’ɔ ti kpa’n m’ɔ man anannganman nguan’n, yɛ ɔ le ng’ɔ ti tɛ’n m’ɔ mlin sran mlɔnmlɔn’n.

2. ?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kle kɛ Ɲanmiɛn klun jɔman i sulɛ’n i wafa kwlaa su-ɔ?

2 Sran wie’m be bu i kɛ Ɲanmiɛn klun jɔ i sulɛ’n i wafawafa kwlaa be su. Biblu’n nun ndɛ mma nga be lɔngɔ su yɛ’n, be kle kɛ i sɔ akunndan liɛ’n ti ato:

  • “Izraɛlfuɛ’m be wa yoli like nga Anannganman klo-mɛn i ekun. Be sɔli amuɛn nga be flɛ be Baali nin Astarte mun. Be sɔli Sirifuɛ mun, nin Sidɔnfuɛ mun, nin Moabfuɛ mun, nin Amɔnfuɛ mun, ɔ nin Filistifuɛ’m be amuɛn mun ekun. Be kacili be sin sili Anannganman, b’a su-mɛn i kun. Anannganman kusu fali be wun ya dan kpa, naan w’a fa be w’a wla Filistifuɛ nin Amɔnfuɛ’m be sa nun.” (Jɔlɛ Difuɛ Mun 10:6, 7). Sɛ e sɔ amuɛn annzɛ like uflɛ’n naan e yaci Zoova lɛ’n, Zoova klun su jɔman e wun.

  • “Sran nga’m be kɛn i be nuan bui su kɛ be bu n [Ɲanmiɛn] sran, sanngɛ be anwlɛn’n nun-man n su, be manman min ngbɛn, yɛ be kle like nga sran’m be kan’n kɛ ɔ ti [Ɲanmiɛn] mmla’n.” (Mark 7:6, 7). Sɛ sran wie’m be bu be wun Ɲanmiɛn sufuɛ sanngɛ be bɔbɔ be klunklo like yɛ be kle’n, be Ɲanmiɛn sulɛ sɔ’n ti ngbɛn.

  • “Ɲanmiɛn ti aolia nun sran, ɔ maan be nga be waan bé kóto i bo bé mɛ́nmɛ́n i’n, maan be yo i sɔ be akunndan’n nun nanwlɛ nun.” (Zan 4:24). Ɔ fata kɛ e Ɲanmiɛn sulɛ’n nin Biblu’n nun nanwlɛ ndɛ’n be wɔ likawlɛ.

Ɲanmiɛn sulɛ’n wafa ng’ɔ ti tɛ’n, be mma nga be su’n.

3. ?Wafa sɛ yɛ be kwla wun Ɲanmiɛn sulɛ kpa’n ɔ nin tɛ’n, be ngbaciɛ-ɔ?

3 ?Wafa sɛ yɛ e kwla si kɛ Ɲanmiɛn sulɛ’n i wafa kwlaa jɔ i klun annzɛ ɔ jɔmɛn i klun-ɔn? Zezi seli kɛ: “Waka kpa kwlaa su mma kpakpa, sanngɛ waka b’ɔ timan kpa’n kusu ɔ su-man mma kpakpa [...] I sɔ’n ti, be nzuɛn’n yɛ amun fá sí be-ɔ.” I sɔ’n kle kɛ sɛ Ɲanmiɛn sulɛ i wafa kun fin Ɲanmiɛn’n ɔ su mma kpakpa, sanngɛ sɛ ɔ fin Satan’n, ɔ su mma tɛtɛ.—Matie 7:15-20.

4. ?Ayeliɛ kpa benin yɛ Zoova i sufuɛ’m be yi i nglo-ɔ?

4 Be nga be su Ɲanmiɛn nanwlɛ su’n, be uka sran mun naan be klo be wiengu. Kpɛkun be yi klolɛ sɔ’n, i nglo sran uflɛ’m be lika. Sa nga ti yɛ ɔ ti sɔ’n, yɛle kɛ Zoova bɔbɔ ti sran klofuɛ. Zezi seli kɛ: “Sɛ an klo amun wiengu’n, i sɔ’n nun yɛ sran’m be kwlaa bé sí kɛ an ti n sɔnnzɔnfuɛ-ɔ.” ?Sanngɛ Ɲanmiɛn sulɛ’n i wafa kwlaa be nian mmla sɔ’n su be nanti?—Zan 13:35; Lik 10:27; 1 Zan 4:8.

5. ?Sran ti ble i atɛ yolɛ’n i su ndɛ benin yɛ fluwa kun kan-ɔn?

5 Maan e bu sran ble’m be atɛ yolɛ m’ɔ wlali be kanga nun’n i su akunndan. Fluwa La Nouvelle encyclopédie britannique se kɛ: “Kɛ ɔ fɛ i afuɛ 650 nun lele m’ɔ́ fá jú afuɛ 1905 nun’n, Ɲanmiɛn flɛfuɛ’m be yoli sran ti ble ko ju 18.000.000 be atɛ. Atin ng’ɔ fin aawlɛ flɛnnɛn nun lɔ’n m’ɔ fa ju jenvie (Océan Indien) i nuan lɔ’n, i su yɛ be sinnin-ɔn. Afuɛ ya kpɔlɛ blu nin nnun i bue nɲɔn su nun’n, blɔfuɛ’m be wa boli i sɔ aata dilɛ’n i bo sran ble mɛn’n i wia atɔliɛ lɔ lika’n i bue liɛ’n su lɔ. Yɛ lele nin i kɛ ɔ́ fá jú afuɛ 1867 nun’n, sran ble nga be fali be ɔli mɛn uflɛ’n nun’n, be ti sran ko ju  7.000.000 annzɛ sran ko ju 10.000.000, annzɛ be o be nɲɔn’n be afiɛn.”

6. ?Wafa sɛ yɛ be nga be waan be su Ɲanmiɛn’n be suannin sran atɛ yolɛ’n i bo-ɔ?

6 Sran ble mɛn’n i sannganlɛ blɛ sɔ nun’n, be tuli sran’m be bo fo be awlofuɛ’m be nun be ɔli. I yasua o, i bla o, i bakan o, be wlali blalɛ sin nun be sieli be nzɔliɛ kpɛkun be toli be annzɛ be yoli be atɛ kɛ nnɛn mun sa. ?I lɛ nun’n, ngue yɛ be nga be se be wun kɛ be su Ɲanmiɛn’n be yoli-ɔ? Fluwa Daily Nation m’ɔ fin Nairobi, Kenya mɛn nun lɔ’n i nun’n, Bethwell Ogot klɛli i kɛ: “Be nga be waan be ti Klistfuɛ’n ɔ nin Ɲanmiɛn flɛfuɛ’m be ninnge klelɛ nun’n, be ngba be waan mɛn’n nun sran’m be ti kɛ awlobo kun sa. Sanngɛ nn be ti yɛ maan nvle wie’m be buli sran’n i kanga nun wlalɛ’n, i akunndan-ɔn. Be ngunminngunmin be afiɛn lɔ’n, be tu be wun be wiengu’m be su. [...] Ayeliɛ tɛ sɔ’n i su falɛ’n tikeli sran ble’m be ɲrɛnnɛn klelɛ’n i wun atin’n. I sɔ’n ti’n, i blɔfuɛ mun o, i wia afiliɛ lɔfuɛ mun o, ɔ nin Klistfuɛ mun nin Ɲanmiɛn flɛfuɛ mun o, be kwlaa yɛ be yoli sa tɛ sɔ’n niɔn.”

Ɲanmiɛn sulɛ nin alɛ dilɛ’n

7. ?Ngue yɛ Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ ti tɛ’n be su kpɛnngbɛn’m be yoli i alɛ kunlɛ’n nun-ɔn?

7 Sɛ Ɲanmiɛn sulɛ’n wafa ng’ɔ ti tɛ’n ti waka’n, nn é sé kɛ ɔ suli mma tɛtɛ wie mun ekun. Biblu’n waan e ‘klo e wiengu,’ sanngɛ mɛn wunmuan nun’n, Ɲanmiɛn sulɛ wafa sɔ’n, be kwlaa be su kpɛnngbɛn’m be suannin alɛ dilɛ’n i bo.—Matie 22:39.

Be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be su Ɲanmiɛn’n, be fali be sa wlali alɛ dilɛ ɔ nin sran atɛ yolɛ’n be nun

8. (a) ?Wafa sɛ yɛ asɔnun kpɛnngbɛn wie’m be su sran’m be bo kɛ be kun alɛ-ɔ? (b) ?Be ngunminngunmin be afiɛn alɛ nun’n, asɔnun kpɛnngbɛn’m be su ndɛ benin yɛ pastɛli kun kannin-ɔn?

8 Sran kwlaa si kɛ afuɛ 1994 nun’n, sran nga be kunnin be wiengu mun Rwanda lɔ’n, asɔnun bla mun nin Mɔnpɛli’m be o be nun wie. Sran ble mɛn nun’n, be nga be waan be su Ɲanmiɛn’n, be yɛ be trɔli alɛ wie’m be bo sin-ɔn. Anango’m be nvle’n nun lɔ’n, be ngunminngunmin be afiɛn alɛ m’ɔ tɔli nun’n, be nga  be waan be su Ɲanmiɛn’n, be bue nɲɔn’n be wlawlali sran’m be kɛ be kun be wun. Kɛ alɛ’n kpili’n, pastɛli kun seli kɛ asɔnun kpɛnngbɛn’m be “yili junman nga Ɲanmiɛn fa wlali be sa nun’n, i ase.” Yɛ ɔ seli ekun kɛ: “E mɔ e waan e di Ɲanmiɛn junman’n, siɛn’n y’a kaci Satan i junman difuɛ.”

9. ?Satan i junman difuɛ’m be su ndɛ nga Biblu’n kan’n yɛle benin?

9 Biblu’n kan sɔ wie, i waan: “Satan bɔbɔ kaci i wun kɛ anz b’ɔ kpaja’n sa. Ɔ maan i junman difuɛ mun be yo be wun kɛ be nga be junman yɛle nanwlɛ’n i klelɛ’n be liɛ’n sa, wuun b’a fɛ-mɛn i ase.” (2 Korɛntfuɛ Mun 11:14, 15). Kɛ klunwifuɛ’m be fa yo be wun kɛ be ti kpa sa’n, i sɔ yɛ Satan fa be nga be waan be di Ɲanmiɛn junman’n, ɔ fa laka sran mun-ɔn. Sanngɛ nn sa nga be yo’n ti klunwi ayeliɛ, sɛ be ti waka’n, be mma nga be su’n ti saciwa.

10. ?Wafa sɛ yɛ be nga be waan be ti Ɲanmiɛn sufuɛ’n be nun kpɛnngbɛn wie’m be kacili be sin be sili Ɲanmiɛn-ɔn?

10 Asiɛ wunmuan su’n, be nga be waan be su Ɲanmiɛn’n, be nun kpɛnngbɛn wie’m be kan sran klolɛ ɔ nin fɔun nun tranlɛ’n nin sa kpa yolɛ’n be ndɛ. Kɛ bé yó i sɔ’n, nn bé kpɔ́ sran mun, nn bé yó sa tɛ’n, nn bé dí alɛ. Biblu’n se kɛ: “Be yo be wun kɛ be si Ɲanmiɛn, sanngɛ sa nga be yo’n ɔ kle-man kɛ be si i”.—Tit 1:16.

Amun fin “Babilɔni klɔ dan’n” nun fite

11. ?Wafa sɛ yɛ Biblu’n kan Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ ti tɛ’n i ndɛ-ɔ?

11 Sa Nglo Yilɛ fluwa’n kan akunndan nga Zoova bu i Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ ti tɛ’n i su’n. I nun’n, be fali Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ ti tɛ’n be sunnzunnin bla kun, “Babilɔni klɔ dan’n.” (Sa Nglo Yilɛ 17:5). Maan e nian wafa nga Ɲanmiɛn kan bla sɔ’n i ndɛ’n:

  • “Tekle bla dan’n [...] yɛ asiɛ’n su famiɛn’m be nin i be lali nin-ɔn.” (Sa Nglo Yilɛ 17: 1, 2). Kɛ ɔ yo naan be su Ɲanmiɛn nanwlɛ su’n, be nga be waan be su Ɲanmiɛn’n be fa be wun wlɛ i politiki nun. Be yɛ be kle famiɛn mun like ng’ɔ fata kɛ be yo’n niɔn.

  • “Yɛ Nyanmiɛn nuan ijɔfuɛ mun, nin i sran mun, ɔ nin be kwlaa nga be kunnin be asiɛ’n su wa’n, be wunnin be mmoja’n ɔ su lɔ.” (Sa Nglo Yilɛ 18:24). Be nga be waan be su Ɲanmiɛn’n, be kleli Ɲanmiɛn i sufuɛ kpa’m be ɲrɛnnɛn yɛ be kunnin wie mun bɔbɔ. Asa ekun, be dunman ti’n, sran kpanngban kpa be wuli alɛ nun.

  • ‘Ɔ dili tutre nin mɛn.’ (Sa Nglo Yilɛ 18:7). Be nga be tɔn be wun suɛn kɛ be su Ɲanmiɛn’n be aɲanbeun ninnge kpakpa’m be sin yia be, be kpɛnngbɛn’m be di be la nun.

  • “Yɛ ɔ fɛli i bae lakalakali nvle-nvlefuɛ’m be kwlaa.” (Sa Nglo Yilɛ 18:23). Be nga be se be wun kɛ be su Ɲanmiɛn’n be se sran’m be kɛ be wu be o lɔ. I lɛ nun’n, be tikeli bae dilɛ’n nin amuɛn sɔlɛ’n, ɔ nin be nga be wuli’n be srolɛ’n, ɔ nin wunmiɛn’m be sɔlɛ’n, be wun atin.

12. ?Ɲanmiɛn sulɛ wafa ng’ɔ ti tɛ’n i su afɔtuɛ benin yɛ Biblu’n man-ɔn?

12 Biblu’n wla sran’m be fanngan kɛ nán be nin be nga be se be wun kɛ be su Ɲanmiɛn’n be wla asa. Ɔ se kɛ: “N sran mun, an fin klɔ’n nun fite naan amu’an yo-man sa tɛ ng’ɔ yo’n wie, an fite naan nyrɛnnɛn ng’ɔ́ wá tɔ́ i su’n w’a tɔ-man amun su wie.”—Sa Nglo Yilɛ 18:4, 5.

13 Ɔ cɛ kan’n Babilɔnin Klɔ dan’n, ɔ́ wá núnnún mlɔnmlɔn. Biblu’n se kɛ: “I sɔ’n ti nyrɛnnɛn nga wá tɔ́ i su cɛn kunngba: wie’n, nin sɛ’n, nin awe’n, yɛ ɔ́ yrá. Afin e Min Nyanmiɛn b’ɔ buli i fɔ’n, ɔ kwla like kwlaa yo.” (Sa Nglo Yilɛ 18:8) Kɛ ɔ ko yo naan i ɲrɛnnɛn w’a tɔman e su wie’n, ɔ fata kɛ e wla Ɲanmiɛn sulɛ tɛ’n i ase. Yɛ nán e fa e wun e wlɛ i be cɛn’m be dilɛ’n nin be like klelɛ ng’ɔ timan Ɲanmiɛn liɛ su’n, be nun. Blɛ’n w’a ka kaan, nán e fa e nguan’n e to mma.—2 Korɛntfuɛ mun 6:14-18.