“Ngwa yés Lasarô a nke ’ilo, ndi me nke le me tôdôl nye.”​—YÔHANES 11:11.

TJÉMBI: 142, 129

1. Imbe bôdôl i ngui Marta a bééna inyu manyañ? (Béñge titii i bibôdle.)

LIWANDA li ñem nyuu, ni nnigil Yésu le Marta, a kôs ndutu ikeñi. Manyañ Lasarô, a bi wo. Baa ngim jam i bé le i hôgbaha nye mu ndutu i? Ñ. Yésu a ti nye botñem i ngui le: “Manyuñ a’ tuge.” Bibuk bi, bi bé bé le bi mélés njôghe yé; ndi Marta a bi kémhe Yésu. A kal nye le: “Me nyi le a’ tuge bitugne kel i nsôk.” (Yôhanes 11:20-24) A bé nkwoog nkaa le hala a bé lama bôña i dilo di nsôk. Mbus Yésu a boñ hélha jam. A témbna Lasarô i niñ i kel i.

2. Inyuki u nlama bana nlélém botñem i ngui kiki Marta?

2 Di gwé bé jam jo ki jo, li li nyis bés le Yésu tole Isañ b’a bôñôl bés i nya manyaga i, i len ini. Kiki Marta, baa yak we u gwé botñem i ngui le bôt u ngwés b’a lo bitugne dilo di nlo? I nla ba le u bi nimis sobiina woñ, nyuñ, isoñ, sôgôl woñ tole mbômbô yoñ. I nla ki ba le man woñ nyen a bi wo. U nyamnda ni ngôñ i sambla mut woñ nu u gwéhék, i kwel ni i nol ni nye. Masoda le, kiki Marta, u gwé njom ilam i kal le: ‘Me nyi le nu gwéha yem a’ lo bitugne.’ To  hala, i ga ba loñge le hiki kristen i ôt pék inyu yi inyuki i yé nkwoog nkaa ni i botñem i.

3, 4. Lelaa hémle i Marta inyu bitugne i bi kônde lédhana ni mam Yésu a tip boñ?

3 I nla ba le kii a bé yén bebee ni Yérusalem, Marta a bi tehe bé ngéda Yésu a bi tugul man yik muda bebee ni Nain, i Galiléa. Ndi, a bi lama nok jam li. A bi lama ki nok lelaa Yésu a lona ngond Yairô i bitugne. Bôt ba bé ha ndap i yokela, ba bi yi le ‘ngond yé i nwo.’ To hala, Yésu a yoñ woo u nwok higonda hi, a kal le: “A ngonda, telep!” Ni nye a telep, bitéé bilôñi. (Lukas 7:11-17; 8:41, 42, 49-55) Marta bo manyañ Maria, ba bé yi le Yésu a bé la mbuubaha bakokon. Inyu hala nyen, ba bi kal Yésu le ibale a ba ha, ki Lasarô a bi wo bé. Ndi nano nu liwanda jé li ñem nyuu li bé nwok, kii i bé lama tagbe i dilo di nlo? Yimbe le Marta a bi kal inyu Lasarô le a’ tuge i dilo di nlo, i “kel i nsôk.” Inyuki a bééna botñem i ngui i? Ni inyuki yak we u nla ba nkwoog nkaa le bitugne bi ga ba i dilo di nlo, kayéle yak bôt boñ u gwéhék ba ga lo bitugne?

4 Di gwé manjom malam i bana botñem i. Mu kii di ga wan mo ndék, u nla léba mam ikété Bañga i Djob ma ma mbéna bé lo we boña ngéda u nhoñol bitugne bi bôt boñ u gwéhék.

MIÑAÑ MI MI NTI BOTÑEM!

5. Kii i bi tinde Marta i ba nkwoog nkaa le Lasarô a’ lo bitugne?

5 Yimbe le Marta a bi kal bé le: ‘Me mbot ñem le mankéé a’ tuge.’ Ndi a kal le: “Me nyi le a’ tuge.” Bebek le Marta a bé ki nkwoog nkaa inyule a bi nok bihélha bi mam, bi bi bi bôña ilole Yésu a mbôdôl nson wé hana isi. A bi lama nigil mam ma ngéda a bé mañge, ni ngéda a bé ke i ndap bibégés. Miñañ mi Bibel maa, mi nla lo we mahoñol.

6. Limbe jam li hélha Elia a bi boñ, ni lelaa hala a bi tihba Marta?

6 Bitugne bi bisu bi bi bôña ngéda Djob a bi ti mpôdôl wé Elia ngui i boñ manyaga. Nyoo i Sarépta, ngim tison i i yé ngwañ lom, hiyeyeba hi yik muda hiada, hi bi leege mpôdôl loñge. Ni njel manyaga, Djob a bi boñ le flawa yé ni môô mé bi mal bañ, kayéle nye ni lok yé ba pei njal. (1 Bikiñe 17:8-16) Mbus, lok yé i bi kwo kon, i wo ki. Elia a lôl nye mahôla. Mu kii a bé sambla mim, Elia a soohe le: “A Yéhôva Nyambe wem, me nsoohe we, neebe le niñ i man nunu i témb.” Hala a bôña ki! Nyambe a nôgôl Elia, ni man munlôm a témb i niñ. Hala a bé bitugne bi bisu le Bibel i mpôdôl. (Añ 1 Bikiñe 17:17-24.) Marta a bi lama ôt biniigana mu jam li hélha li.

7, 8. (a) Toñol jam Elisa a bi boñ inyu hôgbaha ndutu i muda wada. (b) Kii manyaga ma Elisa ma ñunda inyu Yéhôva?

7 Bitugne bi yônôs biba Bibel i mpôdôl, bi bi bôña ni njel nyiha Elia, mpôdôl Elisa. Bañga muda Lôk Israel, nu a bé yén i tison i Sunem, a bi leege Elisa loñge ngandak. Djob a bi sayap i kom muda ini, ni mañ wé nlôm, ngéda a ti nye man ni njel mpôdôl wé. Ndék nwii mbus ngéda, man munlôm nu a wo. Hégda njôghe ikeñi nyañ a bi nôgda. Ni kunde nlô wé, a bi ke liké li 30 ma kilôméta, inyu boma Elisa hikôa hi Karmel. Mpôdôl a bi bugus ngwélél wé le Géhazi i Sunem. Ndi  Géhazi a bi la bé tugul man nu. Mbus ngéda, muda nu bo Elisa ba bi bol nyoo.​—2 Bikiñe 4:8-31.

8 Elisa a jôp ndap i het mim u bé, a soohe. Hélha jam, man a témb i niñ, a ti nye nyañ, nu a bé nyonok ni maséé! (Añ 2 Bikiñe 4:32-37.) Bebek le ha ngéda i, muda nu a bi bigda masoohe ma Hana, nu yak nye a bé kom muda, ngéda a lona man wé Samuel i lap Nyambe ni bini bibuk le: “Yéhôva . . . a nsuhus letee ni Séôl, a bédhak ki.” (1 Samuel 2:6) I yé ntiik le, Djob a bi tugul man munlôm Sunem. Ni njel i, a bi unda ngui yé i tugul bôt ba binam.

9. Toñol bitugne bi nyônôs baa bi Bibel bi bi mpôdôl Elisa.

9 Ndi hala a bé bé jam li hélha li nsôk le Elisa a boñ. A bi sal kiki mpôdôl iloo 50 ma nwii, mbus a “kwo kon u a wo.” Mbus ngéda, ngeñ mim wé u bi yila bihés, disuu di gwét di bi jôp i loñ. Lôk Israel ihogi i bé ke jô mut. Mu kii ba bé so baoo bap, ba leñ mim i soñ i het bihés bi Elisa bi bé bi niñne. Bibel i nkal le: “Ndi mim u ba u tihik bihés bi Elisa, u tuge, mut nu a telep bitétéé ni makôô mé.” (2 Bikiñe 13:14, 20, 21) Bigda jam miñañ mi bitugne mi, mi bé le mi kobla inyu Marta! A bé lama nôgda le, ñ ni toi Djob a gwé ngui i yémbél nyemb. Nano, bigda jam miñan mi, mi nkobla inyu yoñ. Mi nlama kwés we nkaa le ngui Djob i nlôôha, ni le i gwé bé nwaa.

MIÑAÑ MI BITUGNE I HIAI BISU

10. Lelaa Pétrô a bi hôla sita yada i i bi wo?

10 Yak Bitilna bi Lôk Grikia bi gwé miñañ mi bitugne mi, bagwélél ba Djob ba bi boñ. Di ntehe hala ni njel bitugne Yésu a bi boñ bebee ni Nain, ni ngéda a bé i mbai Yairô. Ñôma Pétrô yak nye, a bi tugul kristen muda yada le Dorkas (Tabita). Pétrô a bi lo i homa maéa. Ngéda a bi kôôge bebee ni mim, Pétrô a soohe. A kal le: “A Tabita, telep!” Kunda yada a témb i niñ, ni Pétrô “a ti bo [bikristen] nye yômi.” Jam li li bi lôôha tihba bôt ba tison i, kayéle “ngandak i hémle Nwet.” Ba bé le ba bok mbôgi inyu Nwet Yésu, ni le téntén Yéhôva a gwé ngap i tugul bawoga.​—Minson mi baôma 9:36-42.

11. Kii dokta Lukas a kal inyu mañge wanda wada, ni lelaa hala a bi tihba bôt bape?

11 Bôt bape ba bi ba mbôgi bitugne bipe. Kel yada, ñôma Paul a bé tégbaha likoda i tuñ i ngii i ndap yada i tison Trôas, i i yé len i ñombok i loñ Turkai, i pes hiôñk. Paul a bi ti nkwel letee ni ñem mau. Mañge wanda wada le Utikus a ba emblege, a bak a yii i winda. A bi sodla nyoo i ndek i nyônôs aa, a kwo isi. I nene le dokta Lukas nyen a bé mut bisu i pam i het a kwél, a tibil béñge nye: Utikus a bi babaa ndik bé, ñ, a bi nimis ndik bé to yi​—Ndi a bé toi nwok! Paul a sôs, a hôgbe mim, i mbus a legel hélha nwin: “A yii yômi.” Hégda lelaa hala a bé le a tihba i bôt ba bi tehe jam li! Kii ba bé yi le mañge wanda a bé toi nwok, ni le a bi tuglana, “miñem mi hogbe bo ngandak.”​—Minson mi baôma 20:7-12.

BOTÑEM I NGUI

12, 13. Ngéda di nhoñol bitugne di ntehe munu yigil ini, mambe mambadga di nlama wan?

12 Miñañ di mbôk tehe, mi nla boñ le u nôgda nlélém jam kiki Marta. Di nla  ba nkwoog nkaa le Nyambe wés, nu a yé Nti niñ, a gwé ngap i témbna mut a nwo i niñ. Kinje jam lilam i yi le bagwélél ba Djob kiki bo Elia, Yésu tole Pétrô ba bé ha ngéda Yéhôva a bé boñ bihélha bi mam bi. Kii di nla kal inyu bet ba bi wo bisu bi ngéda, bo ngi tehe bitugne? Ibale Djob a lona bé bôt bitugne, baa ki bôlôm ni bôda ba hémle ba len ba gwé botñem le Djob a’ tugul bôt i dilo di nlo? Baa ki ba yé le ba kal kiki Marta le: “Me nyi le [mankéé] a’ tuge bitugne kel i nsôk”? Inyuki a bé hémle hala, ni inyuki yak we u nla boñ nlélém?

13 Ngandak minlôñ mi Bibel i ñéba le bagwélél ba Djob ba ba bé ba tiñi ni Yéhôva, ba bé yi le bitugne bi ga ba i dilo di nlo. Di yoñ ndék dihéga.

14. Kii ñañ u Abraham u niiga bés inyu bitugne?

14 Di hoñol le jam Nyambe a kal Abraham inyu man wé Isak, nwet a bé nkôdôl bum nu ba bé bem behee. Yéhôva a kal le: “Yoñ ni man woñ nu munlôm, pombe yoñ man u ngwés, le Isak, ndi . . . u ti nye [kiki] . . . sesema i ntul i hié.” (Bibôdle 22:2) Hégda jam u nla nôgda ibale ba nti we i nya oda i. Yéhôva a bi bôn le ni njel mbôda i Abraham, nyen a bé lama sayap biloñ gwobisôna. (Bibôdle 13:14-16; 18:18; Rôma 4:17, 18) Yéhôva a kal ki le bisai bi ga lôl “yak Isak.” (Bibôdle 21:12) Ndi lelaa hala a bé le a bôña, ibale Abraham a nol Isak, a ti ki nye kiki sesema? Mbuu mpubi u bi tinde Paul i kal le Abraham a bé hémle le Djob a bééna ngap i témbna Isak i niñ. (Añ Lôk Héber 11:17-19.) Bibel i nkal bé le Abraham a bé hoñol le ibale a nôgôl Djob, ki Isak a bé le a témb i niñ mbus ndék ngeñ i bé noñ ha, mbus hilo hiada, tole mbus ngim sonde. Abraham a bé bé le a yi ngéda man wé a bé le a lo bitugne. Ndi a bééna botñem i ngui le Yéhôva a bé lama tugul Isak.

15. Imbe botñem sôgôlsôgôl wés Hiôb a bi pahal?

15 Nlélém jam inyu sôgôlsôgôl wés Hiôb nu a bé bem bitugne dilo di nlo. A bé yi le ibale e i nkéga, i nla ki too, i yila e ipe. Ndi hala a nla bé bôña inyu mut binam. (Hiôb 14:7-12; 19:25-27) Ibale mut binam a nwo, a  nla bé témb i niñ ni nyemede. (2 Samuel 12:23; Tjémbi 89:49) Hala a ngwés bé kal le Djob a nla bé lona mut bitugne. Hiôb a bé hémle le Yéhôva a bé lama téé ngim ngéda inyu bigda nye. (Añ Hiôb 14:13-15.) Ndi a bé bé le a yi ngéda i. To hala a bé yi le Nwet a bi bôk a hek mut binam, a bé le a bigda nye, a lona ki nye bitugne. Ni le a bééna ki ngôñ i boñ hala.

16. Mambe makénd añgel i bi ti Daniel?

16 Daniel a yé ngwélél Djob numpe nu Bitilna bi Lôk Héber bi mpôdôl bés. A bi téñbe i gwés Yéhôva ntandaa ngéda, yak Yéhôva a nit nye. I bi pam ngim ngéda le, añgel yada i yigye Daniel le, a bé “mut Nyambe a ntéñ gwéha yé ni nye,” le “nsañ u ba ni” nye ni le a “lédés ñem.”​—Daniel 9:22, 23; 10:11, 18, 19.

17, 18. Umbe mbônga Daniel a kôs inyu bilôl?

17 Daniel a bééna bebee le 100 nwii, a bak bebee ni nyemb. A bé lama bigda jam li bé le li pémél nye i dilo di nlo. Baa Daniel a ga lo i bitugne? Ntiik! I mamélél ma kaat Daniel, di ñañ mbônga u ngui Djob a ti nye: “Ndi wemede, ke yaga bisu letee ni lisuk. Inyule w’a noi.” (Daniel 12:13) Mañ mut unu le Daniel u bé yi le bawoga ba noi, le ba gwé bé “nson . . . , to yi, to pék nyoo Séôl [soñ].” Daniel a bé bebee i ke nyoo. (Ñañal 9:10) Ndi i homa nu a bé bé lisuk jé. A bééna mbônga inyu bilôl.

18 Nwin u mpôdôl Daniel u bé ke ni bisu i kal le: “U telbene ki i ngababum yoñ i lisuk li dilo.” A bé yi bé kel to ngeñ jam li li ga bôña. Daniel a bé yi le a bé lama pam lisuk li niñ yé hana isi, a noi ki. Ndi, ngéda i kéla nye le a bé lama ‘telep inyu ngababum yé,’ a bi tibil nok le a bé lama lo bitugne bi ga lo​—hala we ntandaa ngéda mbus nyemb yé. Hala a bé lama bôña “i lisuk li dilo.”

Kiki Marta, yak bé ni nla bana botñem i ngui inyu bitugne (Béñge maben 19, 20)

19, 20. (a) Mambe maada ma yé ipôla mam di ntehe ni ndimbhe Marta a ti Yésu? (b) Kii di ga nigil i yigil i noñ?

19 Hala a ñunda le Marta a bé a kôli i bana botñem i ngui le manyañ, Lasarô, nu a bé ngwélél Djob a bé lama “tuge bitugne i kel i nsôk.” Mbônga Daniel a bi kôs, mbôda ni bikwo bi nkaa di nôgda ikété ndimbhe Marta a ti Yésu, bi nlama lédés botñem i bikristen i len ini. Bitugne bi ga ba toi.

20 Di ntehe dihéga di bitugne bi kôba, ti di ñunda le bawoga ba nla tuge. Bôlôm ni bôda ba ba bi gwélél Djob, ba bé bem bitugne bi bi ga lo i dilo di nlo. Ndi baa ngim jam i ñunda le bitugne bi bé lama ba ntandaa ngéda mbus mbônga u? Ibale ñ, hala a yé le a ti ki bés njom ipe i nyamnda ni ngôñ i bem bitugne kiki Marta. Ndi, hala a bé lama bôña ngéda imbe? Di ga wan mam ma, i yigil i noñ ha.