Amual ti dungu

Amual tati trokiñ dungu mu

 2 CHILLKATUN

Tati Biblia Ngünechen mu küpalu

Tati Biblia Ngünechen mu küpalu
  • ¿Chumngelu tati Biblia trürlay kakelu lifru mew?

  • ¿Chumngechi tati Biblia kellukeeiñmu taiñ chaftuafiel wedake dungu?

  • ¿Chem dungu mu müley taiñ maneluwal Biblia ñi pelon dungu mu?

1, 2. ¿Chumngelu (chemu) feypikeiñ ti Biblia kiñe falin-ngechi yewün Ngünechen mu küpalu?

¿TUKULPAKEYMI kiñe falin-ngechi yewün tami eluetew kiñe küme weni? Tüfa mu, müna ayüwkeymi ka rume afmatukeymi. Tüfachi yewün mu, tami weni pengeli tunte falintuniekeeymu, feymew eymi mañumkefimi.

2 Feley llemay, tati Biblia kiñe yewün reke feley küpalu Ngünechen mu, feymew müna mañumkefiyiñ. Tüfachi falin-ngechi lifru niey kümeke kimeltun chem kake lifru no rume nienolu. Rakiduamnge tüfa mu, Biblia kimeltukeeiñmew chumngechi dewmay ti kallfü wenu, wangülen, ti Mapu ka ti wünen kurewen. Kafey kimeltukeeiñmew manelfalngechi ngülam, tüfa kellukeeiñmew taiñ chaftuafiel ti wedake dungu ka fillke dungu mülelu mongen mu. Biblia ka kimeltukeeiñmew Ngünechen chumngechi femürpuay ñi feypikünun ti Mapu ñi kümelkaletual. ¡Müna küme yewün!

3. Ngünechen elueiñmu tati Biblia, ¿chem pengeli ka chumngelu tüfachi yewün doy falin-ngey?

3 Kiñe falin yewün reke feley tati Biblia, tüfa kimeltukeeiñmu iney ngen Jewba. Ka Ngünechen ayükey taiñ küme kimafiel, feymu elukeeiñmu tüfachi falin lifru. Femngechi ti Biblia kellukeeiñmew taiñ fülkonal kidu mu.

4. ¿Chem afmatukeeymu tunten wülngeken ta Biblia?

 4 Nielmi kiñe Biblia, eymi ka müten no. Kom tüfachi lifru am, ka epe kom nentuwiringey doy epu warangka kayu pataka kewün dungu mu, feymew epe kom che niekeyngün kiñe Biblia. Fill semana doy kiñe millon Biblia wülngekey, fantepu mu fentren warangka millon Biblia ka kiñeke trokiñ nentuwiringey. Feymu tüfachi lifru trürlay chem lifru mu no rume.

Tati “Traducción del Nuevo Mundo de las Santas Escrituras”, wirintukungey fentren kewün dungu mu

5. Ti Biblia “Ngünechen tañi adkünuel”, ¿chem pifel tüfachi dungu?

5 Kafey, tati Biblia “Ngünechen tañi adkünuel” (papeltunge 2 Timotew 3:16). ¿Chem pifel tüfachi dungu? Biblia mu müley ti wiñoldungun: ‘Pu wentru dungukefuy Ngünechen ñi adkünuletewchi dungu, dunguy engün tati lif küme püllü ñi kellun mew [Ngünechen ñi newen mew]’ (2 Pedro 1:21). Rakiduamnge tüfa: kiñe fücha wentru werküfi tañi fotüm ñi wirintukulelafiel kiñe karta. Welu tüfa pengeli tati fücha wentru ñi rakiduam ka ñi feypin. Feymew tüfachi karta ti fücha wentru ñi rakiduamel niey, welu tañi fotüm ñi rakiduam nielay. Ka femngechi tati Biblia ñi werkün dungu küpay Ngünechen mu, tati pu wentru ñi rakiduam nielay. Feymew kom tati Biblia rüf “Ngünechen ñi küme dungu” ngey (1 Tesalonisense 2:13).

 KIÑE RÜFNGECHI LIFRU KA WELULKADUNGUKELAY

6, 7. Kom rakiduam mülelu Biblia mu kiñewküley, ¿chumngelu afmatufali tüfa?

6 Ti Biblia wiringey 1.600 tripantu mu, tati pu wentru wirintukulu kakewme mongen ka tuwün niefuy, ka fillke küdaw niekefuyngün: kiñeke tüfa engün nganfe, challwafe, ufisa kamañfe, pelon wentru, kues ka longko ülmen ngekefuyngün. Ka ti wentru wirilu Luka pingechi Evangelio, lawentuchefe ngefuy. Welu tüfachi pu wentru kakewme tuwün-ngefulu rume, tati Biblia Génesis puwkey Apokalipsi mu kimeltukey kiñe rakiduam müten kom ñi Wirintukun mu, ka welulkadungukelay. *

7 Biblia ñi wünen lifru feypi chumngechi mületuy tati wedake dungu pu che mu, welu tati afchi lifru mu feypi chumngechi tati Mapu küme mülewe ngetuay. Kom Biblia ñi nütram niey fentren warangka tripantu, ka tañi dungu rumel pengelkey Ngünechen chumngechi femürpuay ñi feypin. Tüfachi lifru küpay Chaw Ngünechen mew, kom tüfachi rakiduam kiñewkülelu am Biblia mu, feymew afmatufali.

8. ¿Chumngelu tati Biblia nütramkalu ciencia dungu mew rüfngey ñi feypin? Feypinge kiñeke dungu.

8 Biblia wüne feypi wentru ñi kimürpun. Feymu tati Biblia rüfngey ñi feypin tati ciencia mu. Kiñe dungu, Levítico pingechi lifru niey ley dungu tati pu kuyfike israelche mu, feypingey chumngechi lifküleal ñi kuerpu ka ñi ruka, ka tati pu che weda kutran niefule mülefuy ñi püntüleal kiñeke antü pu che mu, ka kom tüfachi dungu kimkelafuyngün kakelu mapu mu. Ka kuyfi mu, tati pu che welulekefuy ñi kimün chumngen ti Mapu, welu tati Biblia pengeli ti Mapu mongkolküley (Isaías 40:22). Ka rüf feypi “kidu pültrükünufi ti Mapu chem mew no rume” (Job 26:7). Fey llemay, Biblia kiñe ciencia lifru no tati, welu nütramkalu ciencia dungu mew rüfngey ñi feypin. ¿Rüf manelfalngepey may tüfachi lifru Ngünechen mu küpalu? Femi llemay.

9. a) ¿Chem pengeli Biblia ñi rüfngen ka manelfali ñi feypikeel kuyfike nütram mu? b) ¿Chumngelu pu wirintukulu Biblia rüf wirintuyngün kom dungu ñi rupan?

 9 Tati Biblia rüfngey ka manelfali feypikelu kuyfike nütram. Ka tañi feypin rüfngey, ka feypikey tati pu kuyfike che ñi üy ka tañi tuwünche kütu. * Tati pu wirintukukelu ti Biblia trürlay pu wentru wirintukulu ñi kimün, fey engün feypikelay tañi pu che ñi wewngeken, welu pu wentru wirintukulu ti Biblia kom feypikey kidu ka tañi pu che ñi welulkan. Rakiduamnge tüfa, Moyse newen mu ngülamtungey, kidu wirintukuy tañi welulkan Números pingechi lifru mu (Números 20:2-12). Feymu pu wentru ñi lifru mu feypikelay kom rüf dungu, welu Biblia feypikey rüf dungu, tüfachi lifru küpalu am Chaw Ngünechen mu.

KIÑE LIFRU KÜMEKE NGÜLAM NIEKELU

10. ¿Chumngelu am feypiafuiñ tati Biblia kiñe manelfalchi lifru ngen?

10 Ngünechen tañi adkünuel tati Biblia, fey ‘rume kümey ñi kimeltungeal ta che ka ñi ngülamtungeal ti welulkawkülelu, ka yafültukungeal’ (2 Timotew 3:16). Tüfachi lifru manelfali. Fey llemay, taiñ Chaw Ngünechen Jewba Ngen-ngelu am tati Biblia. Feymu kom Biblia pengeli Jewba ñi küme kimniefiel tati pu che ñi chumngen. Iñchiñ newe kimuwlaiñ taiñ chumngen, welu Jewba küme kimnieñmaeiñmu taiñ rakiduam ka chum duamküley taiñ piwke mu. Kafey kimniey chem duamnieiñ taiñ ayüwküleal, ka chem müley taiñ femnoal taiñ mongen mu.

11, 12. a) ¿Chem dungu Jesus kimelelfi ti pu che fütra wingkul mew? b) ¿Chem kümeke ngülam müley Biblia mu, ka chumngelu ñi ngülam kümekey?

11 Rakiduamnge Jesus ñi wewpin ti fütra wingkul mew, mülelu Matew kapitulo 5 ka 7. Tüfachi küme wewpin mu, Jesus kimelelfi fentren dungu tati pu che, chumngechi ayüwküleal ka norümal tati yafkawkülen, chumngechi llellipual ka chem  rakiduamal tati falinke chemkün mew. Ka kom tüfachi dungu ñi wewpiel Jesus kuyfi mu, famülke mew amuley ñi falin-ngen.

12 Kiñeke ngülam Biblia mu mülelu kellukefi pu reñmawen, pu che ñi küdaw mu ka chumngechi yewküleal kakelu che engün. Tañi ngülam kellufi kom pu che ka tüfa rumel kümelkakeeyew. Tati kimün mülelu Biblia mu, Ngünechen feypifi ti pelon wentru Isaia ñi wirintukuel tüfa: “Iñche, ta Jewba, tami Ngünechen, tami kimeltukeetew eymi tami kümelkaleal” (Isaías 48:17).

 KIÑE LIFRU PELON DUNGU NIELU

Tati wirintukulu Isaia feypikünuy ñi apümngeal ti Babilonia waria

13. Jewba ñi newen mu, ¿chem dungu feypifi ñi wirintukuel ti pelon wentru Isaia ñi rupayal Babilonia?

13 Biblia niey fentren pelon dungu, ka fentren dewma femürpuy. Peaiñ kiñe dungu, ti pelon wentru Isaia, mülekefuy doy regle pataka tripantu petu ñi mülenon Jesus, Jewba feypikünufi tüfachi pelon wentru Babilonia ñi apümngeal (Isaías 13:19; 14:22, 23). Ka feypikünuy chem ñi rupayal. Pu weychafe arkümafiel ti lewfü rumelu waria püle, femngechi konal engün ñi nüpuafiel Babilonia fey ñi weychanon engün. Welu feyka müten no. Ti pelon dungu ka feypikünuy ti ülmen longko ñi üy, Siro pingelu ñi nüpuafiel ti Babilonia waria (papeltunge Isaías 44:27–45:2).

14, 15. Kiñeke dungu feypilu Isaia ñi pelon dungu ñi rupayal ta Babilonia, ¿chumngechi femürpuy?

14 Dewma rupalu epu pataka tripantu mu, feychi 5 ka 6 konchi pun octubre küyen mu, 539 tripantu petu ñi mülenon Jesus, pu weychafe mülefuyngün inafül Babilonia waria mu. ¿Iney am longkolefuy? Siro, kiñe persa longko ülmen. Femngechi feypikünungey ñi femürpual ti afmatufalchi pelon dungu. Ti pelon dungu ñi feypikünungen, ¿chumngechi Siro ñi pu weychafe nüpuafuy chi waria fey ñi weychanon engün?

15 Pu babiloniache kawiñmakefuyngün feychi pun mew, ka duamkülelafuyngün ka tüngkülefuyngün ñi niekeel ti fütra alüpürachi malal ñi waria mu. Feymu Siro ñi küme pepiluwün mu, kañpüle witrülfi chi lewfü rupakefulu rangiñ waria mu, femngechi nagi chi ko, feymu pu weychafe inaleyngün chi ko mu, fey fülkonpuyngün ti fütra alüpürachi malal mu. Welu, ¿chumngechi pepi rumeyngün ti fütra alüpürachi malal mu? ¡Ngoyman mu tati wülngiñ ñi waria nülakünungerkey!

16. a) Isaia ñi feypikünun, ¿chem dungu mu rupayalu Babilonia? b) ¿Chumngechi femürpuy Isaia ñi pelon dungu ñi welliletuael Babilonia?

16 Jewba feypikünuy tüfachi dungu Babilonia mu: “Ngewetulayay che, turpu mülewelayay che üye mu. Ka kiñe  arabeche no rume anümkünuay ñi tolto ruka üye mu, ka kiñe kamañfe (inaduamkelu uficha) no rume ürkütuwelayay tañi pu ufisa üye mu” (Isaías 13:20). Ti pelon dungu feypikünuy ñi apümngeal ti waria, welu ka feypi rumel welliletual ka ñi mülewetunoal chem mongen no rume. Eymi ngüneduamafuymi tüfachi dungu chumngechi femürpuy. Irak mapu mu, 80 kilometro waywen mu (sur) Bagdad lof püle mew, petu kimfalngey Babilonia chew ñi mülekefum. Chem mongen no rume ngewetulay, femngechi wechurpuy kom feypikünuel Jewba Isaia mu: “Ti lepüwe [yüpuwe] mew reke lepüafiñ ñi apümngeal” (Isaías 14:22, 23). *

Chew ñi mülekefum Babilonia waria

17. Biblia ñi pelon dungu ñi femürpun, ¿chumngelu yafülüñmakeeiñmu taiñ mupiltun?

17 Rüfkünu, ¿yafülüñmakeeiñmu may taiñ mupiltun Biblia ñi pelon dungu ñi manelfalngen? Femi llemay, taiñ Chaw Ngünechen Jewba femürpuy ñi feypikünuel kuyfi mu,  ka femngechi maneluwaiñ Ngünechen mu küme mülewe ngetual ti Mapu (papeltunge Números 23:19). Fey llemay, nieiñ ti “maneluwün ñi llowael ti rumel mongen. Ngünechen ta koyladungukelay, fey tukulpakünufi tüfachi mongen fütra kuyfi mew petu ñi dewmangenon rume ta mapu” (Tito 1:2). *

‘NGÜNECHEN ÑI DUNGU, MONGEN DUNGU NGEY’

18. ¿Chem rüfngechi dungu feypikünuy ti apostol Pablo “Ngünechen ñi dungu” mu?

18 Dew taiñ pefiel tüfachi chillkatun mu, tüfa manelfali Biblia ñi rüfngen ka kiñengechi lifru ngen müten. Kom ñi  rakiduam nüwküley, chem ñi nütramkakeel ka ciencia mew rüfngey ñi feypin, niey kümeke ngülam ka manelfalngechi pelon dungu. Welu fente puwlay ñi falin ka müley doy manelfalchi dungu. Tati apostol Pablo wirintukuy: “Ngünechen ñi dungu mongen dungu ka pepiluwün dungu. Doy yungey reke kom epuñpüle yungechi wayki mew, fey konpukey reke ponwitu kuerpu mew ka ti püllü mew kütu, ka inarumekefi ñi chumngechi rakiduamkülen ta piwke” (Ebrew 4:12).

19, 20. a) ¿Chumngechi kellukeeiñmew Biblia taiñ küme ngüneduamuwal? b) Biblia, Ngünechen ñi yewün, ¿chumngechi pengelafuiñ taiñ mañumnieafiel?

19 Tati papeltun Ngünechen ñi “dungu” mülelu Biblia mu, kakünutuafuy taiñ mongen. Ka kellukeeiñmu taiñ küme ngüneduamuwal. Feymew taiñ feypin mu “iñche poyekefiñ ta Ngünechen” fey müten feypilayafuiñ. Kafey müley taiñ küme rakiduamal ka taiñ küme piwkentukual, femngechi pengelkeaiñ taiñ küme llowkeel Ngünechen tañi adkünuel chi Küme Dungu, tati Biblia.

20 Biblia rüf küpay Chaw Ngünechen mu. Feymew müley taiñ papeltuafiel, ngüneduamafiel ka piwkeyeafiel. Feymu küme ngüneduamniefilmi ti Biblia, eymi pengelafuymi tami mañumtuafiel ta Ngünechen ñi yewün. Ka falintunieafimi Ngünechen ñi ayükeelchi dungu pu che mu. Küpalechi chillkatun mu, peaiñ feychi Ngünechen ñi ayükeelchi dungu ka chumngechi femürpuay tüfa.

^ parr. 6 Kiñeke che feypikey tati Biblia kiñeke dungu ñi feypiel welulekey, welu tüfachi feypin feyngelay. Feymew pefinge regle chillkatun chi lifru La Biblia... ¿la Palabra de Dios, o palabra del hombre? pingelu, dewmakelu pu Dungukelu Iney Ngen Jewba.

^ parr. 9 Kiñe dungu, pefinge Luka 3:23-38 müley kiñe wirin, Jesus tañi pu kuyfike che yem ñi üy.

^ parr. 16 Peaymi doy dungu Biblia ñi pelon dungu mu, ti papil Un libro para todo el mundo pingelu, pagina 27-29, dewmakelu pu Dungukelu Iney Ngen Jewba.

^ parr. 17 Rakiduamnge tüfa, Babilonia ñi apümngemum pengeli chumngechi femürpukey Biblia ñi fentren pelon dungu. Ka dungu müley, Tiro ka Ninife ti waria ñi apümngemum (Ezequiel 26:1-5; Sofonías 2:13-15). Kafey Daniel ti pelon wentru feypikünuy chuchi am tati fütrake ngünenielu mülelu Mapu ñi inalen ta Babilonia, tüfa engu Medopersia ka Grecia mapu (Daniel 8:5-7, 20-22). Ti Doy Kimngeam pingechi dungu mu, feypilelu “Jesukristo, tati feypikünuelchi Mesia”, peaymi doy pelon dungu tati Mesia ñi feypingen wechurpuel ta Jesukristo mu.