Контентә кеч

Икинҹи дәрәҹәли менју

Мүндәриҹаты ҝөстәр

Јеһованын Шаһидләри

Aзәрбајҹан (кирил әлифбасы)

«Аллаһын мәһәббәтиндән ајрылмајын»

 ФӘСИЛ 15

Ҝөрдүјүн ишдән һәзз ал

Ҝөрдүјүн ишдән һәзз ал

«Һәр кәс... зәһмәтиндән һәзз алмалыдыр» (ВАИЗ 3:13).

1—3. а) Бир чохлары өз ишинә неҹә јанашыр? б) Мүгәддәс Китабда иш һаггында нә дејилир вә бу фәсилдә һансы суаллар арашдырылаҹаг?

БУ ҜҮН дүнјада бир чохлары ишиндән севинҹ дујмур. Үрәкләринә јатмајан бир иши саатларла ҝөрмәјә мәҹбур олан бу адамлар үчүн һәр ҝүн ишә ҝетмәк әсил сынагдыр. Бу ҹүр әһвал-руһијјәли адамлар өз ишинә көнүлсүз јанашырларса, ондан неҹә зөвг ала биләрләр? Бу адамлара нә көмәк едәр?

2 Мүгәддәс Китабда әмәк һаггында мүсбәт тәрәфдән данышылыр. Орада дејилир ки, әмәк вә онун бәһрәси Аллаһын һәдијјәсидир. Сүлејман падшаһ јазмышды: «Һәр кәс јејиб-ичмәли вә зәһмәтиндән һәзз алмалыдыр. Бу, Аллаһын бәхшишидир» (Ваиз 3:13). Бизи севән вә јахшылығымызы дүшүнән Јеһова Аллаһ истәјир ки, биз әмәјимизин бәһрәсини ҝөрәк, ондан севинҹ алаг. Аллаһын мәһәббәтиндән ајрылмамаг үчүн Онун әмәклә әлагәдар бахышларына вә принсипләринә мүвафиг јашамалыјыг. (Ваиз 2:24; 5:18 ајәләрини оху.)

3 Бу фәсилдә дөрд суал мүзакирә едиләҹәк: биз ҝөрдүјүмүз ишдән неҹә һәзз ала биләрик? Һансы иш мәсиһиләр үчүн мәгбул дејил? Дүнјәви ишимизлә руһани фәалијјәт арасында таразлығы неҹә горуја биләрик? Биз һансы мүһүм иши ҝөрмәлијик? Амма әввәлҹә ҝәлин Каинатдакы  ики ән даһи зәһмәткешин — Јеһова Аллаһын вә Иса Мәсиһин нүмунәсинә диггәт јетирәк.

АЛИ ЗӘҺМӘТКЕШ ВӘ УСТА

4, 5. Мүгәддәс Китабдан Јеһованын мәһсулдар зәһмәткеш олдуғу неҹә ҝөрүнүр?

4 Јеһова Али Зәһмәткешдир. Јарадылыш 1:1 ајәсиндә дејилир: «Башланғыҹда Аллаһ ҝөјү вә јери јаратды». Аллаһ јерлә әлагәдар јарадыҹы ишләрини битирәндән сонра «ҝөрдү ки, һәр шеј чох јахшыдыр» (Јарадылыш 1:31). Демәли, О, Өз ишиндән разы галмышды. Бәли, «хошбәхт Аллаһ» Јеһова әмәјинин бәһрәсиндән һәзз алмышды (1 Тимутијә 1:11).

5 Бизим әмәксевәр Аллаһымыз һәмишә ишләјир. Јер вә онун үзәриндәки бүтүн хилгәтин јаранмасындан хејли сонра Иса демишди: «Атам индијәдәк ишләјир» (Јәһја 5:17). Јеһова индијәдәк нә илә мәшғул олуб? О јашадығы сәмави аләмдән һәмишә бәшәријјәтә гајғы вә јол ҝөстәриб. Аллаһ руһдан доғулмуш мәсиһиләрдән ибарәт јени мәхлугу јарадыб. Јени мәхлуг Иса илә бирликдә ҝөјдә һөкмранлыг едәҹәк кәсләрдир (2 Коринфлиләрә 5:17). Аллаһ Ону севәнләрин јени дүнјада әбәди јашамасыны истәјир вә бу нијјәтини һәјата кечирмәк үчүн чох чалышыр (Ромалылара 6:23). Јеһова јәгин ки, әмәјинин бәһрәләриндән чох разыдыр. О, милјонларла инсаны Падшаһлыг хәбәринә ҹәлб едиб. Бу инсанлар Аллаһын мәһәббәтиндән ајрылмамаг үчүн һәјатларында мүәјјән дәјишикликләр едибләр (Јәһја 6:44).

6, 7. Исанын ишә вә хидмәтә мүнасибәти барәсиндә нә демәк олар?

6 Иса да зәһмәткешлији сајәсиндә ҝөзәл ад газаныб. Јерә ҝәлмәздән әввәл о, Аллаһын јанында «ҝөјдә вә јердә олан» һәр шејин јарадылмасында «уста» кими чалышырды (Мәсәлләр 8:22—31; Колослулара 1:15—17). Јер үзүндә  оланда да Иса зәһмәти севир, ағыр ишдән горхмурду. Һәлә ушаг икән о, дүлҝәрлик сәнәтинә јијәләнмишди вә һамы ону «дүлҝәр» кими таныјырды (Марк 6:3). Бу сәнәт инсандан чохлу гүввә вә баҹарыг тәләб едир. Әләлхүсус тахта-шалбан заводлары, техники аваданлыг дүканлары вә електрик аләтләри олмајан дөврдә бу, чох ағыр иш иди. Исанын мешәјә ҝетдијини, ағаҹы неҹә кәсиб јыхдығыны, сонра ону ишләдији јерә неҹә чәкиб ҝәтирдијини тәсәввүр едирсән? Бәс онун ағаҹдан тир јонуб евин дамыны тикдијини, гапы-пәнҹәрә вә бәзи мебел әшјалары дүзәлтдијини хәјалында ҹанландырырсан? Иса өз тәҹрүбәсиндән билирди ки, баҹарыгла ҝөрүлән һәр бир иш адама мәмнунлуг ҝәтирир.

7 Мүгәддәс хидмәти иҹра етмәкдә дә Иса чох чалышган иди. О, тәхминән үч ил јарым әрзиндә бу мүһүм ишлә фәал сурәтдә мәшғул иди. О, сүбһ тездән та ҝеҹәјә кими дајанмадан чалышыр, Аллаһ һаггында һәгигәти даһа чох адама чатдырмаг үчүн әлиндән ҝәләни едирди (Лука 21:37, 38; Јәһја 3:2). «Иса шәһәрбәшәһәр, кәндбәкәнд ҝәзәрәк Аллаһын Падшаһлығы һаггында мүждәни тәблиғ едирди» (Лука 8:1). О, мүждәни инсанлара чатдырмаг үчүн јүзләрлә километр тозлу-торпаглы јолу пијада гәт едирди.

8, 9. Иса ҝөрдүјү ишдән неҹә һәзз алырды?

8 Иса хидмәтдә ҝөрдүјү ишдән һәзз алырды? Әлбәттә! О, Падшаһлыг һаггында мүждә тохумуну сәпмиш, өзүндән сонра бичинә һазыр тарлалар гојмушду. Аллаһын ишини иҹра етмәк Исаны елә гүввәтләндирирди ки, бу иши ахыра гәдәр ҝөрмәк үчүн о, јемәксиз галмаға да һазыр иди (Јәһја 4:31—38). Јердәки хидмәтини баша чатдырдыгдан сонра Исанын дујдуғу мәмнунлуг һиссини тәсәввүрүнә ҝәтир. О, алныачыглыгла Атасына демишди:  «Мәнә тапшырдығын иши баша чатдырдым, Сәни јердә шәрәфләндирдим» (Јәһја 17:4).

9 Сөзсүз, Јеһова Аллаһ вә Иса Мәсиһ ҝөрдүкләри ишдән һәзз алырлар вә бизим үчүн ән ҝөзәл нүмунәдирләр. Јеһоваја мәһәббәт бизи Она бәнзәмәјә тәшвиг едир (Ефеслиләрә 5:1). Иса Мәсиһә мәһәббәт исә бизи онун изи илә ҝетмәјә сөвг едир (1 Бутрус 2:21). Инди ҝәл ҝөрәк биз ҝөрдүјүмүз ишдән неҹә зөвг ала биләрик.

ИШИМИЗДӘН НЕҸӘ ҺӘЗЗ АЛА БИЛӘРИК?

Мүгәддәс Китаб принсипләрини тәтбиг етмәклә ҝөрдүјүн ишдән һәзз алаҹагсан

10, 11. Ишә мүнасибәти јахшылашдырмагда бизә нә көмәк едә биләр?

10 Дүнјәви иш мәсиһиләрин һәјатынын тәркиб һиссәсидир. Биз ишимиздән севинҹ дујмаг вә зөвг алмаг истәрдик, лакин иш үрәјә јатмајанда бу, чох чәтин олур. Белә вәзијјәтдә биз нә едә биләрик?

11 Никбин әһвал-руһијјә инкишаф етдир. Биз дүшдүјүмүз вәзијјәти һәмишә дәјишә билмәсәк дә, мүнасибәтимизи дәјишә биләрик. Ишә мүсбәт мүнасибәт бәсләмәк үчүн Аллаһын нөгтеји-нәзәри һаггында дүшүнмәјин бизә көмәји дәјә биләр. Мисал үчүн, әҝәр сән аилә башчысысанса, диггәт јетир ки, сәнин ишин, һәтта фәһләлик олса белә, аиләнин зәрури тәләбатларыны өдәмәјә имкан верир. Өз аилә үзвләринин гејдинә галанлары Аллаһ чох гијмәтләндирир. Аллаһын Кәламында дејилир ки, аиләсинин гејдинә галмајан инсан «имансыздан да бетәрдир» (1 Тимутијә 5:8). Сәнин ишин чох ваҹиб бир мәгсәдә хидмәт едир. Онун сајәсиндә, Аллаһын сәнә һәвалә етдији вәзифәни јеринә јетирирсән. Буну јадда сахласан, ишиндән әмәкдашларынын дуја билмәдији мәмнунлуғу дујаҹагсан.

12. Ишиндә чалышган вә дүрүст инсанын мүкафаты нәдир?

12 Чалышган вә дүрүст ол. Ишимизә ҹан јандырмагла вә тәҹрүбәмизи артырмагла биз хејир тапа биләрик. Саһибкарлар,  адәтән, чалышган вә баҹарыглы ишчиләри јүксәк гијмәтләндирирләр (Мәсәлләр 12:24; 22:29). Һәгиги мәсиһиләр, һәмчинин ишдә дүрүст олмалы, иш вахтыны, пулу вә ја диҝәр шејләри оғурламамалыдырлар (Ефеслиләрә 4:28). Кечән фәсилдән дүрүстлүјүн инсана нә гәдәр хејир ҝәтирдијини өјрәндик. Јәгин разылашарсан ки, дүрүст ишчијә диҝәрләринә нисбәтән даһа чох етибар едирләр. Саһибкар неҹә чалышдығымызы ҝөрсә дә, ҝөрмәсә дә, виҹданымызын тәмиз олдуғуну вә әзиз Аллаһымызы мәмнун етдијимизи билмәк бизә бөјүк севинҹ ҝәтирир (Ибраниләрә 13:18; Колослулара 3:22—24).

13. Ишдә јахшы давранышымыз һансы бәһрәләри ҝәтирә биләр?

 13 Давранышынла Аллаһа шәрәф ҝәтир. Ишдә јүксәк мәсиһи нормаларына ујғун даврандығымыз башгаларынын ҝөзүндән јајынмыр. Бу, һансы бәһрәләри ҝәтирир? Биз давранышымызла «Хиласкарымыз Аллаһын тәлимини» бәзәјә биләрик (Титуса 2:9, 10). Бәли, нүмунәви давранышымызын сајәсиндә башгалары ибадәтимизин ҝөзәллијини ҝөрәҹәк. Бу исә онлары һәгигәтә ҹәлб едә биләр. Тәсәввүр едирсән, сәнин нүмунәви давранышын әмәкдашларындан кимәсә һәгигәтә һај вермәјә көмәк едә биләр! Амма ән ваҹиби одур ки, сәнин јахшы давранышын Јеһованы шәрәфләндирир, Онун гәлбини севиндирир (Мәсәлләр 27:11; 1 Бутрус 2:12 ајәләрини оху.)

ИШ СЕЧИМИНДӘ ДӘРРАКӘНИН РОЛУ

14—16. Иш сечими илә үз-үзә дајананда илк нөвбәдә һансы суаллар үзәриндә дүшүнмәлијик?

14 Мүгәддәс Китабда һансы ишин мәсиһијә мәгбул, һансынын гејри-мәгбул олдуғу тәфәррүаты илә ачыгланмыр. Лакин бу, о демәк дејил ки, гаршымыза чыхан һәр бир иш бизим үчүн мәгбулдур. Мүгәддәс Јазылар Аллаһын бәјәндији јахшы, дүрүст бир иши сечмәкдә, һәмчинин Онун бәјәнмәдији ишлә мәшғул олмамагда бизә көмәк едә биләр (Мәсәлләр 2:6). Иш сечими илә үз-үзә дуранда ики башлыҹа суала ҹаваб вермәлијик.

15 Бу иши иҹра етсәм, Мүгәддәс Китабда иттиһам едилән һансыса бир һәрәкәти ҝөрмәрәм? Оғурлуг, јалан вә бүт дүзәлтмәк Аллаһын Кәламында бирмәналы сурәтдә иттиһам едилир (Чыхыш 20:4; Һәвариләрин ишләри 15:29; Ефеслиләрә 4:28; Вәһј 21:8). Ишин иҹрасы өзүнә бу һәрәкәтләри дахил едирсә, биз белә ишдән имтина едәҹәјик. Јеһоваја олан мәһәббәтимиз һеч вахт јол вермәз ки, биз Онун әмрләрини позан бир ишлә мәшғул олаг. (1 Јәһја 5:3 ајәсини оху.)

 16 Бу иши иҹра етсәм, ҝүнаһда әлим олмаз ки, јахуд да башгаларыны ҝүнаһа ҹәлб етмәрәм ки? Бир нүмунәјә бахаг. Катибә вәзифәси өз-өзлүјүндә пис иш дејил. Бәс мәсиһијә аборт үзрә ихтисаслашдырылмыш клиникада катибә вәзифәсини тәклиф етсәләр, о, буна разы олаҹаг? Дүздүр, катибәдән аборт әмәлијјатында билаваситә иштирак тәләб олунмур. Бәс бу вәзифә аборт әмәлијјаты апарылан мүәссисәнин фәалијјәтинә көмәк етмир? Мәсиһи билир ки, аборт Аллаһын  Кәламына зиддир (Чыхыш 21:22—24). Јеһованы севдијимиз үчүн, биз Мүгәддәс Китаба зидд ҝедән әмәлләрдә иштирак етмәк истәмирик.

17. а) Ишлә бағлы гәрар верәркән һансы амилләри ҝөтүр-гој етмәлијик? (177-ҹи сәһифәдәки  чәрчивәјә бах.) б) Виҹданымыз бизә Аллаһы севиндирән гәрарлар гәбул етмәјә неҹә көмәк едәҹәк?

17 Иш сечими илә әлагәдар бир чох мәсәләни неҹә һәлл етмәк олар? Бунун үчүн 15 вә 16-ҹы абзаслардакы ики башлыҹа суалы диггәтлә тәһлил етмәк лазымдыр. Үстәлик, бир гәрара ҝәлмәздән әввәл бир нечә амили ҝөтүр-гој етмәлијик *. Биз үзләшдијимиз һәр бир вәзијјәтлә бағлы садиг нөкәрдән гајдалар ҝөзләмәмәлијик. Мәһз белә вәзијјәтләрдә мәсиһиләрдән дәрракә тәләб олунур. 2-ҹи  фәсилдән ҝөрдүк ки, биз виҹданымызы Аллаһын Кәламыны ҝүндәлик һәјатымызда тәтбиг етмәји өјрәнмәклә тәрбијәләндирмәлијик. Ағлымызы даима ишләтмәклә ону јахшыны писдән ајырмаға өјрәшдирсәк, виҹданымыз бизә Аллаһын бәјәндији гәрарлар вермәјә вә Онун мәһәббәтини горујуб-сахламаға көмәк едәҹәк (Ибраниләрә 5:14).

ИШӘ ТАРАЗЛЫ МҮНАСИБӘТ

18. Руһани таразлығы горумаг нә үчүн асан дејил?

18 Бу чәтин «ахырзаманда» руһани таразлығы горумаг һеч дә асан дејил (2 Тимутијә 3:1). Иш тапмаг вә бу ишдә галмаг һәгигәтән мүшкүл мәсәләдир. Мәсиһиләр баша дүшүрләр ки, аиләни доландырмаг үчүн сәјлә чалышмалыдырлар. Амма биз еһтијатлы олмалыјыг ки, иш јолдашларымызын тәзјиги вә дүнјадакы мадди шејләрә һәрислик руһу ибадәтимизә мане олмасын (1 Тимутијә 6:9, 10). Ҝәл ҝөрәк «даһа ваҹиб шејләри» ајырд етмәклә таразлығы неҹә горуја биләрик (Филиппилиләрә 1:10).

19. Биз нәјә ҝөрә Јеһоваја там етибар едә биләрик вә бу, бизи нәдән горујаҹаг?

19 Бүтүн гәлбинлә Јеһоваја етибар ет. (Мәсәлләр 3:5, 6 ајәләрини оху.) Јеһова етибара лајиг Аллаһдыр. О, бизим гејдимизә галыр (1 Бутрус 5:7). Аллаһ тәләбатларымызы өзүмүздән дә јахшы билир вә һәр вахт дадымыза чата биләр (Зәбур 37:25). Буна ҝөрә дә биз Онун Кәламындакы мәсләһәтә һај веририк: «Һәјатынызда пулпәрәстлијә јер вермәјин, нәјиниз варса, она гане олун, чүнки Аллаһ дејиб: “Сәни һеч вахт атмарам, һеч вахт тәрк етмәрәм”» (Ибраниләрә 13:5). Бир чох таммүддәтли хидмәтчиләр Аллаһын онлары зәрури шејләрлә тәмин етмәјә гадир олдуғуну тәсдиг едә биләрләр. Јеһованын гејдимизә галаҹағына там етибар едириксә, онда аиләмизи  неҹә доландырмаг барәсиндә һәддиндән артыг нараһат олмајаҹағыг (Мәтта 6:25—32). Биз јол вермәјәҹәјик ки, дүнјәви ишә ҝөрә руһани фәалијјәтимиз, мәсәлән, мүждәнин  тәблиғи вә јығынҹаг ҝөрүшләри көлҝәдә галсын (Мәтта 24:14; Ибраниләрә 10:24, 25).

20. Ҝөзү тох сахламаг нә демәкдир вә сән буну неҹә едә биләрсән?

20 Ҝөзүнү тох сахла. (Мәтта 6:22, 23 ајәләрини оху.) Ҝөзү тох сахламаг садә јашамаг демәкдир. Мәсиһинин ҝөзү бир мәгсәдә — Аллаһын ирадәсини иҹра етмәјә ҹәмләнмәлидир. Ҝөзүмүз буна ҹәмләнибсә, биз јалныз јүксәк мәваҹибли иш ахтармајаҹаг вә һәјатымызы даһа комфортлу етмәк үчүн дәридән-габыгдан чыхмајаҹағыг. Бу ҝүн рекламчылар бизи инандырмаға чалышырлар ки, ҝуја мүәјјән әшјалары алсаг, ишләримиз јахшы ҝедәҹәк, хошбәхт олаҹағыг. Мәсиһиләр бу вәдләрә алданмыр, дәбдәбәли, бренд малларын далынҹа гачмырлар. Бәс сән ҝөзүнү неҹә тох сахлаја биләрсән? Мәнасыз јерә борҹа ҝирмә. Һәддиндән артыг вахт вә диггәт тәләб едән әшјалар алма. Мүгәддәс Китабын «јемәјимиз, палтарымыз варса, бунлара гане олаҹағыг» мәсләһәтинә гулаг ас (1 Тимутијә 6:8). Һәјатыны мүмкүн гәдәр садәләшдир.

21. Нә үчүн һәјатда мүәјјән шејләрә үстүнлүк вермәк лазымдыр вә бизим үчүн биринҹи јердә нә дурмалыдыр?

21 Руһани ишләрә үстүнлүк вер. Ҝүҹүмүз вә вахтымыз мәһдуд олдуғундан һәјатда мүәјјән шејләрә үстүнлүк вермәк лазымдыр. Әкс тәгдирдә аз әһәмијјәтли шејләр гијмәтли вахтымызы оғурлајаҹаг вә ваҹиб шејләр кәнарда галаҹаг. Һәјатымызда биринҹи јерә нәји гојмалыјыг? Инди бир чохлары ҝәлирли карјера гурмаг мәгсәдилә али тәһсил алмаға бөјүк әһәмијјәт верирләр. Лакин Иса өз давамчыларыны Падшаһлығы һәр шејдән үстүн тутмаға тәшвиг едирди (Мәтта 6:33). Бәли, мәсиһиләр Аллаһын Падшаһлығыны һәјатларында һәр шејдән үстүн тутурлар. Һәјат тәрзимиз — сечимимиз, мәгсәдләримиз, фәалијјәтимиз ҝөстәрмәлидир ки, бизим үчүн Падшаһлығын мараглары вә  Аллаһын ирадәси мадди шејләрдән вә дүнјәви мәгсәдләрдән даһа өнәмлидир.

ХИДМӘТДӘ ҸАНЛА-БАШЛА ЧАЛЫШ

Тәблиғ ишини һәјатда биринҹи јерә гојмагла Јеһованы севдијимизи ҝөстәририк

22, 23. а) Мәсиһиләр үчүн биринҹи дәрәҹәли иш һансыдыр вә бу ишин бизим үчүн ваҹиб олдуғуну неҹә ҝөстәрә биләрик? (180-ҹи сәһифәдәки  чәрчивәјә бах.) б) Дүнјәви ишә неҹә мүнасибәт бәсләмәлијик?

22 Биз ахырзаманын сонунда јашадығымызы јаддан чыхармыр вә вар ҝүҹүмүзлә зәманәмизин ән ваҹиб ишиндә — тәблиғ вә шаҝирд һазырламаг ишиндә иштирак едирик (Мәтта 24:14; 28:19, 20). Бизим үчүн ән парлаг нүмунә Исадыр вә биз дә бу хиласедиҹи ишдә онун кими ҹанла-башла чалышмаг истәјирик. Бу ишин бизим үчүн өнәмли олдуғуну неҹә ҝөстәрә биләрик? Аллаһын халгы бу ишдә үрәкдән иштирак едир. Бәзи мәсиһиләр ишләрини елә гурмушлар ки, өнҹүл вә хүсуси тәјинатлы мүждәчи кими хидмәт едә билсинләр. Бир чох валидејнләр руһани мәгсәдләрин ваҹиблијини дәрк етдикләри үчүн ушагларыны таммүддәтли хидмәтә тәшвиг едирләр. Бәс Падшаһлығын бу зәһмәткеш мүждәчиләри ҝөрдүкләри ишдән һәзз алырлар? Әлбәттә! Јеһоваја үрәкдән едилән хидмәт севинҹ, мәмнунлуг вә бол мүкафат ҝәтирән һәјат јолудур. (Мәсәлләр 10:22 ајәсини оху.)

23 Бир чохумуз аиләмизи доландырмаг үчүн ишә чохлу вахт сәрф етмәли олуруг. Унутма ки, Јеһова ҝөрдүјүмүз ишдән һәзз алмағымызы истәјир. Әһвал-руһијјә вә әмәлләримиз Онун бахышлары вә принсипләринә мүвафиг олмалыдыр. О заман биз ҝөрдүјүмүз ишдән севинҹ тапаҹағыг. Она ҝөрә дә ҝәлин һеч вахт јол вермәјәк ки, дүнјәви ишимиз диггәтимизи ән мүһүм ишдән — Аллаһын Падшаһлығы һаггындакы мүждәни бәјан етмәк ишиндән јајындырсын. Буна һәјатда үстүнлүк вермәклә Јеһованы нә гәдәр севдијимизи ҝөстәрир вә Онун мәһәббәтиндән ајрылмырыг.

^ абз. 17 Ишлә бағлы даһа әтрафлы мәлуматы «Ҝөзәтчи гүлләси» журналынын 1999-ҹу ил 15 апрел сајынын 28—30 сәһифәләриндә (рус.) вә 1983-ҹү ил 1 март сајынын 17-ҹи сәһифәсиндә (рус.) тапмаг олар.

Әлава мәлумат

ОЈАНЫН!

Әсил уғура апаран јол

Беш аддым сизә әсил уғура наил олмаға көмәк едәҹәк.