Skip to content

Skip to table of contents

Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ

Select language Akha

Yeˬhawˇbaˬ jawˇ paw aˬ suˇ g’aˬ jawˇ?

Yeˬhawˇbaˬ jawˇ paw aˬ suˇ g’aˬ jawˇ?

“Naw maꞈ-euˬ Miˬyehˇ pyeuꞈ-eu Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-euˬ ehˇ dawˬ naˇ haˬ geuꞈ-awˇ, aˬ yawꞈ-ahˇ tehꞈ-ehˇ uˬ duˬ tahˬ-awˬ. Aˬ yawꞈ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ.”—Dawˬmehˬmehˬ-eu 10:20.

Dawˬ caˇ: 28, 32

1, 2. (a) Yeˬhawˇbaˬ jawˇ paw jawˇ-eu, aˬ jeˬ miˇ neh nui gahˇ ahˇ-eu jeˬ pyeuꞈ nga? (b) Heu kawˆ laꞈ k’oeˇ aˬ dui aˬ jeˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ ja sawˇ-eu nga?

Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ peh jawˇ-eu heu naˇ, nui gahˇ ahˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, aˬ yawꞈ loꞈ-ehˇ baoˬ maˬ ehˇ, nui gahˇ maˬ ehˇ, nui gaˬ maˬ ehˇ ahˇ-eu tiˬ g’aˬ-iˬ maˬ paˇ jawˇ-eu miˇ neh meh. Teu miˇ neh, aˬ dui aˬ myah luꞈ aˬ yawꞈ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ mawꞈ-awˇ aˬ yawꞈ jawˇ paw jawˇ mawꞈ-eu ma. (Ja ceuˬ 96:4-6) Ehˇ k’awꞈ, Miˬyehˇ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ haw-euˬ tiˬ g’aˬ na, teu loꞈ-ehˇ maˬ mˇ nya ni pyeuꞈ iˇ-euˬ meh.

2 Heu kawˆ laꞈ k’oeˇ, Yeˬhawˇbaˬ jawˇ paw jawˇ ma lehˇ ehˇ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ bye-eu jeˬ-ahˇ mˇ-eu tsawˇ haˬ tiˬ g’aˬ na-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ ja sawˇ ma. Aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ neh ya dzaw geuꞈ-euˬ jeˬ heu naˇ, aˬ dui-ahˇ aˬ myah luꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ nya ni caw ba nehˬ-eu meh.

Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-euˬ nui ma-ahˇ pyehˆ tseˇ

3. Yeˬhawˇbaˬ Gaˬiˇnaˆ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh leh jeh-awˇ caw ba-eu nga? Yeˬhawˇbaˬ aˬ jeˬ ehˇ nehˬ-euˬ nga?

3 Gaˬiˇnaˆ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ. Aˬ yawꞈ maˇ diˇ miˬ yehˇ maˬ ngeuˇ-eu deuˬ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ-eu maˬ ngeuˇ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-euˬ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ-ahˇ maˬ ha geuꞈ-a. Aˬ jeˬ miˇ neh nga? Teu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ Gaˬiˇnaˆ nui ma laꞈ k’oeˇ-euˬ maˬ muiˬ-eu nui noeˬ-ahˇ haw mawˇ-euˬ miˇ neh meh. (1 Yoˇhaˬ 3:12) Yeˬhawˇbaˬ Gaˬiˇnaˆ-ahˇ  “Nawˇ dawˇ coe ni mˇ law nmˇ-aˬ, laˬ k’aˬ ya cehˇ tehꞈ-a. Ehˇ k’awꞈ, nawˇ yaw tsaˬ yaw dawˇ dawˇ-ehˇ maˬ mˇ-euˬ miˇ neh, nawˬ-euˬ nymˇ g’oˆ k’ehˬ-ahˇ iˬ baˇ keuˆ le luꞈ meh. Iˬ baˇ k’oeˇ nawˬ-ahˇ uˆ lahˇ mawꞈ-eu meh. Iˬ baˇ-ahˇ g’aˬ leˇ ni nawˇ leh jeh-awˬ” lehˇ saˇ tiˇ biꞈ-euˬ meh. (Aˇdahˬbeh-eu 4:6, 7) Yeˬhawˇbaˬ Gaˬiˇnaˆ noeˬ paˇ-awˇ aˬ yawꞈ jawˇ paw jawˇ laˇ naˇ, aˬ yawꞈ jiˇ Gaˬiˇnaˆ paw jawˇ-eu lehˇ maˇ jawˆ ni mˇ mawˇ nehˬ-euˬ meh.

4. Gaˬiˇnaˆ Yeˬhawˇbaˬ jawˇ paw jawˇ-eu aˬ kawˬ-aˬ jaˆ ngeh, aˬ yawꞈ aˬ jeˬ paˇ jahˇ-euˬ nga?

4 Gaˬiˇnaˆ aˬ yawꞈ-euˬ nui noeˬ laˆ paˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ Gaˬiˇnaˆ-euˬ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ-ahˇ tiˬ poˆ paˇ ha geuꞈ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, Gaˬiˇnaˆ Miˬyehˇ ehˇ dawˬ maˬ naˇ haˬ ni, maˬ muiˬ-eu nui noeˬ hawˇ-eu yawˬ ha g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ shaˇ noeˬ-eu nui k’ahˇ-euˬ mehˬ nah caw teh g’eh-awˇ, yaw haiˬ jeˬ mˇ-euˬ meh. (Yaˬkoˆ 1:14, 15) Gaˬiˇnaˆ yaw nyiˇ ngeh, aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ puiˬ-eu lehˇ maˬ noeˬ haw-euˬ paˬ. Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ Miˬyehˇ saˇ tiˇ biꞈ-eu dawˬ-ahˇ maˬ naˇ haˬ-eu uˬ taꞈ, Miˬyehˇ-ahˇ puiˬ-awˇ, aˬ yawꞈ-euˬ aˬ nyiˇ-ahˇ sehꞈ gaˇ keuˆ-euˬ meh.

5. Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ maˬ paˇ bi ya leˇ-eu, aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu nui noeˬ nga?

5 Gaˬiˇnaˆ-ahˇ duˇ ni nymˬ-mˇ iˬ nah Ka li zaˬ tiˬ deuˬ na, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ luꞈ ma lehˇ ehˇ k’awꞈ, maˇ diˇ naˇ aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ bye-eu jeˬ-ahˇ mˇ luꞈ-eu meh. (Yuˇdaˆ 11) Teu deuˬ naˇ, Miˬyehˇ gaˇ mˇ-eu leh jeh-eu, bawˬ dzaˬ gaˇ aˬ myah luꞈ iˇ-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ k’aˬ miˬ sheu-eu gaˇ kawˆ-ahˇ shaˇ noeˬ-eu, nui k’ahˇ huiˬ-eu, aˬ cawˬ-ahˇ bye-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. (1 Yoˇhaˬ 2:15-17; 3:15) Teu loꞈ-ehˇ g’eh-eu nui noeˬ teu meh, uˬ duˬ duˬ leˇ ngeh bi mˇ bahˬ-eu. Aˬ cawˬ deuˬ aˬ dui aˬ jeˬ noeˬ-awˇ aˬ jeˬ mˇ luꞈ-eu lehˇ maˬ siˬ nya k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ siˬ nya-awˇ, aˬ dui aˬ yawꞈ jawˇ paw maˇ diˇ jawˇ luꞈ-eu maˬ jawˇ luꞈ-eu lehˇ jiˇ siˬ nya-eu meh.—Yeˬlaˬmiˇ 17:9, 10-ahˇ gui.

6. Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-euˬ maˬ muiˬ-eu nui k’ahˇ deuˬ-ahˇ g’aˬ leˇ ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?

6 Aˬ dui mˇ lehˬ-euˬ k’awꞈ Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ noeˬ tmˬ-eu jeˬ maˬ jiˇ-aˬ siˬ. Aˬ dui gaˇ ma yaw lehˬ kahˇ-ahˇ cah g’eh luꞈ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ “Ngaˇ jawˇ gaˇ g’oꞈ k’oꞈ laˇ-awˬ. Ngaˇ naw maꞈ jawˇ paw ciˬ pyawˇ nehˬ ma” lehˇ ehˇ-eu meh. (Maˬlaˬkiˇ 3:7) Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui yawˬ ha-euˬ g’aˬ baˬ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ ya deuˆ ceh ceh luꞈ meh lehˇ siˬ nya-awˇ, aˬ yawꞈ jawˇ paw bi jawˇ mawꞈ-eu uˬ taꞈ, maˬ muiˬ-eu jeˬ maˬ mˇ ni bi byehˇ mawꞈ-eu meh. (Iˇsaˬyaˇ 55:7) Aˬ dui toˆ-ehˇ jahˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-euˬ maˬ muiˬ-eu nui k’ahˇ deuˬ-ahˇ deuˆ g’aˬ nya ni caw ba nehˬ ma lehˇ saˇ jaˇ dzaˬ-eu meh.—Aˇdahˬbeh-eu 4:7.

Yawˬ haˇ yawˬ ha tsawˇ gahˇ taˬ gahˇ

7. Sawˇlaˬmoˬ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ aˬ joˆ-ehˇ cawˆ iˇ-euˬ nga?

Sawˇlaˬmoˬ yaw nyiˇ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ zawˇ-ehˇ muiˬ-eu meh. Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-ahˇ bi gahˇ dui dui-awˇ, Yeˬluˇsaˬlehˬ meuˬ-ahˇ zawˇ-ehˇ muiˬ-eu uˬ duˬ tahˬ nymˇ tsoˆ-eu aˇ yeˇ huiˬ dui dui gaˇ biꞈ nehˬ-euˬ meh. Ehˇ k’awꞈ myahˇ laˇ ngeh, Sawˇlaˬmoˬ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ maˬ paˇ muiˬ ni pyeuꞈ iˇ-euˬ meh. (1 Sahˬpaˬ 3:12; 11:1, 2) Miˬyehˇ-euˬ Zahˇ dawˬ-ahˇ, “Sahˬ paˬ geuꞈ-eu g’aˬ miˬ zaˬ g’awˬ mya g’aˬ maˬ ya sheuˬ-a. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, k’oeˇ loꞈ-ehˇ mˇ naˇ, Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-ahˇ aˬ yawꞈ g’awˬ-iˇ tehꞈ-a” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Dawˬmehˬmehˬ-eu 17:17) Sawˇlaˬmoˬ zahˇ dawˬ heu-ahˇ maˬ naˇ haˬ ni miˬ zaˬ 700 g’aˬ hawˇ-eu maˬ nyiˇ 300 g’aˬ jawˇ-eu meh. (1 Sahˬpaˬ 11:3) Aˬ yawꞈ-euˬ miˬ zaˬ g’awˬ mya g’aˬ aˬ cawˬ-euˬ tsawˇ jeuˬ pyeuꞈ-awˇ, maˇ diˇ miˬ yehˇ maˬ ngeuˇ-eu deuˬ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ-eu meh. Teu miˇ neh, Sawˇlaˬmoˬ aˬ cawˬ-euˬ tsawˇ jeuˬ nehˬ-ehˇ taˬ yuˇ lehˇ ehˇ taˬ-euˬ zahˇ dawˬ-ahˇ jiˇ maˬ naˇ haˬ-euˬ jeˬ pyeuꞈ meh.—Dawˬmehˬmehˬ-eu 7:3, 4.

8. Sawˇlaˬmoˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ mˇ bahˬ-euˬ nga?

Sawˇlaˬmoˬ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zahˇ dawˬ-ahˇ tiˬ poˆ cuiˆ cuiˆ-ehˇ maˬ gaˬ ni pyeuꞈ iˇ-awˇ, haiˬ dui dui-eu jeˬ mˇ laˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ Aˬsaˇtaˬteˬ miˬ yehˇ hawˇ-eu, Sheˬmoˇshaˆ miˬ yehˇ-euˬ lawˇ duˬ tsoˆ-awˇ, aˬ yawꞈ-euˬ miˬ zaˬ deuˬ nehˬ-ehˇ miˬ  yehˇ teu deuˬ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ-eu meh. Aˬ yawꞈ Yeˬluˇsaˬlehˬ meuˬ-euˬ mehˬ shi jaˆ-eu aˬ yawꞈ neh Yeˬhawˇbaˬ-euˬ muiˬ-eu uˬ duˬ tahˬ nymˇ tsoˆ-euˬ gawˬ jawˬ-ahˇ, lawˇ duˬ jiˇ paˇ tsoˆ-euˬ meh. (1 Sahˬpaˬ 11:5-8; 2 Sahˬpaˬ 23:13) Sawˇlaˬmoˬ aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ uˬ duˬ tahˬ nymˇ laꞈ k’oeˇ, k’aˇ lawˇ nehˬ-euˬ k’oeˇ keuˆ ni-aˬ, Miˬyehˇ aˬ yawꞈ neh mˇ-euˬ maˬ muiˬ-eu jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ-ahˇ yaw lehˬ maˬ yuˇ-eu paˬ lehˇ, yawˬ haˇ yawˬ ha tsawˇ gahˇ gahˇ-eu meh.

9. Sawˇlaˬmoˬ Miˬyehˇ-euˬ ehˇ dawˬ-ahˇ maˬ naˇ haˬ ngeh aˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ-euˬ nga?

9 Yeˬhawˇbaˬ yaw haiˬ mˇ-eu jeˬ-ahˇ tiˬ jawˇ-iˬ yehˬ bawˬ sehˇ luꞈ-ehˇ maˬ haw dzeuˇ-a. Jaˇliꞈ-ahˇ “Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-euˬ ehˇ dawˬ-ahˇ Sawˇlaˬmoˬ maˬ naˇ haˬ geuꞈ-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ-ahˇ Sahˬpaˬ Miˬyehˇ nui ma pehˇ-eu meh” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. Miˬyehˇ aˬ yawꞈ-ahˇ leh jeh-awˇ caw ba-eu meh. Yeˬhawˇbaˬ “Sawˇlaˬmoˬ jawˇ gaˇ nyiˬ poˆ oe-awˇ, aˬ cawˬ tsawˇ jeuˬ-euˬ miˬ yehˇ deuˬ-ahˇ uˬ duˬ maˬ ya tahˬ-eu g’aˇ duˬ dawˬ biꞈ-euˬ k’awꞈ, Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-euˬ ehˇ dawˬ-ahˇ Sawˇlaˬmoˬ maˬ naˇ haˬ geuꞈ-eu miˇ neh,” Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-ahˇ maˬ paˇ ha geuꞈ-euˬ uˬ taꞈ, g’aˬ jiˇ maˬ paˇ biꞈ-euˬ meh. Teu miˇ neh, Yeˬhawˇbaˬ Sawˇlaˬmoˬ-euˬ oeˬ paˬ oeˬ ma deuˬ-ahˇ Iˇsaˬleˬlaˆ-euˬ sahˬ paˬ maˬ paˇ ya geuꞈ ni, g’awˬ mya yaˇ k’oꞈ shaˬ zahˬ tehꞈ-ehˇ jaˆ-euˬ meh.—1 Sahˬpaˬ 11:9-13.

10. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ-ahˇ laˆ cawˆ laˇ nya-eu aˬ jeˬ nga?

10 Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zahˇ-ahˇ maˬ siˬ nya-eu deuˬ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ, yaw zeu maˬ baw-eu deuˬ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ cawˬ cawˬ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ aˬ dui-euˬ nui noeˬ-ahˇ uˆ lahˇ nya-awˇ, aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ-ahˇ k’awꞈ laˆ cawˆ laˇ nya-eu meh. Cawˬ teu deuˬ naˇ, aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ yaw k’aˆ-ehˇ maˬ g’oeˇ-eu deuˬ k’awꞈ pyeuꞈ nya-awˇ, Miˬyehˇ-euˬ gaˇ maˬ mˇ-eu yuiꞈ nyiˇ deuˬ hawˇ-eu nymˇ kaˬ taꞈ-eu deuˬ maˬ ehˇ, gaˇ mˇ duˬ-ahˇ-euˬ cawˬ deuˬ hawˇ-eu, sahˬ boꞈ dzaw cawˬ deuˬ jiˇ pyeuꞈ nya meh. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zahˇ-ahˇ maˬ mˇ caw-eu tsawˇ haˬ  deuˬ nehˬ-ehˇ aˬ yamˬ zmˬ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ aˬ dui-ahˇ uˆ lahˇ laˇ nya-awˇ, aˬ dui Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ-ahˇ laˆ cawˆ laˇ nya-eu meh.

Nawˬ neh cawˬ cawˬ-eu deuˬ, nawˇ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ deuˬ-eu nga? (Aˇ deuˆ 11-ahˇ haw)

11. Aˬ dui cawˬ yaw muiˬ tseˇ nya ni caw ba nehˬ-eu aˬ jeˬ nga?

11 1 Gawˇliˬtu 15:33-ahˇ gui. Tsawˇ haˬ zaˬ deuˬ myaˬ tiˬ paˆ muiˬ-eu seu dzeuꞈ ahˇ-awˇ, Miˬyehˇ-ahˇ uˬ duˬ maˬ tahˬ-eu deuˬ aˬ myah luꞈ yaw haiˬ jeˬ tehꞈ-ehˇ mˇ-eu lehˇ maˬ ngeuˇ-a. Nawˇ jiˇ toˆ-ehˇ g’eh-eu tiˬ g’aˬ na-ahˇ siˬ nya-eu paˬ. Ehˇ k’awꞈ teu naˇ nawˬ-euˬ muiˬ-eu cawˬ pyeuꞈ nya meh lehˇ ehˇ mawꞈ-eu nga laˬ? Aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ naw nyaꞈ-euˬ cawˬ cawˬ-eu jeˬ-ahˇ aˇ naˆ ni gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu nga? Aˬ yawꞈ maꞈ nawˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ g’oeˇ dzehˬ laˇ ni caw ba nehˬ ngaˇ laˬ? Aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ g’aˇ duˬ aˇ yeˇ huiˬ dzehˬ-eu jeˬ naˇ aˬ jeˬ nga? Aˬ yawꞈ maꞈ aˬ jeˬ-euˬ gaˇ kawˆ tehꞈ-ehˇ ja-eu nga? Aˬ yawꞈ maꞈ moeˬ tsoeˬ yaw shuiꞈ-euˬ gaˇ kawˆ, pyuˇ shuiˇ gaˇ kawˆ, naˬ gaˬ-euˬ gaˇ kawˆ, kahˬpyuˇteuˬ-euˬ gaˇ kawˆ, tehˇbaˬ-lehˬ-euˬ gaˇ kawˆ, gaˇ kawˆ heu deuˬ tehꞈ-ehˇ ja-eu nga laˬ? Aˬ yawꞈ maꞈ aˬ cawˬ-ahˇ ja bu-eu nga laˬ? Aˬ yaw maꞈ maˬ muiˬ-eu dawˬ deuˬ ngehˬ niˇ g’a gaˇ ya leˇ nga laˬ? Yeˬsuˇ “K’aˬ meh-aˬ, nui ma laꞈ k’oeˇ tiˬ byah ni shaˇ dawˆ taˬ-euˬ jeˬ ngehˬ doˆ laꞈ-eu meh” lehˇ saˇ tiˇ biꞈ-eu meh. (Maꞈtehˬ 12:34) Teu miˇ neh nawˇ, nymˬ-mˇ nawˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ luꞈ-eu deuˬ, Yeˬhawˇbaˬ naw nyaꞈ-euˬ cawˬ cawˬ-eu jeˬ-ahˇ laˆ cawˆ laˇ luꞈ nya lehˇ ya siˬ-euˬ naˇ, nawˇ tiˬ jeˬ paˬ jahˇ-eu tsaˬ laˇ taˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ aˇ yamˬ aˇ dzehˬ-ehˇ dzeuˇ ni taˬ zmˬ, loˬ naˇ aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ maˬ paˇ cawˬ taꞈ ni k’awꞈ ya g’eh meh.—Dawˬdaˬ 13:20.

Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ, aˬ yawꞈ-ahˇ saˇ jaˇ bi ziꞈ mawꞈ

12. (a) Yeˬhawˇbaˬ, Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-ahˇ Iˇjiˇtuˆ miˇ k’ahˬ-ahˇ neh sheuˬ doˆ laꞈ g’aˬ ngeh, aˬ jeˬ ehˇ nehˬ-eu nga? (b) Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ-eu gaˇ kawˆ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ, dawˬ k’oꞈ aˬ joˆ-ehˇ biꞈ nehˬ-euˬ nga?

12 Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ neh, Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-ahˇ Iˇjiˇtuˆ miˇ k’ahˬ-ahˇ neh sheuˬ doˆ laꞈ-euˬ k’oeˇ sawˇ miˇ tsa, aˬ yaw maꞈ-ahˇ pyeuꞈ laˇ-euˬ jeˬ-ahˇ neh, g’awˬ mya jeˬ dzaw geuꞈ nya-a siˬ. Zaˬ lahˇ deuˬ Siˇnaˆ gawˬ jawˬ-euˬ mehˬ shi uiˬ laˇ taˬ-euˬ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawˇ yawꞈ, zahˬ leˇ paˬ-ehˇ pah byaˬ-euˬ meh. Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ zahˬ leˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu mˬ dmˇ hawˇ-eu mˬ myawꞈ myawꞈ gaˇ maˬ ehˇ, uˬ k’oeˬ hawˇ-eu daˇ heh baw-eu loꞈ-ehˇ k’aˆ-eu teˇ saˇ maˬ ehˇ ya gaˬ ya mawˇ-euˬ meh. (Doˆ-iˇ-eu 19:16-19) K’oeˇ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ, Yeˬhawˇbaˬ “Ngaˇ-aˬ, naw maꞈ-euˬ Miˬyehˇ, Sahˬpaˬ Miˬyehˇ pyeuꞈ-awˇ, myaˆ naˆ-eu Miˬyehˇ tiˬ g’aˬ pyeuꞈ-eu ma” lehˇ ehˇ gaˇ jiˇ ya gaˬ-euˬ meh. Miˬyehˇ aˬ yawꞈ-euˬ zahˇ dawˬ-ahˇ gaˬ-awˇ, naˇ haˬ geuꞈ-eu deuˬ-ahˇ ehˇ taˬ-euˬ loꞈ-ehˇ bi jaˆ ma lehˇ saˇ jaˇ dzaˬ nehˬ-euˬ meh. (Doˆ-iˇ-eu 20:1-6-ahˇ gui.) Yeˬhawˇbaˬ Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ aˬ yawꞈ jawˇ paw jawˇ naˇ, aˬ yawꞈ jiˇ aˬ yawꞈ maꞈ jawˇ paw jawˇ ma lehˇ maˇ jawˆ ni bi siˬ-euˬ meh. Nawˇ teu ngeh yamˬ-ahˇ Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ nehˬ-ehˇ ya jawˇ-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ teˇ saˇ-ahˇ ya gaˬ law nmˇ-aˬ, nawˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ g’eh laˇ nya? Nawˇ k’awꞈ Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ loꞈ-ehˇ “Sahˬpaˬ Miˬyehˇ neh k’aˇ ehˇ taˬ-euˬ yawˬ jeˬ na luꞈ nga maꞈ mˇ ma” lehˇ ehˇ-eu paˬ. (Doˆ-iˇ-eu 24:3) Ehˇ k’awꞈ gaˇ kawˆ teu pyeuꞈ laˇ-euˬ tiˬ k’ehˬ naˇ, Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-euˬ saˇ jaˇ ziꞈ-eu jeˬ, lawˬ haw gaˇ ya daˬ-euˬ meh. Teu naˇ aˬ jeˬ nga?

13. Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-euˬ saˇ jaˇ ziꞈ-eu jeˬ, aˬ joˆ-ehˇ lawˬ haw gaˇ ya daˬ-euˬ nga?

13 Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ deuˬ, teu ngeh yamˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ baoˬ yaw shehꞈ-ahˇ ya mawˇ ngeh guˆ-eu meh. Teu miˇ neh Moˇseˬ aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ dah zaˇ Siˇnaˆ gawˬ jawˬ-ahˇ daˆ leˇ-awˇ Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ ngehˬ cawˬ leˇ-euˬ meh. (Doˆ-iˇ-eu 20:18-21) Moˇseˬ g’awˬ myahˇ ni ga leˇ-euˬ miˇ neh, Iˇsaˬleˬlaˇ tsawˇ haˬ deuˬ, nymˬ-mˇ aˬ yawꞈ maꞈ sheuˬ g’eh-eu g’aˬ maˬ baw ni, bawˇ tsahˬ bawˇ dahˇ-ahˇ ya shaˬ luꞈ nya lehˇ noeˬ leˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ tsawˇ haˬ zaˬ pyeuꞈ-eu sheuˬ g’eh-eu aˬ yuiꞈ Moˇseˬ-ahˇ aˇ dzehˬ-ehˇ noeˬ tmˬ-eu miˇ neh, k’ahˬ lahˇ dui dui-eu meh. Teu miˇ neh aˬ yawꞈ maꞈ Aˬloˬ-ahˇ “Aˬ dui maꞈ-ahˇ Iˇjiˇtuˆ miˇ k’ahˬ laꞈ k’oeˇ neh sheuˬ doˆ nehˬ laꞈ-euˬ Moˇseˬ heu g’aˬ-ahˇ aˬ jeˬ  g’eh-euˬ lehˇ maˬ paˇ ehˇ nya ngaˇ. Teu miˇ neh, aˬ dui maꞈ-ahˇ bi sheuˬ g’eh-eu g’aˇ duˬ, miˬ yehˇ tiˬ g’aˬ aˬ dui tehˆ kaˇ-euˇ” lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh.—Doˆ-iˇ-eu 32:1, 2.

14. Iˬsaˬleˬlaˆ deuˬ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ-eu nga? Aˬ yawꞈ maꞈ neh mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ-eu nga?

14 Maˇ diˇ naˇ Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ tahˬ pahˬ aˬ ma mawˇ kawˇ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ-eu heu naˇ, yaw bahˬ jeˬ pyeuꞈ meh lehˇ siˬ nya-eu meh. (Doˆ-iˇ-eu 20:3-5) Ehˇ k’awꞈ aˬ yawꞈ maꞈ, ja buiˬ ni shuiˇ mawˇ neˇ mawˇ kawˇ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ shaw-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ ehˇ dawˬ-ahˇ maˬ naˇ haˬ k’awꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ jawˇ paw jawˇ luꞈ ma lehˇ noeˬ-awˇ, Aˬloˬ ngehˬ-ehˇ dzehˬ, shuiˇ mawˇ neˇ mawˇ kawˇ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ-eu heu naˇ, “Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-ahˇ taˬ huiˬ taˬ mahˇ-eu bawˬ-iˬ g’eh”-eu lehˇ sawˇ-eu meh. Yeˬhawˇbaˬ aˬ joˆ-ehˇ jahˇ-eu nga? Aˬ yawꞈ Moˇseˬ-ahˇ zaˬ lahˇ deuˬ-ahˇ “iˬ baˇ mˇ-awˇ ngaˬ-ahˇ puiˬ luꞈ meh” lehˇ bi ehˇ nehˬ iˇ-awˇ, “Ngaˬ neh aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ bi cah-euˬ gaˇ ma-ahˇ aˬ yawꞈ maꞈ byehˇ dzeh g’aˬ-euˬ meh” lehˇ bi ehˇ nehˬ iˇ-euˬ meh. Yeˬhawˇbaˬ Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-ahˇ tsawˇ jeuˬ jeuˬ lah ni laˆ cawˆ jiˇ ma lehˇ noeˬ gaˇ keuˆ ni nui ma pehˇ-eu meh.—Doˆ-iˇ-eu 32:5-10.

15, 16. Moˇseˬ hawˇ-eu Aˬloˬ Yeˬhawˇbaˬ jawˇ paw maˇ diˇ jawˇ-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ mˇ mawˇ-euˬ nga? (Dahˬ beh-eu baˇ-ahˇ haw.)

15 Ehˇ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ g’awˬ shaˬ gaˬ-eu Miˬyehˇ pyeuꞈ-eu miˇ neh, tsawˇ jeuˬ teu jeuˬ-ahˇ maˬ paˇ laˆ cawˆ ma lehˇ noeˬ tsehˆ-euˬ uˬ taꞈ, toˆ-ehˇ jahˇ ngeh to-aˬ, aˬ yawˬ maꞈ-ahˇ aˬ yawꞈ jawˇ paw jawˇ-eu laˬ maˬ jawˇ-eu laˬ lehˇ tseˇ-eu aˬ kawˬ-aˬ biꞈ nehˬ-euˬ meh. (Doˆ-iˇ-eu 32:14) Moˇseˬ zaˬ lahˇ deuˬ shuiˇ mawˇ neˇ mawˇ kawˇ mehˬ shi uiˇ uiˇ-ehˇ, dawˬ caˇ caˇ-ehˇ, gaˇ nyeh nyeh luꞈ gaˇ ya mawˇ ngeh, aˬ yawꞈ tahˬ pahˬ aˬ ma mawˇ kawˇ teu hmˬ-ahˇ nmˆ cehꞈ ni jahˇ nehˬ-euˬ meh. Teu ngeh Moˇseˬ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ “Sahˬpaˬ Miˬyehˇ jawˇ paw pyawˬ-eu tsawˇ haˬ yawˬ g’aˬ na luꞈ heu gaˇ laˇ-awˬ lehˇ guˇ-euˬ meh. K’oeˇ ngeh, Leˬbiˇ tsawˇ haˬ dawˬ tawˆ luꞈ aˬ yawꞈ jawˇ gaˇ uiˬ laˇ jiˇ-euˬ meh.” —Doˆ-iˇ-eu 32:17-20, 26.

16 Aˬloˬ shuiˇ mawˇ neˇ mawˇ kawˇ aˬ yawꞈ neh tehˆ-euˬ k’awꞈ, aˬ yawꞈ hawˇ-eu Leˬbiˇ tsawˇ haˬ deuˬ noeˬ poˆ-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ jawˇ paw jawˇ-eu lehˇ tseˇ-euˬ meh. Saˇ jaˇ ziꞈ-eu tsawˇ haˬ heu deuˬ naˇ, yaw bahˬ deuˬ jawˇ paw maˬ jawˇ-eu lehˇ maˇ jawˆ ni yawˬ g’aˬ na luꞈ-ahˇ mˇ mawˇ nehˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ neh teu loꞈ-ehˇ tseˇ-euˬ teu naˇ gahˇ dui dui-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, teu ngeh nah mawˇ neˇ mawˇ kawˇ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ-eu deuˬ g’awˬ mya g’aˬ ya shiˇ-eu miˇ neh meh. Yeˬhawˇbaˬ jawˇ paw jawˇ-eu deuˬ ya buˬ iˇ-euˬ uˬ taꞈ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ guiˬ lahˬ biꞈ ma lehˇ saˇ jaˇ dzaˬ-eu meh.—Doˆ-iˇ-eu 32:27-29.

17. Aˬ dui Pawˇluˆ neh mawˇ neˇ mawˇ kawˇ-euˬ gaˇ kawˆ boꞈ taˬ-euˬ gaˇ neh, aˬ jeˬ ya siˬ nya-euˬ nga?

17 Aˬ dui gaˇ kawˆ heu-ahˇ neh aˬ jeˬ ya siˬ-euˬ nga? Kuiˇ laꞈ Pawˇluˆ ehˇ-eu, “Gaˇ kawˆ k’oeˇ deuˬ aˬ yawꞈ maꞈ k’oeˇ taˆ keuˆ le-euˬ k’oeˇ-aˬ . . . aˬ dui k’awꞈ dzaw geuꞈ-awˇ” neh, “tahˬ pahˬ aˬ ma mawˇ kawˇ-ahˇ” uˬ duˬ tahˬ-eu tsawˇ haˬ maˬ ya pyeuꞈ ni bi yahˇ-eu g’aˇ duˬ meh. Pawˇluˆ ehˇ-eu Jaˇliꞈ boꞈ taˬ-euˬ heu naˇ, “bi yahˇ-eu g’aˇ duˬ boꞈ ka leꞈ-euˬ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, aˬ dui-euˬ ziˇ heu ziˇ-ahˇ miˇ tsaˬ heu aˇ saˬ saˬ-eu aˇ yamˬ peh le taˬ-euˬ meh. Ziꞈ dah ni yawꞈ luꞈ ma lehˇ noeˬ-eu tsawˇ haˬ aˬ geu g’aˬ maˬ kaˬ, maˬ ya coˬ-iˇ ni yahˇ-eu tsaˬ tehꞈ-a.” (1 Gawˇliˬtu 10:6, 7, 11, 12) Pawˇluˆ ehˇ-eu loꞈ-ehˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ-eu tsawˇ haˬ k’awꞈ yaw haiˬ jeˬ mˇ nya-awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ tiˬ jeˬ maˬ ehˇ laˇ-a lehˇ k’awꞈ noeˬ nya meh. Ehˇ k’awꞈ tsawˇ haˬ zaˬ tiˬ g’aˬ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ cawˬ pyeuꞈ mawꞈ-awˇ, aˬ yawꞈ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ mawꞈ miˇ-a lehˇ tehꞈ-ehˇ ehˇ-awˇ neh tehꞈ-ehˇ Miˬyehˇ aˬ yawꞈ-ahˇ nui k’ahˇ shiˇ-eu maˬ ngeuˇ-a. —1 Gawˇliˬtu 10:1-5.

18. Aˬ jeˬ nga, Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ kaˬ iˇ ni jahˇ-eu? K’oeˇ naˇ aˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ-eu nga?

18 Moˇseˬ Siˇnaˆ gawˬ jawˬ-ahˇ neh maˬ zaꞈ ka le ngeh, Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ deuˬ noeˬ shaˬ k’ahˬ lahˇ laˇ taˬ-euˬ meh. Teu gaˇ duˇ ni aˇ saˬ saˬ-eu aˇ nah aˬ dui neh noeˬ taˬ-euˬ yamˬ-ahˇ maˬ oe ngeh, aˬ dui k’awꞈ shaˬ zahˬ dawꞈ laˇ nya-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ neh  mehˬ hu paw-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ jeˬ muiˬ dui dui-awˇ pyeuꞈ laˇ-eu yaw duˬ baw k’awꞈ, g’awˬ myahˇ ni ca ngaˇ siˬ lehˇ noeˬ laˇ-awˇ, Miˬyehˇ geuꞈ mawꞈ-eu jeˬ-ahˇ maˬ ngeuˇ-eu, yawˬ ha geuꞈ mawꞈ-eu jeˬ-ahˇ nui ma ahˇ laˇ nya-eu meh. Aˬ dui maˬ yahˇ naˇ, Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ gaˇ mahˇ kaˬ iˇ-awˇ, maˬ noeˬ-euˬ jeˬ-ahˇ mˇ laˇ nya-eu meh.

19. Aˬ dui aˬ myah luꞈ aˬ jeˬ ya noeˬ taˬ-eu nga? Aˬ jeˬ miˇ neh?

19 Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ yawꞈ-ahˇ nui ma g’awˇ mawˇ dawˬ tawˆ luꞈ ehˇ dawˬ bi naˇ haˬ mawꞈ-awˇ, aˬ yawꞈ-ahˇ tehꞈ-ehˇ uˬ duˬ bi tahˬ mawꞈ-eu meh. (Doˆ-iˇ-eu 20:5) Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh toˆ-ehˇ bi jahˇ mawꞈ-eu nga? Aˬ yawꞈ aˬ dui-ahˇ gaˬ-eu miˇ neh meh. Aˬ dui aˬ yawꞈ geuꞈ mawꞈ-eu jeˬ-ahˇ mˇ naˇ, aˬ dui-ahˇ shaˬ laˇ-eu Saˬdaˬ geuꞈ mawꞈ-eu jeˬ-ahˇ maˬ paˇ mˇ meh. Pawˇluˆ “Sahˬpaˬ Yeˬsuˇ [Yeˬhawˇbaˬ, MS]-euˬ k’mˬ maˬ hawˇ-eu nehꞈ-euˬ k’mˬ maˬ heu nyiˬ jeˬ luꞈ-ahˇ naw maꞈ maˬ dawˇ nya-a. Sahˬpaˬ Yeˬsuˇ [Yeˬhawˇbaˬ MS]-euˬ hawˬ jeh hawˇ-eu nehꞈ-euˬ hawˬ jeh heu nyiˬ jeˬ luꞈ-ahˇ naw maꞈ maˬ dzaˬ nya-a” lehˇ boꞈ taˬ-euˬ meh.—1 Gawˇliˬtu 10:21.

Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ peh jawˇ

20. Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui mˇ bahˬ ngeh k’awꞈ aˬ joˆ-ehˇ caw ba-eu nga?

20 Gaˬiˇnaˆ, Sawˇlaˬmoˬ, Iˇsaˬleˬlaˆ, heu deuˬ noeˬ poˆ-awˇ dehꞈ paˇ-eu aˬ kawˬ-aˬ za-euˬ meh. (G’aˬk’ehˇ 3:19) Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ maꞈ neh tiˬ poˆ tehꞈ-ehˇ mˇ lehˬ-euˬ gaˇ, ja buiˬ ni byehˇ dzeh-eu maˬ ngeuˇ-eu lehˇ, Aˬloˬ-ahˇ iˬ baˇ pyehˬ nehˬ-euˬ gaˇ shaˇ noeˬ haw ngeh siˬ laˇ-eu meh. Nymˬ-mˇ iˬ nah, Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ yawꞈ bye-eu jeˬ-ahˇ maˬ bi mˇ ni bi yahˇ-eu g’aˇ duˬ nui gaˬ laꞈ k’oeˇ neh saˇ tiˇ biꞈ taˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ aˬ dui-ahˇ Jaˇliꞈ hawˇ-eu aˇ maꞈ aˇ muˇ-euˬ paˇ dmˬ deuˬ biꞈ taꞈ-euˬ uˬ taꞈ, aˬ dui-ahˇ aˬ myah luꞈ saˇ tiˇ biꞈ-eu Ka li zaˬ mehˇ nmˇ deuˬ jiˇ biꞈ taˬ-euˬ meh. Aˬ dui Miˬyehˇ-euˬ saˇ tiˇ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ naˇ, aˬ yawꞈ aˬ dui-ahˇ g’awˬ shaˬ gaˬ-eu yaw duˬ baw meh lehˇ aˬ dui ehˇ peuˬ ma.

21. Aˬ dui yawˬ ha-euˬ saˇ jaˇ ziꞈ-eu jeˬ-ahˇ lawˬ haw laˇ gaˇ ya daˬ ngeh, aˬ dui aˬ jeˬ ya jahˇ-eu nga?

21 Yeˬhawˇbaˬ-euˬ huiˬ-eu g’awˬ shaˬ gaˬ-eu jeˬ, aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ jeˬ jaˆ meh. (2 Gawˇliˬtu 6:1) G’awˬ shaˬ gaˬ-eu jeˬ heu naˇ, aˬ dui-ahˇ “shiˬ shaˬ jiˇ-euˬ nui noeˬ nui loˆ-ahˇ byehˇ dzeh-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, miˇ tsaˬ heu k’oeˇ taˆ dehꞈ ngeh yawˬ ha-euˬ nui ma-ahˇ g’aˬ leˇ” ni maˬ ehˇ caw ba nehˬ-eu meh. (Tiˇtuˆ 2:11-14-ahˇ gui.) Nymˬ-mˇ saˇ ka-ahˇ aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ-eu jeˬ-ahˇ lawˬ haw laˇ-eu gaˇ kawˆ yaw myaˬ jeˬ jaˆ-eu meh. Teu miˇ neh aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ jawˇ paw jawˇ-eu g’aˇ duˬ leh jeh luꞈ-uˇ. “Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-euˬ ehˇ dawˬ naˇ haˬ geuꞈ-awˇ, aˬ yawꞈ-ahˇ tehꞈ-ehˇ uˬ duˬ tahˬ-awˬ.” K’oeˇ naˇ, “Aˬ yawꞈ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ-awˇ,” gaˇ kawˆ heu-ahˇ noeˬ taˬ luꞈ-uˇ.—Dawˬmehˬmehˬ-eu 10:20.