Amual ti dungu

Amual tati trokiñ dungu mu

Pu Dungukelu Iney Ngen Jewba

Dullial kewün dungu mapudungun

 PU CHE ÑI MONGEN

Turpu rakiduamkelafun fente tañi kümelkayafetew Jewba

Turpu rakiduamkelafun fente tañi kümelkayafetew Jewba

“KÜMEAFUY tañi wünelerpual amuldungun mew, welu afeluwün-ngey” pikefun. Müna ayüwmakefenew ñi küdaw Alemania mapu mew, üye mu adkünukefun ñi yengeal iyael kakerume waria mülelu Africa mew. Kiñeke tüfachi waria fey ta Dar es Salaam, Elisabethville ka Asmara. Turpu rakiduamkelafun kiñe antü ñi mülerpual feychi waria mu ka kakelu waria mülelu Africa mew, fey ñi poyeafiel ta Jewba üye mu.

Eluwün ñi wüneleal amuldungun mew, nierpun fentren kümeke dungu turpu ñi rakiduamkenofel rume (Efes. 3:⁠20). “¿Chem rupay?” ramtuwpelaymi. Nütramkaleluwayiñ tañi rupan.

1939 tripantu mu choyüngen Berlin waria Alemania mapu mew mülelu, rupalu kiñeke küyen ñi konün ti Epungechi Fütra Weychan (Awkan) kom Mapu püle. Epe aflu tüfachi weychan 1945 tripantu mu, Berlin waria mu pütrünke avion rupakefuy, fey ütrüfnakümpakefuy fentren bomba ñi langümafiel pu che. Kiñe antü ñi femün tüfa ti pu avion, iñche tañi pu che iñchiñ lefmawiyiñ chew taiñ montuluwam ti pu bomba mu. Fey wüla, taiñ doy kümelkaleal wiñamtuwiyiñ Erfurt waria mu, chew tañi choyüngen tañi ñuke.

Iñche tañi chaw, ñuke ka lamngen iñchiñ Alemania mapu mew 1950 tripantu mu.

Tañi ñuke rume ayüniefuy ñi kimal tati rüf dungu. Feymu papeltukefuy fentren lifru ñi wirintukuel kiñeke kimche ka ngüneduamkefuy fentren religion, welu küme duamelkelafeyew. 1948 tripantu püle, epu Dungukelu Iney Ngen Jewba akuy taiñ ruka mu. Tañi ñuke “konpamu” pifi tüfachi epu domo ka fentren ramtukafi. Epe kiñe ora müten rupalu, tañi ñuke feypieyumu tañi inan lamngen iñchiw: “¡Pen tati rüf dungu anay!”. Pichi rupalu müten, tañi ñuke ka tañi lamngen iñchiñ, eluwiyiñ taiñ trawüluwal Erfurt waria mu.

1950 tripantu mu wiñotuiñ Berlin waria mu, fey mülepuiñ ti trawünche mu Berlin-Kreuzberg pingelu. Rupalu ta antü, wiñamtuwiyiñ ka lof mu Berlin waria mu, fey mülepuiñ ti trawünche Berlin-Tempelhof pingelu. Rupalechi antü mu, tañi ñuke fawtisawi, welu iñche pepikawkülenolu trokiwkefun. “¿Chumngelu chi kay?” piafuymün.

¿CHUMÜN TAÑI YEWENCHENGENOAL?

Iñche yewenchengefun, feymu küdawtukefun ñi doy küdawelafiel ta Jewba. Epu tripantu tañi amuldungumeken, iney no rume nütramkalafiñ. Welu rupalelu kiñeke antü femngechi femwelan, kimfilu kay iñche fentren pu peñi ka pu lamngen tañi kelluetew. Tüfa engün newen piwkengefuyngün ka turpu püntütripalayngün Jewba mu wedake dungu rupalu rume. Kiñeke engün yengey chew ñi rume küdawelkefiel ti püresu pu nazi, kakelu tüfachi pu peñi ka lamngen karseltukungey Alemania oriental mapu mu. Kiñeke peñi ka lamngen ellkankechi elkünumekefuy fillke papel ka lifru Alemania oriental mu, kimnielu rume ñi karseltukungeafel. Rume afmatulenew engün tañi newen piwkengen. Fey rakiduamün: “Tüfachi pu peñi  ka pu lamngen, fente ñi piwkeyefiel ta Jewba ka tañi pu peñi ka pu lamngen kuñiwün dungu mu rupayngün ka epe karseltukungeyngün. Fey, ¿kümepelayafuy may iñche tañi yewenchengenoal?” pin.

1955 tripantu mu koneltun kiñe fütra küdaw mu ñi amuldungual, tüfa rume kelluenew tañi yewenchengenoal. Kiñe karta mu tripalu tati Informador pingechi papel mu, * taiñ peñi Nathan Knorr feypi turpu mülekelay femngechi fütra küdaw tañi amuldungual. Kidu ka feypi kom pu peñi ka pu lamngen koneltule tüfachi fütra küdaw mu, “fütra amuldungulelafiyiñ tati pu che tüfachi küyen, femngechi amuldungun turpu taiñ femkenofel” pi. ¡Femtripay may tañi feypiel! Pichin rupalu mu, wülkünun tañi mongen Jewba mu, fey 1956 tripantu mu fawtisawün. Ka femngechi femi tañi chaw ka tañi lamngen feychi mu. Welu mülefuy ñi dullial chem chumal ka falin dungu mu.

Fentren tripantu mu küme kimniefun tañi wüneleafel amuldungun mu, welu “ka antü wüla feman” pikefun. Fey eluwün ñi kimürpual chumngechi tañi ngillakayal ka fendeal itrofillem kake trokiñ mapu mew. Dew femlu tüfa, ayüfun ñi küdawal feychi dungu mu tañi doy adümuwal, “fey wüla wünelean amuldungun mu” pin. Feymu 1961 tripantu mu llowün kiñe küdaw Hamburgo waria mu, ti doy fütra waria chew ñi akuken farku Alemania mew. Rume ayüwülkefenew tüfachi küdaw, feymu famentuniekefun tañi wünelen amuldungun mu. Fey, ¿chem rupay wüla?

Jewba tañi pin mu, tañi pu peñi ka tañi pu lamngen rume kelluenew tañi kimal ñi doy falin-ngen küdawelafiel ta Jewba, ¡müna mañumkülen! Fentren tañi pu weni wünelerpuy amuldungun mu, fey iñche küpa inayentukefuiñ. Kafey, peñi Erich Mundt rume kelluenew tañi maneluwal Jewba mu. Kidu püresulefuy chew ñi rume küdawken pu püresu, fey nütramkay chem ñi rupan üye mu. Kidu feypi pu peñi kidutu maneluwlu, rupachi antü mu yafüngewetulayngün. Welu pu maneluwlu Jewba mu kom tañi piwke mew, püntütripalay kidu mu ka rume küme kelluntukuyngün Jewba tañi trokiñche mu.

We wünelerpulu iñche amuldungun mew 1963 tripantu mu.

Kafey, peñi Martin Poetzinger rume yafültukukefuy pu peñi ka pu lamngen. Kidu feypikefuy: “Newen piwkengeaymi, tüfa am ti doy falin dungu tami femafel”. Rupalu chi antü, tüfachi peñi konelturpuy ti Kiñewkülechi Ngünenielu mu. Rume rakiduamelenew ñi feypin peñi Martin, fey elkünutun tañi küdaw ka wünelerpun amuldungun mu junio 1963 tripantu mew. ¡Rume kümey tañi femngechi dulliel! Epu küyen mew ñi rupan, petu eluwlafun rume tañi kintual kiñe küdaw, fey mangelngen tañi wüneleal amuldungun mu 150 ora. Rupalu kiñeke tripantu, mangelngen tañi amual ti chillkatun 44 Kalad pingechi Chillkatuwe mu. Afmatulenew fente ñi kümelkakeetew Jewba.

KIMÜRPUN KIÑE RUME FALIN DUNGU KALAD MU

Kalad mu kimürpun kiñe doy falin dungu, tüfa ta “ngelay taiñ elkünufemafiel taiñ elfal küdaw”. Allkütufilu iñche peñi Nathan Knorr ka Lyman Swingle, doy kimürpun tüfa. Kidu engu feypikeeiñmu taiñ mülekayal chew taiñ werküngeel, küdawngefule rume. Peñi Nathan Knorr feypi: “¿Chem anta longkontukuaymi? ¿Ñi mülen fillke pülü, filla dungu ka ñi podkülen ti waria? Kam, ¿longkontukuaymi ñi mülen fillke anümka ka rayen, ka ñi ayelen tati pu che? ¡Piwkeyeafimi pu che!”. Kiñe antü, peñi Lyman feypi chumngelu kiñeke peñi ka lamngen elkünufemkey tañi küdaw. Femlu tüfa, ngellu entuy tañi feypin epe llangkünaglu kay tañi külleñu. Fey pichi ñüküfkülewey tañi küme duamtual. Tañi pefiel tüfa puwi iñche tañi piwke mu, fey eluwün tañi turpu weñangkülnoafiel ta Jesus ka tati pu dullingelu no rume (Mat. 25:⁠40).

Congo mapu mew 1967 tripantu mu, iñche tañi pu weni Claude ka Heinrich mülefuiñ Lubumbashi pingechi waria mu taiñ amuldungual.

Kimlu iñchiñ chew taiñ werküngeel, kiñeke peñi küdawkelu Fetel mu ramtueiñmu kiñeke ta iñchiñ chew taiñ mülepual. Tañi pu kompañ feypingün chew tañi werküngeel, fey pu ramtulu ayüfal dungu feypieyew. Welu iñche, “Congo mew amuan” pin, fey ñüküfküleweyngün ka feypienew engün: “¡Awem kay! ¡Congo mapu mu amuaymi! Pewmangen may Jewba ta kelluaeymu”. Feychi mu mülekefuy fentren kewan ka langümuwün dungu Congo mapu mu. Welu iñche rakiduamniekefiñ chem ñi kimürpuel Kalad mu. Septiembre 1967 tripantu mu tripan Kalad pingechi chillkatuwe mu. Pichin antü ñi rupan, amuiñ Heinrich Dehnbostel ka Claude Lindsay engu Kinsasa waria mu, mülelu ta Congo mapu.

KIMÜRPUN FALINKE DUNGU WERKÜNGELU KA MAPU ÑI AMULDUNGUAL

Dew puwlu iñchiñ Kinsasa waria mu, küla küyen chillkatuiñ taiñ kim dungual frances kewün. Wiñamtuwiyiñ kangelu waria mülelu Congo ñi waywen püle.  Tüfachi waria Lubumbashi pingey, kuyfi Elisabethville pingekefuy ka inafülküley Zambia mapu mu. Fey mülepuiñ kiñe ruka chew ñi mülen pu werküngelu feychi mapu mu ñi amuldungual.

Epe kom Lubumbashi waria mu iney no rume amuldungukelafuy Chaw Ngünechen ñi kümeke dungu, feymu rume ayüniefuiñ taiñ amuldungulelafiel pu che. Pichin antü rupalu, fentren che küpa chillkaturpuy ti Biblia, feymu pepi pemekelafuiñ kom engün. Kafey amuldungulelfiyiñ kiñeke soltaw ka kiñeke che küdawelkefilu ti gobierno. Fentren engün yamkefuy ti Biblia ka taiñ amuldungun küdaw. Epe kom pu che dungukey suajili kewün, feymu Claude Lindsay engu ka kimürpuyu feychi kewün dungu. Pichin mu rupalu, werküngeyu kiñe trawünche suajili kewün dungukelu tayu trawüluwal.

Feychi antü mew, fentren kümeke dungu rupaiñ, welu ka rupaiñ wedake dungu mu. Fentren rupa pekefiyiñ ta ngollilechi soltaw nünielu ta tralka ka kiñeke soltaw kewafengelu, tüfa engün feypintukukefeiñmu koylake dungu. Kiñe antü petu trawülelu iñchiñ, fentren soltaw lefkontuy tati ruka mu, fey yeeiñmu feychi ruka mu chew ñi küdawken pu soltaw. Feypingeiñ taiñ anükünuwal mapu mu puwlu wüla mari ora pun mew, fey neykümngetuiñ.

1969 tripantu mu feypingen ñi witranmayafiel kiñeke trawünche. Ñi femal tüfachi küdaw rume trekayawkefun, rüpü püle mülekefuy fotra ka alükechi kachu, femngechi feley ta Africa. Kiñe pichi waria mu, pun mew kiñe achawall tañi pichike chawüm engün eluwkey miñche tañi kawitu mew. Petu ñi wün-non, kutragpüramkefuy ti achawall, fey nepekefun, turpu ngoymalayan ñi femken ti achawall. Kafey konantü mu pu peñi ka lamngen iñchiñ anükünuwkefuiñ inal kütral mu ka nütramkakefuiñ Jewba tañi dungu, rume piwkentukukefiñ tüfa.

 Rupaiñ kiñe rume küdawngechi dungu mu. Kiñeke che feypikefuy ñi poyekefiel ta Jewba, welu koneltulefuy feychi ka trokiñche mu Kitawala pingelu. * Kiñeke engün fawtisawingün ka longkolerpuy tati trawünche mu. Fentren tüfa engün “ngünenkachefe” ngefuy, welu pepi ngünenkalafingün taiñ pu peñi ka lamngen nor piwkengelu (Juda 12). Rupalu chi antü Jewba entufi feychi ngünenkachekelu tati trawünche mu, fey wüla pütrün che koneltuy Jewba tañi trokiñche mu.

1971 tripantu mu, werküngen ñi küdawpual tati ngünenieelchi ruka mülelu Kinsasa waria mew. Feymu elfalkünungen fillke küdaw, kiñeke tüfa: papeltukefun ka wirintukukefun karta, ngüneduamkefun tunten papel ñi duamnieel kiduke ti trawünche ka küdawkefun ti Trokiñche Adkünukelu ti Amuldungun. Fetel mu kimürpun chumngechi adkünuafiel ti küdaw feychi fütra trokiñ mapu mu, üye mew müte kümelay tati rüpü, electricidad ka küdawngey ñi puwal kake lof mew. Feychi mu werkükefuiñ karta avion mu, welu kiñeke mu mufüke küyen alüñmakefuy ñi puwal trawünche mu. Fey wüla taiñ werkükeel nakümngekefuy ti avion mu, fey ñi tukungepual farku mew. Welu kiñeke anümka tremlu wente ko lafken mew katrütukefi ti farku, fey pepi rumekelafuy tüfa mufüke semana kiñeke mu. Welu femürpuiñ ti küdaw rupan mu femngechi wedake dungu.

Afmatulkefenew chumngechi ñi pepikael fütrake trawün taiñ pu peñi ka pu lamngen, pichin plata niefulu rume. Fey engün kidutu dewmakefuyngün plataforma ñi wewpingeal. Pünekefuyngün alükechi kachu, hierba de elefante pingelu, ñi dewmayal traf ruka ka chümpolkünukefuyngün ñi anüal ta che. Ka pünekefuyngün bambu pingechi rüngi ñi witrañpüramafiel ti ruka. Ka pünekefuyngün caña pingechi rüngi ñi dewmayal senchu ruka ka ñi dewmayal ta mesa. Nielafuyngün clavo, feymu katrükakefuyngün trolüf mamüll tañi trariafiel tañi dewmamekeel engün. Müna afmatulkeenew kom ñi femkeel tüfachi pu peñi ka lamngen ka fente ñi adümuwün-ngen. Rume piwkeyerpufiñ engün. Feymu werküngelu iñche ñi amual ka mapu mu, ¡müna weñangkütufiñ engün!

KÜDAWÜRPUN KENIA MAPU MEW

1974 tripantu mew, werküngen Kenia mapu mu ñi küdawpual kangelu ngünenieelchi ruka Nairobi waria mew mülelu. Fentren küdaw niekefuiñ tati ngünenieelchi ruka mu, kelluntukukefuiñ ñi amuldungungeal mari trokiñ mapu püllelelu, kiñeke tüfa engün mu katrütungekefuy taiñ amuldungun küdaw. Feymu fentren rupa werküngen ñi witranmeafiel pu peñi ka lamngen mülelu feychi trokiñke mapu mew, doyelchi may tati pu peñi ka lamngen Etiopia mew mülelu. Üye mu, taiñ pu peñi ka lamngen rume kayñetungey ka chaftukefuyngün fütrake dungu. Fentren engün fütra awükangekefuyngün ka karseltukungekefuyngün. Ka kiñeke engün langümngeyngün kütu. Rupalu rume kom feychi wedake dungu, taiñ pu peñi ka pu lamngen kiñewkülefuyngün ka weniyeniefingün ta Jewba kom tañi piwke mu.

1980 tripantu mu, fütra küme dungu rupan, niewiyu tañi domo iñchiw. Kidu Gail Matheson pingey ka Canada mapu tuwi. Mür koniyu Kalad pingechi chillkatuwe mu. Gail werküngey ñi amuldungumeal Bolivia mapu mew. Feymu werküleluwiyu karta. Mari epu tripantu rupalu, wiño trawüluwiyu Nueva York waria mew. Pichiñma rupalu, niewiyu Kenia mapu mu. Rumel mañumniefiñ tañi domo, kidu inaniekey Jewba ñi rakiduam ka ayüwkülekey tunte tañi nieel mu müten. Fantepu mu, kidu rumel kellukeenew ka rume piwkeyeniefiñ.

1986 tripantu mu, werküngeyu tayu witranmayafiel kiñeke trawünche. Iñche koneltulefun tati Trokiñche Adkünukelu tati Ngünenieelchi Ruka, fey mülefuy ñi femafiel tüfachi epu küdaw. Tañi domo iñchiw witranmakefuyu fentren trawünche, kiñeke tüfa mülefuy feychi trokiñke mapu ñi adkünuel tati ngünenieelchi ruka Kenia mapu mu.

Asmara waria mu, petu wewpitumekefulu iñche kiñe fütra trawün 1992 tripantu mu.

1992 tripantu mu femngey kiñe fütra trawün Asmara waria mu Eritrea mapu mew mülelu. Feychi mu katrütungekelafuy taiñ amuldungun küdaw üye mu. Rume piwkentukunien ñi pepikafiel fillke dungu ñi femngeal feychi fütra trawün. Pefiyiñ kiñe fütra ruka chew ñi elngekem ketran taiñ trawüluwal, tüfa küme adngelafuy wekuntu ka doy wedalkalefuy ponwitu. Welu pu peñi ka lamngen rume küme adkünufingün  feychi fütra ruka, femngechi ñi poyengeal ta Jewba. Fentren familia yeyngün adngechi pañu, fey takufingün chem dungu rume küme adngenolu. Feymu iñche afmatulewen puwlu tati fütra trawün mew. Trawüluwiyiñ 1.279 che, rume ayüwülmapiwkeeiñmu feychi fütra trawün.

Fill semana, witranmafilu iñchiw fillke trawünche, chaftufiyu kiñe fütra dungu: kakerume ruka mu umakefuyu. Kiñe rupa umayu kiñe fütra ruka mu inaltu lafken mew. Kangelu rupa umayu kiñe pichi ruka mu pañillwe dewmangelu ka ti tripatripatuwe mülefuy 100 metro wekuntu ruka mu. Welu chew rume tayu mülen, doy piwkentukukefiyu tayu trür küdawelfiel ta Jewba kakelu peñi ka lamngen engün ka pu wünelekelu amuldungun mew. Fey wüla werküngeyu tayu mülepual ka mapu mu, fey rume weñangkütufiyu pu piwkeyen weni tayu nierpun.

RUME KÜMELKANGEIÑ ETIOPIA MAPU MU

1987 puwlu 1992 tripantu mu, tati awtoridad elutufingün pu peñi ka pu lamngen ñi amuldungual, tüfa engün mülefuy feychi trokiñke mapu mew ñi adkünuetew ti ngünenieelchi ruka Kenia mapu mew mülelu. Feymu dewmangey kakelu ngünenieelchi ruka ka kakelu femngechi ruka feychi trokiñ mapu mew. 1993 tripantu mu, werküngeyu Etiopia mapu mew tayu küdawpual Adis Abeba waria mu. Fentren tripantu mu katrütungefuy taiñ amuldungun küdaw, welu elungetuiñ taiñ femal.

Etiopia mapu mu petu witranmayawkefulu iñchiw fillke trawünche 1996 tripantu mu.

Jewba kümelkakefi taiñ pu peñi ka lamngen ñi küdaw Etiopia mapu mew. Fentren engün wünelerpuy amuldungun mu. Konlu 2012 tripantu ta fantepu mew, 100 amuldungukelu mu, 20 wünelerpuyngün amuldungun mew fill tripantu. Kafey fentren peñi ka lamngen koni fillke chillkatuwe ñi femngekeel Jewba ñi trokiñche, tüfa rume küme kimeltueyew engün. Ka dewmangey doy 120 Trawünwe Ruka. 2004 tripantu mu pu peñi ka lamngen küdawlu Fetel mu wiñamtuwi tati we ngünenieelchi ruka mu. Inafül tüfa mew dewmangey kiñe Fütra Trawünwe Ruka, rume kümelkakefi kom pu peñi ka pu lamngen.

Kom tüfachi tripantu mew, küme weniyerpufiyu fentren peñi ka lamngen Etiopia mapu mülelu. Rume piwkeyefiyu fente tañi küme piwkengen engün. Newe kuyfi, kiñeke kutran kontueyumu, feymu werküngeyu tayu mülepual tati ngünenieelchi ruka adkünukefilu Europa central. Tüfa mew, rume küme kuydangeyu, welu rume weñangkütufiyu tayu pu piwkeyen weni Etiopia mew mülelu.

JEWBA KÜMELKAFI TAÑI TROKIÑCHE

Kom tüfachi tripantu mu ngüneduamkeyu Jewba ñi chumngechi kümelkakefiel tañi trokiñche (1 Kor. 3:⁠6; 3:⁠9, TNM). Feychi wünen rupa tañi amuldungufiel kiñeke küdawfe Ruanda tuwün-ngelu, tüfa engün rüngakefuyngün kiñe lolo ñi entual ti kofre Congo mapu mew. Feychi antü mu ngelafuy kiñe amuldungukelu no rume Ruanda mapu mew. Welu famülke mu müley doy 30.000 peñi ka lamngen üye mu. 1967 tripantu mu mülefuy 6.000 amuldungukelu Congo mapu mu, welu famülke mu müley 230.000 amuldungukelu peno. Ka 2018 tripantu mu doy kiñe millon che trawüluwi ñi akordayal Jesus tañi lan. Kom feychi trokiñ mapu mu ñi adkünukefetew tati ngünenieelchi ruka mülelu Kenia mapu mu, mülerpuy doy 100.000 amuldungukelu.

Doy 50 tripantu kuyfi mu, Jewba tañi pin mu fentren peñi ka lamngen kelluenew ñi küdawelafiel ta Jewba fill antü. Petu yafüluwken tañi yewenchengenoal, welu rüf maneluwürpun Jewba mu. Kom tañi rupan Africa mapu mew kellukeenew ñi ñochi piwkengerpual ka ayüwkülerpual. Tañi domo iñchiw rume falintukefiyu kom feychi pu peñi ka lamngen küme llowchefengelu, chaftukefilu fütrake dungu ka maneluwlu Jewba mu. Kom ñi piwke mu mañumniefiñ ta Jewba fente tañi küme piwkeyenieetew mu. Turpu rakiduamkelafun fente tañi kümelkayafetew Jewba, afmatulkeenew tati (Sal. 37:⁠4).

^ parr. 11 Rupalu ta tripantu, tati Informador pingechi papel Taiñ Amuldungukeel pingetuy. Fewla nietuiñ ti papel Taiñ Mongen ka Taiñ Amuldungukeel, ti papel taiñ pepikawam.

^ parr. 23 “Kitawala” tuwi kiñe dungun feypilu “ngünenieal kam adkünual” suajili kewün mu. Pu che koneltulelu Kitawala pingechi trokiñche mu, ayükefuy ñi ngünewenoaetew Belgica ñi gobierno. Feychi pu che nierpuyngün ka chillkatuyngün fillke papel ka lifru ñi wirintukuel pu Dungukelu Iney Ngen Jewba, fey elelkefuyngün tati pu che. Kafey welukünutufingün Biblia ñi kimeltukeel, femngechi ñi kelluntukual tañi chem rakiduamkeel engün politiko dungu mu, tañi wedake wimtun ka tañi podngechi mongen ñi yenieel engün.