Skip to content

Skip to table of contents

Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ

Select language Akha

Maˇ diˇ laꞈ k’aˬ bi cehˇ-eu aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu nui gaˬ nga?

Maˇ diˇ laꞈ k’aˬ bi cehˇ-eu aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu nui gaˬ nga?

“Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ Miˬyehˇ k’aˇ g’oe-eu tsawˇ haˬ deuˬ, laˬ k’aˬ cehˇ-eu jeˬ byah luꞈ-uˇ.”—Ja ceuˬ 144:15, MS.

Dawˬ caˇ: 111, 109

1. Aˬ dui jawˇ luꞈ-eu saˇ ka heu naˇ, saˇ ka nui deuˬ nehˬ-ehˇ maˬ duˇ leˇ-eu lehˇ aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ ehˇ nya-eu nga?

Aˬ dui saˇ ka dawˬ tawˆ luꞈ laꞈ k’oeˇ neh shaˬ dzehˬ dzehˬ-eu saˇ ka-ahˇ jawˇ luꞈ-eu ma. Nymˇ-mˇ Yeˬhawˇbaˬ Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ ehˇ taˬ-euˬ loꞈ-ehˇ, “tsawˇ jeuˬ tsawˇ ca dawˬ tawˆ luꞈ-ahˇ taꞈ-eu tsawˇ haˬ” aˇ maꞈ aˇ muˇ-ahˇ laˆ uiˬ luꞈ-eu meh. Aˇ maꞈ teu naˇ 8 lam g’aˬ dzehˬ ni byah-eu, “huiˬ dui dui-eu tsawˇ jeuˬ” heu pyeuꞈ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ ‘uˬ ciꞈ nah g’ahˇ maˬ ehˇ, Miˬyehˇ-euˬ muiˬ-eu shawˇ-eu gaˇ-ahˇ’ mˇ-eu miˇ neh, laꞈ k’aˬ cehˇ-eu meh. (Pah mehˬ-eu-eu 7:9, 15; Iˇsaˬyaˇ 60:22) Miˬyehˇ hawˇ-eu tsawˇ haˬ-ahˇ gaˬ-eu deuˬ nymˇ poˆ loꞈ-ehˇ tiˬ jawˇ-iˬ maˬ myaˬ laˇ haw-aˬ.

2. Miˬyehˇ-euˬ cawˬ maˬ ngeuˇ-eu deuˬ-euˬ laꞈ k’oeˇ, aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu nui gaˬ-ahˇ ya mawˇ-eu nga? (Dahˬ beh-eu baˇ-ahˇ haw.)

2 Ehˇ k’awꞈ, Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ Miˬyehˇ-euˬ cawˬ maˬ ngeuˇ-eu deuˬ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ nui gaˬ tiˬ jeˬ paˇ baw-eu meh lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ nui gaˬ teu naˇ yawˬ ha g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ shaˇ noeˬ-eu nui gaˬ pyeuꞈ meh. Kuiˇ laꞈ Pawˇluˆ aˇ saˬ saˬ-eu saˇ ka-ahˇ tsawˇ haˬ deuˬ “yawˬ ha g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ shaˇ noe-eu, pyuˇ-ahˇ mehˇ juiˇ juiˇ-eu” hawˇ-eu, “Miˬyehˇ-ahˇ gaˬ-eu naˆ maˬ tseˇ byawˬ g’a mo g’a-eu jeˬ-ahˇ gaˬ-eu” heu deuˬ tehꞈ-ehˇ byah meh lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh.  (2 Tiˆmoˇseˬ 3:1-4) Nui gaˬ heu naˇ, aˬ dui Miˬyehˇ-ahˇ gaˬ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ beu gaˇ dui dui-eu meh. Yawˬ ha g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ shaˇ noeˬ-eu nui gaˬ heu naˇ, maˇ diˇ laꞈ k’aˬ cehˇ-eu jeˬ-ahˇ maˬ biꞈ-eu uˬ taꞈ, miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ yawˬ ha g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ shaˇ noeˬ-eu jeˬ hawˇ-eu suˬ saˬ jeˬ tehꞈ-ehˇ bi byah laˇ-eu meh.

3. Aˬ dui heu kawˆ-ahˇ aˬ jeˬ dzaw-eu nga? Aˬ jeˬ miˇ neh?

3 Yawˬ ha g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ shaˇ noeˬ-eu nui gaˬ heu naˇ, yawˬ gaˇ na luꞈ tiˬ jeˬ maˬ ngeuˇ-eu loꞈ-ehˇ jaˆ-awˇ, Ka li zaˬ deuˬ-ahˇ deuˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh lehˇ Pawˇluˆ siˬ nya-eu meh. Teu miˇ neh Pawˇluˆ Ka li zaˬ deuˬ-ahˇ, maˬ muiˬ-eu nui gaˬ ahˇ-eu deuˬ-ahˇ “gaˇ jaw jaw-awˬ” aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ taˬ keuˬ leˇ lehˇ saˇ tiˇ biꞈ-eu meh. (2 Tiˆmoˇseˬ 3:5) Ehˇ k’awꞈ aˬ dui maꞈ aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ tiˬ pawꞈ-iˬ maˬ taꞈ ni nmˇ-aˬ maˬ jawˇ nya-a. Toˆ-ehˇ naˇ aˬ dui laꞈ k’oeˇ, aˬ yawꞈ maꞈ loꞈ-ehˇ g’eh-eu nui noeˬ maˬ bi ahˇ laˇ ni maˬ ehˇ, nui gaˬ pyeuꞈ-eu Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ shiˇ-eu jeˬ-ahˇ mˇ nya ni maˬ ehˇ, aˬ dui aˬ jeˬ jahˇ nya-eu nga? Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui laꞈ k’oeˇ bi ahˇ mawꞈ-eu nui gaˬ hawˇ-eu, 2 Tiˆmoˇseˬ 3:2-4 laꞈ k’oeˇ ehˇ keuˆ taˬ-euˬ nui gaˬ heu aˬ joˆ-ehˇ beu gaˇ nga lehˇ haw ma. Aˬ dui toˆ-ehˇ jahˇ-eu teu naˇ, aˬ dui-euˬ dehꞈ ziˇ laꞈ k’aˬ cehˇ laˇ-awˇ, maˇ diˇ dehꞈ ziˇ-ahˇ nui k’ahˇ shiˇ-eu jeˬ, aˬ joˆ-ehˇ mˇ mawˇ nya nga lehˇ pyehˆ tseˇ ni caw ba nehˬ laꞈ-eu meh.

Miˬyehˇ-ahˇ gaˬ de laˬ yawˬ ha-ahˇ gaˬ de laˬ?

4. Aˬ dui yawˬ ha-ahˇ tsaˬ ni gaˬ-eu heu naˇ, aˬ jeˬ miˇ bahˬ-eu jeˬ maˬ pyeuꞈ nga?

4 Pawˇluˆ neh ‘tsawˇ haˬ zaˬ deuˬ-aˬ, yawˬ ha-ahˇ gaˬ-eu’ meh lehˇ boꞈ taˬ-euˬ meh. Toˆ-ehˇ naˇ aˬ dui yawˬ ha-ahˇ gaˬ-eu heu naˇ yaw bahˬ jeˬ pyeuꞈ meh lehˇ ehˇ mawꞈ-eu nga loˇ? Maˬ ngeuˇ-a, aˬ dui yawˬ ha-ahˇ gaˬ-eu heu naˇ tsaˬ meh. Aˬ dui toˆ-ehˇ ya jahˇ meh. Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ toˆ-ehˇ beh ahˇ nehˬ taˬ-euˬ meh. Yeˬsuˇ ehˇ-eu, “Nawˬ-euˬ g’awˇ mawˇ-ahˇ gaˬ-eu loꞈ-ehˇ, nawˬ-euˬ dawˬ peh jawˇ-eu tsawˇ haˬ-ahˇ gaˬ-awˬ.” (Maˬkuˆ 12:31) Heu naˇ, aˬ dui yawˬ ha-ahˇ maˬ gaˬ naˇ aˬ cawˬ-ahˇ maˬ gaˬ nya-a lehˇ ehˇ mawꞈ-eu meh. Jaˇliꞈ-ahˇ “K’aˬ dzeˇ zaˬ deuˬ-aˬ, yawˬ ha-euˬ g’awˇ mawˇ-ahˇ gaˬ-eu loꞈ-ehˇ, yawˬ ha-euˬ miˬ zaˬ-ahˇ gaˬ-eu tsaˬ meh. Yawˬ ha-euˬ miˬ zaˬ-ahˇ gaˬ-eu k’aˬ dzeˇ zaˬ-aˬ, yawˬ haˇ yawˬ ha gaˬ gaˇ duˇ-eu meh. Tsawˇ haˬ tiˬ g’aˬ-iˬ yawˬ ha-euˬ g’awˇ mawˇ-ahˇ yawˬ ha maˬ bye-a. . . . Yawˬ ha-euˬ g’awˇ mawˇ-ahˇ . . . bo saˆ-eu meh” lehˇ paˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Eˇpeˇsu 5:28, 29) Heu gaˇ haw ngeh, aˬ dui yawˬ ha-ahˇ tsaˬ ni ya gaˬ nga lehˇ siˬ laˇ-eu meh.

5. Yawˬ ha-ahˇ aˇ dzehˇ gaˬ dzeuˇ-eu tsawˇ haˬ aˬ joˆ-ehˇ g’eh nga?

5 2 Tiˆmoˇseˬ 3:2-ahˇ ngehˬ keuˆ taˬ-euˬ nui gaˬ heu naˇ, aˬ myah myah loꞈ-ehˇ g’eh-eu tsaˬ-eu nui gaˬ k’oeˇ maˬ ngeuˇ-a. Yawˬ ha g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ shaˇ noeˬ-eu nui gaˬ pyeuꞈ meh. Aˬ suˇ g’aˬ maˬ kaˬ yawˬ ha-ahˇ aˇ dzehˬ gaˬ dzeuˇ naˇ, yawˬ ha g’aˇ duˬ loˬ-eu taꞈ-ehˇ aˇ dzehˬ-ehˇ noeˬ keuˆ-eu meh. (Loˇmaˆ 12:3-ahˇ gui.) Aˬ yawꞈ yawˬ ha g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ shaˇ noeˬ-awˇ, tiˬ jeˬ paˬ laˆ lehˬ ngeh, yawˬ ha-ahˇ ehˇ jeˬ aˬ cawˬ-ahˇ dehˬ lehꞈ-eu meh. Jaˇliꞈ gaˇ kawˆ-ahˇ pah mehˬ-eu paˇ dmˬ tiˬ dmˬ-ahˇ heu loꞈ-ehˇ g’eh-eu tsawˇ haˬ-ahˇ ho puˇ nehˬ-ehˇ sheu cehˆ taˬ-euˬ meh. Ho puˇ heu aˬ yawꞈ-euˬ caꞈ hm-ahˇ neh laˆ lmˇ-eu g’aˇ duˬ, baw duiˇ loꞈ-ehˇ yaw lah lah lehˇ g’awˇ kuˆ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ cawˬ naˇ ceh taˆ ni g’eh-eu aˬ yawꞈ-euˬ daˇ ceh-ahˇ tehꞈ-ehˇ ya mawˇ-eu meh. Heu loꞈ-ehˇ g’eh-eu tsawˇ haˬ maˇ diˇ laꞈ k’aˬ cehˇ-eu jeˬ maˬ jaˆ-a.

6. Aˬ dui Miˬyehˇ-ahˇ gaˬ naˇ aˬ jeˬ muiˬ-eu nga?

6 Jaˇliꞈ paw nui gahˇ ahˇ-eu deuˬ, Pawˇluˆ neh yawˬ ha-ahˇ jeˬ hu gaˬ-eu lehˇ ehˇ keuˆ taˬ-euˬ heu naˇ, nui gaˬ teu, teu gaˇ teu deuˆ-ahˇ ehˇ daˆ leꞈ-eu maˬ muiˬ-eu jeˬ teu deuˬ-ahˇ bi pyeuꞈ laˇ-eu miˇ neh meh. Ehˇ k’awꞈ Miˬyehˇ aˬ dui laꞈ k’oeˇ bi ahˇ mawꞈ-eu nui gaˬ teu naˇ, laˬ k’aˬ cehˇ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ hawˇ-eu, oˇ oꞈ-eu jeˬ ahˇ ni maˬ ehˇ, g’awˬ shaˬ gaˬ-eu jeˬ hawˇ-eu muiˬ-eu jeˬ, jah-eu jeˬ ahˇ ni maˬ ehˇ, nahˬ yu ni g’eh-eu jeˬ hawˇ-eu, yawˬ ha-ahˇ g’aˬ leˇ-eu jeˬ ahˇ ni maˬ ehˇ caw ba nehˬ-eu meh.  (Gaˬlaˬtiˆ 5:22, 23) Ja ceuˬ sahˬ boꞈ boꞈ-eu g’aˬ “Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ Miˬyehˇ k’aˇ g’oe-eu tsawˇ haˬ deuˬ, laꞈ k’aˬ cehˇ-eu jeˬ byah” meh lehˇ boꞈ taˬ-euˬ meh. (Ja ceuˬ 144:15) Yeˬhawˇbaˬ laꞈ k’aˬ cehˇ-eu Miˬyehˇ pyeuꞈ-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ-euˬ zaˬ lahˇ pyeuꞈ-eu deuˬ k’awꞈ laꞈ k’aˬ cehˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ naˇ, aˬ cawˬ jawˇ paw-euˬ tehꞈ-ehˇ geuꞈ mawꞈ-eu, yawˬ ha-ahˇ aˇ dzehˬ-ehˇ gaˬ dzeuˇ-euˬ deuˬ nehˬ-ehˇ maˬ duˇ-a. Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ naˇ, aˬ cawˬ-ahˇ ya biꞈ-eu miˇ neh laꞈ k’aˬ cehˇ-eu meh.—G’aˬk’ehˇ 20:35.

Aˬ dui yawˬ ha-ahˇ gaˬ-eu tsawˇ haˬ maˬ ya pyeuꞈ-eu g’aˇ duˬ, aˬ joˆ-ehˇ jahˇ nya-eu nga? (Aˇ deuˆ 7-ahˇ haw)

7. Aˬ dui Miˬyehˇ-ahˇ gaˬ-eu jeˬ-ahˇ goˬ haw-eu g’aˇ duˬ, yawˬ ha-ahˇ aˬ jeˬ jeˇ naˇ haˬ nya-eu nga?

7 Aˬ dui yawˬ ha-ahˇ Miˬyehˇ-ahˇ naˆ maˬ tseˇ gaˬ laˇ shaw-euˬ lehˇ aˬ joˆ-ehˇ ya siˬ nya-eu nga? Nui gahˇ ahˇ-eu dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ heu hmˬ-ahˇ haw sheˇ. “Yawˬ ha-euˬ nui k’ahˇ g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ shaˇ noeˬ-eu jeˬ maˬ ehˇ, yawˬ ha-ahˇ aˬ cawˬ bi noeˬ huiˬ-eu g’aˇ duˬ k’ahˬ sehˇ jehˆ-eu jeˬ maˬ ehˇ, tiˬ pawꞈ-iˬ taˬ mˇ. Ehˇ k’awꞈ, tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ nui ma nahˬ yu ni taˬ-awˬ. Aˬ cawˬ naˆ maˬ tseˇ maˬ gaˇ ma lehˇ noeˬ-eu nui ma taˬ bi ahˇ.” (Piˇliˇpiˆ 2:3, 4) Teu miˇ neh, aˬ dui yawˬ ha-ahˇ ‘Ngaˇ dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ heu-ahˇ mˇ caw miˇ-a laˬ? Ngaˇ Miˬyehˇ k’aˇ bi mˇ mawꞈ-euˬ jeˬ-ahˇ leh jeh-awˇ mˇ miˇ-a laˬ? Ngaˇ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ deuˬ-ahˇ maˬ ehˇ, tsaꞈ gaˬ duˬ-ahˇ jawˇ-eu deuˬ-ahˇ maˬ ehˇ, caw ba-eu lehˇ leh jeh miˇ-a laˬ?’ Aˬ dui aˬ cawˬ-euˬ g’aˇ duˬ aˇ yamˬ hawˇ-eu g’aˬ biꞈ nehˬ-eu lehˇ ehˇ-eu heu naˇ, yaw awˬ maˬ ngeuˇ-a. Heu naˇ, aˬ dui ya leh jeh dui dui-awˇ, yawˬ ha ya leˇ-eu jeˬ-ahˇ byehˇ dzeh gaˇ jiˇ ehˇ mawꞈ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, boeˬ boeˬ luˆ luˆ laꞈ k’oeˇ neh huiˬ dzehˬ dzehˬ-eu Miˬyehˇ, aˬ dui-ahˇ nui k’ahˇ shiˇ meh lehˇ ya siˬ-euˬ taꞈ-ehˇ, aˬ dui-ahˇ laꞈ k’aˬ bi cehˇ laˇ-eu jeˬ maˬ paˇ jaˆ meh.

8. Mehˇ nmˇ tiˬ deuˬ na, Miˬyehˇ-ahˇ gaˬ-eu miˇ neh aˬ jeˬ jahˇ-euˬ nga?

8 Mehˇ nmˇ tiˬ g’aˬ na, Miˬyehˇ-ahˇ gaˬ-awˇ, Miˬyehˇ-euˬ gaˇ-ahˇ heu naˆ maˬ tseˇ mˇ mawꞈ-eu miˇ neh, pyuˇ g’awˬ mya ni za laˇ-eu, smˇ muiˬ muiˬ laˇ-eu gaˇ-ahˇ byehˇ dzeh-euˬ meh. Eˇliˬkaꞈ saˬlaˬg’oˬma pyeuꞈ-awˇ, gaˇ teu-ahˇ leh jeh jeˬ maˬ  leh jeh ni, huˬ mehˬ mehˬ-eu g’aˬ geuꞈ-eu lehˇ tseˇ-euˬ meh. Eˇliˬkaꞈ hawˇ-eu aˬ yawꞈ-euˬ k’aˬ dzeˇ zaˬ aˬ yawꞈ nyaꞈ, g’awˬ mya miˇ k’ahˬ-ahˇ Miˬyehˇ gaˇ ya mˇ iˇ-awˇ ehˇ-eu, “Yawˬ k’ahˬ yawˬ-ahˇ ya caw ba iˇ-euˬ uˬ taꞈ, cawˬ yaw shuiꞈ za-euˬ heu naˇ, nga nyaꞈ-euˬ dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ aˇ poeˬ baw dui dui-eu tiˬ jeˬ miˇ-a.” Eˇliˬkaꞈ saˬlaˬg’oˬ ma geuꞈ luꞈ meh siˬ. Ehˇ k’awꞈ, aˇ yamˬ hawˇ-eu g’aˬ aˬ cawˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ kawˆ ja nehˬ gaˇ hawˇ-eu, mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ caw ba gaˇ jiˇ leˇ-eu meh. Heu loꞈ-ehˇ ya jahˇ-eu heu naˇ, aˬ yawꞈ-euˬ “dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ laꞈ k’aˬ cehˇ dui dui-awˇ, nui k’ahˇ shiˇ dui dui nya” lehˇ ehˇ-eu meh.

Smˇ muiˬ mˬ taˆ muiˬ-eu laˬ, miˇ tsaˬ-ahˇ muiˬ-eu laˬ?

9. Pyuˇ-ahˇ gaˬ-eu deuˬ aˬ jeˬ miˇ neh laꞈ k’aˬ maˬ cehˇ-eu nga?

9 Tsawˇ haˬ deuˬ “pyuˇ-ahˇ gaˬ” meh lehˇ Pawˇluˆ ehˇ-eu meh. Dzeuˇ laꞈ-euˬ heu myaˆ k’oꞈ-ahˇ, Aiˇlehˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu huˬ mehˬ mehˬ-eu mehˇ nmˇ tiˬ g’aˬ, aˬ li tiˬ g’aˬ nehˬ-ehˇ Miˬyehˇ gaˇ kawˆ ngehˬ cawˬ-euˬ meh. Aˬ li teu g’aˬ, aˬ yawꞈ-euˬ pyuˇ pawˬ behˆ yuˇ doˆ laꞈ-awˇ, “Hehˬ, heu ma ngaˬ-euˬ miˬ yehˇ” lehˇ ehˇ-eu meh. Tsawˇ haˬ yawˬ g’aˬ na luꞈ toˆ-ehˇ maˬ ehˇ k’awꞈ, maˇ diˇ teu loꞈ-ehˇ noeˬ luꞈ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ pyuˇ hawˇ-eu aˬ yawꞈ maꞈ neh zeuˇ laꞈ-euˬ myawˬ gahˬ deuˬ-ahˇ gaˬ-eu meh. Teu miˇ neh, Jaˇliꞈ-ahˇ “pyuˇ shuiˇ-ahˇ gaˬ-eu nui ma aˇ saˬ saˬ-eu maˬ baw-a. Smˇ muiˬ muiˬ laˇ mawꞈ-eu tsawˇ haˬ, nui k’ahˇ tiˬ jawˇ-iˬ maˬ byah-a” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Dawˬtsoˆtsoˆ-eu 5:10) Pyuˇ-ahˇ gaˬ-eu deuˬ naˇ, yawˬ ha jaˆ-eu pyuˇ-ahˇ nui k’ahˇ maˬ shiˇ-a. Teu myaˆ maˬ tseˇ jaˆ laˇ-eu g’aˇ duˬ, ziˇ ziˇ lah ni pyuˇ poˆ gaˇ kaꞈ g’a-eu meh. Teu loꞈ-ehˇ jahˇ-eu teu naˇ, “nui ma tsawˬ paˆ gaˇ keuˆ-eu meh.”—1 Tiˆmoˇseˬ 6:9, 10.

10. Jaˇliꞈ smˇ muiˬ muiˬ-eu jeˬ hawˇ-eu iˇ shaˬ shaˬ-eu jeˬ-ahˇ aˬ joꞈ-ehˇ ehˇ keuˆ taˬ-euˬ nga?

10 Tsawˇ haˬ-euˬ g’aˇ duˬ, pyuˇ heu tiˬ paw dzeˇ na loˬ-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ-awˇ, loꞈ piˇ nehˬ-eu jeˬ jiˇ pyeuꞈ meh. (Dawˬtsoˆtsoˆ-eu 7:12) Ehˇ k’awꞈ, aˬ dui-euˬ dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ, maˬ jaˆ-ehˇ maˬ geuꞈ nya-eu jeˬ tehꞈ-ehˇ jaˆ naˇ, laꞈ k’aˬ cehˇ nya meh loˇ? Cehˇ nya meh. (Dawˬtsoˆtsoˆ-eu 5:12-ahˇ gui.) Yaˬk’eh-euˬ aˬ li Aˬguˇlaˆ ehˇ-eu, “Smˇ muiˬ muiˬ-eu tsawˇ haˬ maˬ ehˇ, iˇ shaˬ shaˬ-eu tsawˇ haˬ maˬ ehˇ, taˬ bi pyeuꞈ laꞈ. Aˬ yawꞈ nah yawꞈ dzaˬ loꞈ dawˇ loꞈ-eu guiˬ lahˬ biꞈ laꞈ.” Aˬ dui aˬ li heu g’aˬ aˬ jeˬ mi iˇ shaˬ taˬ bi shaˬ laꞈ lehˇ shaˇ-eu nga lehˇ haw siˬ nya meh. Aˬ yawꞈ ehˇ-eu ngaˇ iˇ shaˬ shaˬ naˇ smˇ k’oeˬ k’oeˬ ni muˇ juˇ juˇ laˇ gaˇ ya daˬ-awˇ, smˇ k’oeˬ k’oeˬ-eu teu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ tsawˇ myahˇ laˆ cawˆ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Ehˇ k’awꞈ aˬ yawꞈ aˬ jeˬ miˇ neh smˇ muiˬ maˬ muiˬ mawꞈ-eu nga? Aˬ yawꞈ ehˇ-eu “Ngaˇ aˇ dzehˬ jaˆ laˇ naˇ, nawˬ-ahˇ maˬ loˬ lehˇ ngaˇ ehˇ tehꞈ-a ‘Yeˬhawˇbaˬ aˬ suˇ g’aˬ-a lehˇ ngaˇ ehˇ tehꞈ-a.’” (Dawˬdaˬ 30:8, 9) Nawˇ k’awꞈ Miˬyehˇ-ahˇ nui ma taˬ-eu jeˬ maˬ taˬ ni, yawˬ ha-euˬ pyuˇ shuiˇ myawˬ gahˬ-ahˇ nui ma taˬ-eu tiˬ g’aˬ na-ahˇ siˬ nya-eu paˬ.

11. Yeˬsuˇ pyuˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ aˬ jeˬ ehˇ-eu nga?

11 Pyuˇ-ahˇ gaˬ-eu deuˬ naˇ, Miˬyehˇ nui k’ahˇ shiˇ ni tiˬ jeˬ g’eh neh-iˬ maˬ mˇ nya-a. Yeˬsuˇ ehˇ-eu “Tsawˇ haˬ tiˬ g’aˬ-iˬ sahˬ paˬ nyiˬ g’aˬ-euˬ zaˬ k’aˆ maˬ geuꞈ nya-a. Tiˬ g’aˬ-ahˇ bye naˇ, tiˬ g’aˬ-ahˇ gaˬ tehꞈ-a. Tiˬ g’aˬ-ahˇ yaw zeu baw naˇ, tiˬ g’aˬ-ahˇ yaw zeu maˬ baw-aˇ. Naw maꞈ-aˬ, Miˬyehˇ-euˬ zaˬ k’aˆ hawˇ-eu pyuˇ shuiˇ myawˬ gahˬ-euˬ zaˬ k’aˆ, nyiˬ jeˬ luꞈ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ maˬ geuꞈ nya-a” lehˇ ehˇ-awˇ, “Naw maꞈ yawˬ ha g’aˇ duˬ miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ pyuˇ shuiˇ myawˬ gahˬ taˬ poˆ uiˬ taˬ. Miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ poˆ uiˬ taˬ naˇ, shmˇ kaw kaw leˇ nya, boeˬ dzaˬ leˇ nya-awˇ, smˇ k’oeˬ k’awꞈ k’oeˬ nya meh. Ehˇ k’awꞈ, mˬ k’oeˇ taˆ naw maꞈ-euˬ pyuˇ shuiˇ myawˬ gahˬ poˆ uiˬ taˬ-awˬ. K’oeˇ gaˇ-aˬ, shmˇ kaw maˬ kaw leˇ nya, boeˬ maˬ dzaˬ leˇ nya-eu uˬ taꞈ, smˇ k’oeˬ k’awꞈ maˬ k’oeˬ leˇ nya-a” lehˇ paˇ ehˇ-eu meh.—Maꞈtehˬ 6:19, 20, 24.

12. Yaw awˬ awˬ lehˇ dehꞈ-eu heu naˇ, Miˬyehˇ-euˬ gaˇ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ mˇ nya ni caw ba nehˬ-eu nga? Yaw jeˬ ma jeˬ ehˇ haw sheˇ?

12 Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ g’awˬ mya g’aˬ, yaw awˬ awˬ lehˇ dehꞈ nya ni leh jeh-eu meh. Toˆ-ehˇ jahˇ-eu teu naˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ-eu aˇ yamˬ  doˆ dzehˬ laˇ-awˇ, laꞈ k’aˬ cehˇ dzehˬ laˇ gaˇ, aˬ yawꞈ maꞈ ya mawˇ-euˬ meh. Aˬmeˬliˇkaˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu Jehˇ-kuiˬ lehˇ kuˇ-eu mehˇ nmˇ heu g’aˬ naˇ, aˬ yawꞈ-euˬ miˬ zaˬ nehˬ-ehˇ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ huˬ mehˬ mehˬ-eu gaˇ mˇ-eu g’aˇ duˬ, iˇ kahˇ kahˇ ma hawˇ-eu huiˬ-eu gaˇ deuˬ ahˬ dzehˬ-awˇ, aˬ yawꞈ ehˇ-eu “Muiˬ-eu iˇ kahˇ hawˇ-eu miˇ tsaˬ heu ahˬ dzaˬ-eu g’aˇ duˬ ngaˬ-ahˇ shaˬ dui dui miˇ-a.” Ehˇ k’awꞈ aˬ yawꞈ gaˇ mˇ duˬ-ahˇ gaˇ kawˆ jaˆ-eu miˇ neh, iˇ kahˇ-ahˇ nui ma maˬ muiˬ maˬ muiˬ-ehˇ g’oꞈ laˇ-eu g’awˬ mya k’oꞈ byah laˇ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ aˬ yawꞈ paˇ ehˇ-eu “Huˬ mehˬ mehˬ-eu ngaˬ-euˬ miˬ zaˬ aˬ yawꞈ naˇ, aˬ myah luꞈ laꞈ k’aˬ cehˇ-eu meh. Ngaˬ-euˬ miˬ zaˬ ‘aˬ yawꞈ-euˬ baw leˬ-aˬ, miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ neh muiˬ dzehˬ dzehˬ-eu g’aˬ ma lehˇ ehˇ-eu meh.’ Nymˇ ngaˇ k’awꞈ huˬ mehˬ mehˬ-eu g’aˬ geuꞈ-awˇ, nyiˬ g’aˬ luꞈ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ nehˬ luꞈ ma.”

Aˬ dui pyuˇ-ahˇ gaˬ-eu tsawˇ haˬ maˬ ya pyeuꞈ-eu g’aˇ duˬ, aˬ joˆ-ehˇ jahˇ nya-eu nga? (Aˇ deuˆ 13-ahˇ haw)

13. Aˬ dui pyuˇ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ haw-eu lehˇ ya siˬ ni caw ba nehˬ-eu aˬ jeˬ nga?

13 Pyuˇ-ahˇ aˬ dui haw-eu jeˬ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ shaˇ noeˬ ngeh, aˬ dui yawˬ ha-ahˇ heu loꞈ-ehˇ dawˇ coe ni ya naˇ haˬ-eu meh. ‘Ngaˬ-euˬ dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ pyuˇ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ Jaˇliꞈ mehˬ-eu jeˬ-ahˇ jah-eu lehˇ mˇ mawˇ luꞈ miˇ-a laˬ? Pyuˇ poˆ-eu heu ngaˬ-euˬ dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ aˇ yeˇ huiˬ dzehˬ-eu jeˬ pyeuꞈ luꞈ nya laˬ? Ngaˇ pyuˇ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu aˬ cawˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ-ahˇ naˆ maˬ tseˇ nui ma ahˇ-eu nya laˬ? Yeˬhawˇbaˬ ngaˇ loˬ-eu jeˬ-ahˇ biꞈ meh lehˇ, ngaˇ maˇ diˇ jah miˇ-a laˬ?’ Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-ahˇ nui ma taˬ-eu deuˬ neh noeˬ tmˬ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ maˬ bi cawˆ iˇ-a lehˇ aˬ dui jah ziꞈ nya meh.—Maꞈtehˬ 6:33.

Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ gaˬ de laˬ, byawˬ g’a mo g’a-eu jeˬ-ahˇ gaˬ de laˬ?

14. Aˬ dui byawˬ g’a-eu jeˬ-ahˇ tsaˬ ni aˬ joˆ-ehˇ ya haw-eu nga?

14 Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ maˬ keuˆ laˇ mi na-ehˇ, aˇ saˬ saˬ-eu saˇ ka-ahˇ tsawˇ haˬ deuˬ “byawˬ g’a mo g’a-eu jeˬ-ahˇ gaˬ” meh lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. Aˬ dui yawˬ ha-ahˇ tsaˬ ni gaˬ-eu hawˇ-eu pyuˇ-ahˇ tsaˬ ni haw-eu heu naˇ, yaw lehˬ jeˬ maˬ ngeuˇ-eu lehˇ ya siˬ dzeuˇ-euˬ loꞈ-ehˇ, dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ tsaˬ ni byawˬ g’a-eu heu k’awꞈ yaw lehˬ jeˬ maˬ ngeuˇ-a. Tiˬ g’aˬ na, dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ byawˬ g’a-eu maˬ tsaˬ nga lehˇ jah-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ toˆ-ehˇ maˬ bi g’eh mawꞈ-a. Jaˇliꞈ saˇ jaˇ ziꞈ-eu Miˬyehˇ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ-ahˇ byawˬ g’a lehˇ g’aˬ bi-eu meh. Teu gaˇ “Tsawˬ tuˇ-awˇ, nawˬ-euˬ dzaˇ nui k’ahˇ tiˬ shiˇ dzaˬ-awˇ, nawˬ-euˬ aˬ gaꞈ dzaˇ uiˇ tiˬ dehˆ dawˇ-eu laꞈ k’oeˇ, laˬ k’aˬ cehˇ taˆ ni dehꞈ-awˬ” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh.—Dawˬtsoˆtsoˆ-eu 9:7.

15. Byawˬ g’a-eu jeˬ-ahˇ gaˬ-eu lehˇ ehˇ-eu heu naˇ aˬ jeˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-eu nga?

15 2 Tiˆmoˇseˬ 3:4-ahˇ Miˬyehˇ-ahˇ gaˬ-eu jeˬ maˬ gaˬ ni, byawˬ g’a-eu jeˬ-ahˇ gaˬ-eu deuˬ-ahˇ ngehˬ keuˆ taˬ-euˬ meh. Tsawˇ gahˇ ahˇ-eu tiˬ g’aˬ ehˇ-eu, “Jaˇliꞈ heu deuˆ Miˬyehˇ-ahˇ gaˬ luꞈ-eu deuˬ-ahˇ ehˇ-eu maˬ ngeuˇ-a, Miˬyehˇ-ahˇ tiˬ pawꞈ-iˬ maˬ gaˬ-eu deuˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-eu meh.” Heu naˇ byawˬ g’a-eu jeˬ-ahˇ gaˬ-eu deuˬ-ahˇ aˇ yeˇ huiˬ-eu saˇ tiˇ biꞈ dawˬ pyeuꞈ meh. Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ byawˬ g’a-eu jeˬ-ahˇ gaˬ-eu deuˬ-ahˇ, “byawˬ g’a mo g’a gaˇ gaˬ-eu nui k’ahˇ neh bi uˆ tehˬ” tehˬ taˬ-euˬ meh lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh.—Luˇkaꞈ 8:14.

16, 17. Yeˬsuˇ byawˬ g’a-eu jeˬ-ahˇ haw-eu nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ, Yeˬsuˇ aˬ joˆ-ehˇ mˇ mawˇ nehˬ yaꞈ-euˬ nga?

16 Byawˬ g’a-eu jeˬ-ahˇ tsaˬ ni byawˬ g’a-eu lehˇ ehˇ-eu heu naˇ, aˬ joˆ-ehˇ g’eh gaˇ ehˇ-eu lehˇ Yeˬsuˇ mˇ mawˇ nehˬ yaꞈ-euˬ meh. Yeˬsuˇ “bawˬ-iˬ” jahˇ gaˇ maˬ ehˇ, “hawˬ byawˇ lawˇ gaˇ” maˬ ehˇ iˇ-euˬ meh. (Yoˇhaˬ 2:1-10; Luˇkaꞈ 5:29) Oeˇ mˇ baˇ gaˇ aˬ gaꞈ dzaˇ uiˇ maˬ loꞈ leˇ-eu miˇ neh, Yeˬsuˇ zahˬ leˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ jahˇ-awˇ, iˇ cuꞈ-ahˇ-neh aˬ gaꞈ dzaˇ uiˇ laˆ pyeuꞈ-euˬ meh. Nyaˆ taꞈ tiˬ poˆ naˇ, Yeˬsuˇ dzaˬ gaˇ dawˇ gaˇ, tsawˇ haˬ deuˬ toˇ toˇ-ehˇ teuˆ ngeh, Yeˬsuˇ tsawˇ haˬ heu deuˬ naˇ, byawˬ g’a mo g’a-eu jeˬ-ahˇ tsaˬ ni maˬ jaˆ-eu lehˇ mˇ mawˇ yaꞈ-euˬ meh.—Luˇkaꞈ 7:33-36.

17 Ehˇ k’awꞈ, Yeˬsuˇ byawˬ g’a-eu jeˬ heu aˬ yawꞈ-euˬ dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ naˬ ba tiꞈ maˬ bi pyeuꞈ-aˬ. Aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ jeˬ hu taˬ-awˇ, aˬ cawˬ-ahˇ  k’aˇ g’eh nya gaˇ neh caw ba-eu g’aˇ duˬ leh jeh-eu meh. Aˬ yawꞈ tsawˇ haˬ zaˬ deuˬ bi buˬ iˇ-eu g’aˇ duˬ, nui ma keuˆ-eu laꞈ k’oeˇ zeuˇ liˬ k’oeˇ taˆ naˇ dui dui-awˇ shiˇ-euˬ meh. Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ-euˬ jeˬ nah caw teh-eu deuˬ-ahˇ “Naw maꞈ ngaˬ-euˬ mehˬ nah caw teh-eu baˬ da neh, aˬ cawˬ yehˬ bawˬ sehˇ lu-ehˇ ehˇ-eu, k’ehˬ-eu k’aˆ-eu, maˬ ngeuˇ gaˇ keuˆ ni g’awˬ mya jeˬ ja bu ja doeˇ-eu, heu deuˬ-ahˇ naw maꞈ ya daˬ ngeh, guiˬ lahˬ huiˬ-eu meh. Laˬ k’aˬ cehˇ dui dui-awˬ. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, mˬ k’oeˇ taˆ naw maꞈ g’aˇ duˬ lehˬ hmˬ taˬ-euˬ laꞈ sawˬ huiˬ dui dui meh. Naw maꞈ-euˬ mehˬ hu dehꞈ dzeuˇ jawˇ dzeuˇ yaꞈ-euˬ Miˬyehˇ g’aˇ duˬ ngehˬ dah-eu deuˬ k’awꞈ, k’oeˇ loꞈ-ehˇ k’ehˬ nehˬ k’aˆ nehˬ gaˇ ya daˬ-euˬ meh” lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh.—Maꞈtehˬ 5:11, 12.

Aˬ dui byawˬ g’a-eu jeˬ-ahˇ gaˬ-eu tsawˇ haˬ maˬ ya pyeuꞈ-eu g’aˇ duˬ, aˬ joˆ-ehˇ jahˇ nya-eu nga? (Aˇ deuˆ 18-ahˇ haw)

18. Aˬ dui byawˬ g’a-eu jeˬ-ahˇ gaˬ-eu tsawˇ haˬ miˇ-a laˬ lehˇ siˬ nya-eu g’aˇ duˬ, aˬ jeˬ jeˇ ya naˇ haˬ nga?

18 Aˬ dui byawˬ g’a-eu jeˬ-ahˇ gaˬ-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ nya laˬ lehˇ, aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ jahˇ neh ya siˬ-eu nga? Aˬ dui yawˬ ha-ahˇ ‘byawˬ g’a mo g’a-eu jeˬ heu ngaˬ-euˬ g’aˇ duˬ tsaꞈ gaˬ iˇ-eu hawˇ-eu bawˬ dzaˬ iˇ-eu jeˬ naˆ maˬ tseˇ aˇ yeˇ huiˬ dzehˬ nya laˬ? Ngaˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ mawꞈ-eu miˇ neh, yawˬ ha ya leˇ-eu tiˬ jeˬ na-ahˇ nui ma keuˆ-awˇ byehˇ dzeh peuˬ miˇ-a laˬ? Ngaˇ byawˬ g’a-eu tiˬ jeˬ na-ahˇ tseˇ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ aˬ joˆ-ehˇ haw-eu nga lehˇ shaˇ noeˬ miˇ-a laˬ?’ lehˇ ya naˇ haˬ-eu meh. Aˬ dui Miˬyehˇ-ahˇ gaˬ-awˇ, aˬ yawꞈ-ahˇ laꞈ k’aˬ bi cehˇ mawꞈ-eu miˇ neh, heu-aˬ yawˬ bahˬ jeˬ pyeuꞈ meh lehˇ aˬ dui siˬ duˬ-eu jeˬ-ahˇ tehꞈ-ehˇ yahˇ-eu maˬ ngeuˇ ni, Miˬyehˇ nui k’ahˇ shiˇ-eu maˬ duˬ-eu jeˬ-ahˇ k’awꞈ ya yahˇ-eu meh.—Maꞈtehˬ 22:37, 38-ahˇ gui.

Laꞈ k’aˬ aˬ joˆ-ehˇ cehˇ nya-eu nga?

19. Maˇ diˇ laꞈ k’aˬ cehˇ-eu jeˬ-ahˇ maˬ za nya-eu aˬ suˇ g’aˬ nga?

19 Saˬdaˬ-euˬ miˇ tsaˬ, tsawˇ haˬ zaˬ deuˬ-ahˇ bi shaˬ luꞈ-eu 6,000 k’o dzehˬ ni byah laˇ-euˬ meh. Nymˇ aˬ dui, haiˬ-eu miˇ tsaˬ-euˬ aˇ saˬ saˬ-eu saˇ ka-ahˇ jawˇ luꞈ ma. Miˇ tsaˬ heu-ahˇ yawˬ ha-ahˇ gaˬ-eu, pyuˇ-ahˇ gaˬ-eu, byawˬ g’a-eu jeˬ-ahˇ gaˬ-eu tsawˇ haˬ heu deuˬ tehꞈ-ehˇ byah jiˇ taˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ za-eu g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ shaˇ noeˬ-awˇ, dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ yawˬ ha geuꞈ mawꞈ-eu jeˬ-ahˇ tehꞈ-ehˇ naˬ ba tiꞈ taˬ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, tsawˇ haˬ teu deuˬ naˇ maˇ diˇ laꞈ k’aˬ cehˇ-eu jeˬ maˬ jaˆ-a. Jaˇliꞈ-ahˇ “Yaˬkoˆ-euˬ Miˬyehˇ neh caw ba nehˬ-euˬ g’aˬ laꞈ k’aˬ cehˇ-eu meh. Heu naˇ, aˬ yawꞈ-euˬ Miˬyehˇ pyeuꞈ-eu Yeˬhawˇbaˬ Miˬyehˇ-ahˇ g’oe-eu deuˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-eu meh.”—Ja ceuˬ 146:5.

20. Miˬyehˇ-ahˇ gaˬ-eu heu naˇ, aˬ dui-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh laꞈ k’aˬ cehˇ laˇ-eu nga?

20 Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ maˇ diˇ gaˬ-awˇ, yawˬ k’oꞈ na luꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ siˬ nya laˇ-awˇ gaˬ laˇ-eu deuˬ jiˇ myaˬ laˇ tehˇ tehˬ luꞈ-eu meh. Heu gaˇ haw ngeh, Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ nymˇ maˇ diˇ uˆ lahˇ luꞈ ngaˇ lehˇ siˬ laˇ-eu uˬ taꞈ, Miˇk’ahˬ heu, aˬ dui maˬ noeˬ doˆ coeˇ-eu guiˬ lahˬ deuˬ-ahˇ za ni caw ba nehˬ-eu meh. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ bi mˇ mawꞈ-eu jeˬ-ahˇ mˇ naˇ, laꞈ k’aˬ cehˇ-eu meh. Heu meh maˇ diˇ laꞈ k’aˬ cehˇ-eu jeˬ. Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ gaˬ-eu deuˬ mˬ maˬ maˬ byaˆ zaˇ ziˇ laꞈ k’aˬ ya cehˇ g’eh meh. Nyaˆ taꞈ kawˆ-ahˇ yawˬ ha g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ shaˇ noeˬ-eu nui gaˬ-ahˇ neh doˆ laˇ-euˬ maˬ muiˬ-eu nui ma tiˬ jeˬ na-ahˇ ja sawˇ-awˇ, k’oeˇ gaˇ neh naˇ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ-euˬ muiˬ-eu nui ma deuˬ-ahˇ jiˇ haw ma.