Yaa mi ní ɔ nɔ

Yaa munyuyi tsɔwi ɔmɛ a nɔ

Yaa e mi ní ɔ mi

Yehowa Odasefohi

Dangme

Hwɔɔmi Mɔ—Nɔ́ Nɛ A Maa Kase  |  March 2017

Mo Ná Hemi Kɛ Yemi—Pee Juɛmi Nɛ Da!

Mo Ná Hemi Kɛ Yemi—Pee Juɛmi Nɛ Da!

“Ke o ngɛ Mawu nɔ́ ko he pɛɛ kpae ɔ, he ye, nɛ o ko je nɔ́ kulaa.”YAK. 1:6.

LAHI: 54, 42

1. Mɛni ha nɛ Kain nyɛ we nɛ e pee juɛmi nɛ da a, nɛ mɛni je mi kɛ ba?

KAIN ná he blɔ kaa e maa pee juɛmi ngɛ nɔ́ ko nɛ he hia he: E maa ye yayami he akɔnɔ nɛ ngɛ e mi ɔ nɔ, aloo e ma ha nɛ yayami ɔ nɛ ye e nɔ. Juɛmi fɛɛ juɛmi nɛ e maa pee ɔ maa sa e si himi he e wami be tsuo. Tse o kai kaa Kain pee we juɛmi nɛ da, nɛ lɔ ɔ ha nɛ e gbe e senɔ Habel nɛ yeɔ anɔkuale ɔ. Juɛmi nɛ Kain pee ɔ puɛ huɛ bɔmi nɛ ngɛ e kɛ e Bɔlɔ ɔ a kpɛti ɔ.—1 Mose 4:3-16.

2. Mɛni he je nɛ e sa kaa waa pee juɛmi nɛ da a?

2 Jã kɛ̃ nɛ be komɛ ɔ, e he ba hiaa nɛ wɔ hu waa pee juɛmi ngɛ nɔ́ ko he. Hɛdɔ ngɛ juɛmi nɛ wa peeɔ ɔ ekomɛ a he pe ekomɛ. Se kɛ̃ ɔ, juɛmi nɛ wa peeɔ ɔ ma nyɛ maa sa wa si himi he wawɛɛ. Enɛ ɔ he ɔ, ke wa nyɛ nɛ wa pee juɛmi nɛ da a, wa ma ná tue mi jɔmi ngɛ si himi mi bɔ nɛ sa. Se ke wa pee juɛmi nɛ dɛ ɔ, nɔ́ nɛ maa je mi kɛ ba ji haomihi, pɛ, kɛ tsui yemi.Abɛ 14:8.

3. (a) Ke wa ma nyɛ maa pee juɛmi nɛ da a, mɛni mi nɛ e sa nɛ wa ná hemi kɛ yemi ngɛ? (b) Mɛni sane bimihi a he wa ma susu?

3 Mɛni maa ye bua wɔ konɛ waa pee juɛmi nɛ da? E sa nɛ wa ná hemi kɛ yemi ngɛ Mawu mi, nɛ wa he ye kaa e suɔ nɛ e ye bua wɔ, nɛ e ma nyɛ ma ha wɔ juɛmi konɛ waa mwɔ yi mi kpɔ nɛ da. Jehanɛ hu ɔ, e sa nɛ wa ná hemi kɛ yemi ngɛ Yehowa  Munyu ɔ, kɛ blɔ nɔ nɛ e guɔ kɛ tsuɔ níhi a he ní ɔ mi, nɛ waa ngɔ e ga womi kɛ tsu ní. (Kane Yakobo 1:5-8.) Ke wa hɛ wɔ kɛ su Yehowa he, nɛ wa ha nɛ suɔmi nɛ wa ngɛ kɛ ha e Munyu ɔ mi wa a, lɔ ɔ maa ye bua wɔ konɛ wa ná hɛ kɛ nɔ fɔmi kaa e le nɔ́ nɛ hi ha wɔ. Ke e ba jã a, be fɛɛ be nɛ e he maa hia kaa waa pee juɛmi ko ɔ, wa ma hla ga womi kɛ je Mawu Munyu ɔ mi. Se mɛni ma nyɛ maa ye bua wɔ konɛ wa nyɛ nɛ waa pee juɛmi nɛ da pe bɔ nɛ wa ngɛ pee amlɔ nɛ ɔ? Ke wa mwɔ wa yi mi kpɔ ngɛ nɔ́ ko he ɔ, anɛ e sɛ nɛ wa tsake lo?

E BIƆ NƐ WAA PEE JUƐMI NGƐ WA SI HIMI MI

4. Mɛni e he ba hia nɛ Adam nɛ pee juɛmi ngɛ he, nɛ mɛni je juɛmi nɛ e pee ɔ mi kɛ ba?

4 Kɛ je benɛ a bɔ adesahi ɔ, e he ba hia nɛ nyumuhi kɛ yihi tsuo nɛ a pee juɛmi ngɛ níhi nɛ he hia he. E sa nɛ Adam nɛ e hla kaa e maa bu e Bɔlɔ ɔ aloo e yo Hawa tue. Adam mwɔ e yi mi kpɔ ngɛ sane ɔ he, se anɛ o susu kaa e pee juɛmi nɛ da lo? A sisi Hawa, nɛ Hawa hu ha nɛ Adam pee juɛmi nɛ dɛ kulaa. Enɛ ɔ ha nɛ Paradeiso ɔ je e dɛ, nɛ nyagbenyagbe ɔ, e gbo. Mwɔnɛ ɔ, wɔ hu wa ngɛ nɔ́ nae ngɛ juɛmi yaya nɛ Adam pee ɔ he je.

5. Kɛ e sa kaa waa na he blɔ nɛ wa ngɛ kaa wa maa mwɔ wa yi mi kpɔ ɔ ha kɛɛ?

5 Eko ɔ, ni komɛ ma susu kaa jinɛ si himi ɔ ko pee gbɔjɔɔ ke ji e he hia we nɛ waa pee juɛmi ngɛ nɔ́ ko he ɔ. Anɛ jã nɛ mo hu o susuɔ lo? Mo kai kaa Yehowa pee we adesahi kaa klamahi nɛ a be nyɛe ma susu níhi a he nɛ a pee juɛmi ɔ. Ngɛ anɔkuale mi ɔ, Baiblo ɔ tsɔɔ wɔ bɔ nɛ wa ma plɛ kɛ pee juɛmi nɛ da ha. Yehowa suɔ kaa waa mwɔ wa yi mi kpɔ ngɛ níhi a he, nɛ enɛ ɔ peemi be wɔ awi yee. Mo ha nɛ wa susu nɔ hyɛmi ní komɛ nɛ tsɔɔ jã a he nɛ waa hyɛ.

6, 7. Mɛni juɛmi nɛ e biɔ nɛ Israel bi ɔmɛ nɛ a pee, nɛ mɛni he je nɛ e he wa ha mɛ kaa a maa pee juɛmi nɛ da a? (Moo hyɛ foni nɛ ngɛ ní kasemi ɔ sisije ɔ.)

6 Benɛ Israel bi ɔmɛ ya su Si Womi Zugba a nɔ ɔ, e he ba hia nɛ a pee juɛmi ngɛ nɔ́ ko he: A ma sɔmɔ Yehowa aloo a ma sɔmɔ mawu kpahi. (Kane Yoshua 24:15.) Eko ɔ, e ngɛ kaa nɔ́ nɛ e he be wae ha mɛ kaa a maa pee juɛmi ngɛ sane nɛ ɔ he. Se kɛ̃ ɔ, juɛmi nɛ a maa pee ɔ ma nyɛ maa pee wami loo gbenɔ kɛ ha mɛ. Ngɛ Manyadali ɔmɛ a be ɔ mi ɔ, Israel bi ɔmɛ pee juɛmi nɛ dɛ si abɔ. A je Yehowa se, nɛ a ya sɔmɔ lakpa mawuhi. (Many. 2:3, 11-23) Pee se ngɛ gbalɔ Eliya be ɔ mi ɔ, e he ba hia nɛ Mawu we bi nɛ a mwɔ a yi mi kpɔ ngɛ nɔ́ ko nɛ he hia he: A ma sɔmɔ Yehowa aloo lakpa mawu nɛ ji Baal ɔ. (1 Ma. 18:21) Benɛ a yi mi ngɛ mɛ enyɔɔnyɔ pee ngɛ nɔ nɛ a ma sɔmɔ ɔ he ɔ, Eliya kã a hɛ mi. Eko ɔ, o ma susu kaa e he wɛ kulaa kaa nɔ ko maa pee juɛmi ngɛ sane nɛ ɔ he, ejakaa be fɛɛ be ɔ, juɛmi ngɛ mi kaa nɔ ko ma sɔmɔ Yehowa, nɛ se nami hu ngɛ he. Ngɛ anɔkuale ɔ, ke nɔ ko ngɛ nile ɔ, e be lɛ jloe po kaa e ya sɔmɔ Baal. Se loloolo ɔ, Israel bi ɔmɛ nyɛ we nɛ a pee “juɛmi ngɛ nɔ́ enyɔ nɛ ɔmɛ a he.” Enɛ ɔ he ɔ, nile ngɛ mi kaa Eliya wo mɛ he wami kaa a sɔmɔ anɔkuale Mawu nɛ ji Yehowa.

7 Mɛni he je nɛ eko ɔ, e he wa ha Israel bi ɔmɛ kaa a maa pee juɛmi nɛ da a? Kekleekle ɔ, a be Yehowa mi hemi kɛ yemi hu, nɛ a kɛ e ga womi tsu we ní. A be Mawu he anɔkuale nile, aloo nile nɛ je hiɔwe ɔ, nɛ a ngɔɛ a hɛ kɛ fɔɛ Yehowa nɔ hu. Kaa a ngɛ Mawu he anɔkuale nile ɔ, jinɛ a ko pee juɛmi nɛ da. (La 25:12) Nɔ́ nɛ ji enyɔ ɔ, Israel bi ɔmɛ ha nɛ ma jeli nɛ a ngɛ a kpɛti ɔ sisi mɛ, nɛ a ha nɛ ma jeli nɛ ɔmɛ pee juɛmi po ha mɛ. Ma jeli nɛ ɔmɛ nɛ a sɔmɔ we Yehowa a sisi Israel bi ɔmɛ nɛ a ya ja  wɔ. Yehowa sɛ hlami nɛ e bɔ mɛ kɔkɔ kaa nɔ́ ko kaa jã ma nyɛ maa ba.2 Mose 23:2.

ANƐ E SA NƐ NI KPAHI NƐ A PEE JUƐMI HA WƆ LO?

8. Mɛni wa ma nyɛ maa kase ngɛ juɛmi nɛ Israel bi ɔmɛ pee ɔ mi?

8 Nɔ hyɛmi níhi nɛ wa susu he ɔ, ha nɛ wa kase nɔ́ ko nɛ e he hia wawɛɛ. E sa nɛ wa ti nɔ tsuaa nɔ nɛ pee juɛmi ngɛ níhi a he, nɛ ke wa ma nyɛ maa pee juɛmi nɛ da nɛ nile ngɛ mi ɔ, ja waa kɛ Ngmami ɔ tsu ní. Galatia Bi 6:5 ɔ de ke: “Nɔ tsuaa nɔ maa tloo lɛ nitsɛ e tlomi.” E sɛ nɛ wa ha nɛ nɔ ko nɛ pee juɛmi ha wɔ. Mohu ɔ, e sa nɛ wɔ nitsɛmɛ waa le nɔ́ nɛ Mawu suɔ, konɛ waa pee lɔ ɔ.

9. Mɛni he je nɛ osla ngɛ he kaa wa ma ha nɛ nihi nɛ a pee juɛmi ha wɔ ɔ?

9 E ji oslaa kaa wa ma ha nɛ nɔ ko nɛ pee juɛmi ha wɔ. Se mɛni ma nyɛ ma ha nɛ waa pee jã? Juami bi a nɔ nyɛmi ma nyɛ ma ha nɛ waa pee juɛmi nɛ dɛ. (Abɛ 1:10, 15) Se kɛ̃ ɔ, ke nihi ngɛ wa nɔ nyɛe kaa mɛni po ɔ, e ji wa blɔ nya ní tsumi kaa waa kɛ wa he nile nɛ wa ngɔ Baiblo ɔ kɛ tsɔse ɔ ma tsu ní. Behi fuu ɔ, ke wa ha nɛ nihi pee juɛmi ha wɔ ɔ, lɔ ɔ tsɔɔ kaa wa ngɛ ‘a se nyɛɛe.’ Ke wa ha nɛ ni kpahi pee juɛmi ha wɔ ɔ, lɔ ɔ hu tsɔɔ kaa wa pee juɛmi, se e ma nyɛ maa ye wɔ awi.

10. Mɛni he nɛ e he ba hia nɛ Paulo nɛ bɔ Galatia bi ɔmɛ kɔkɔ ngɛ?

10 Bɔfo Paulo ha nɛ Galatia bi ɔmɛ na kaa oslaa ngɛ he kaa a ma ha nɛ ni kpahi nɛ pee juɛmi ha mɛ. (Kane Galatia Bi 4:17.) Ni komɛ ngɛ asafo ɔ mi nɛ a ngɛ hlae nɛ a tsɔɔ nihi nɔ́ nɛ e sa kaa a pee konɛ a kɛ gbla mɛ kɛ je bɔfo ɔmɛ a he. Mɛni he je? Nimli nɛ ɔmɛ foɔ mɛ pɛ a nɔ mi, nɛ a suɔ nɛ a he biɛ. A woɔ a he nɔ, nɛ a bui a nyɛmimɛ Kristofohi kaa mɛ hu a ngɛ he blɔ kaa a maa mwɔ mɛ nitsɛmɛ a yi mi kpɔ ngɛ níhi a he.

11. Mɛni blɔ nɔ wa ma nyɛ maa gu kɛ ye bua nihi konɛ a pee juɛmi ngɛ mɛ nitsɛmɛ a sanehi a he?

11 Paulo le kaa e nyɛmimɛ ɔmɛ ngɛ he blɔ kaa a maa mwɔ a yi mi kpɔ ngɛ níhi a he, enɛ ɔ he ɔ, e pee we juɛmi ha mɛ. Enɛ ɔ ji nɔ hyɛmi nɔ́ kpakpa nɛ wa ma nyɛ maa kase. (Kane 2 Korinto Bi 1:24.) Mwɔnɛ ɔ hu ɔ, ke asafo mi nikɔtɔmahi ngɛ nɔ ko ga woe ngɛ nɔ ɔ nitsɛ e sane ko he ɔ, e sa nɛ  a kase Paulo. Asafo mi nikɔtɔmahi suɔ kaa a kɛ a nyɛmimɛ nyumuhi kɛ yihi ma susu Baiblo mi ga womi ɔmɛ a he. Se kɛ̃ ɔ, a bɔɔ mɔde kaa a ma ha nɛ a nyɛmimɛ nɛ ɔmɛ nɛ a pee juɛmi ngɛ mɛ nitsɛmɛ a sanehi a he. Juɛmi ngɛ mi kaa a maa pee jã, ejakaa ke nɔ́ ko je mi kɛ ba a, nɔ ɔ nitsɛ nɛ e maa tloo e tlomi. Ga womi ko nɛ he hia wawɛɛ ji nɛ ɔ: Wa ma nyɛ maa ye bua nihi konɛ a nu sisi tomi mlaahi nɛ ngɛ Ngmami ɔ mi ɔ sisi, nɛ a kɛ tsu ní. Se kɛ̃ ɔ, nihi ngɛ he blɔ kaa a maa pee juɛmi ngɛ mɛ nitsɛmɛ a sanehi a he, nɛ e ji a ní tsumi kaa a maa pee jã. Ke a kɛ he blɔ nɛ ɔ tsu ní saminya a, a ma ná he se. Niinɛ, e sɛ nɛ wa susu kaa wa ngɛ he blɔ kaa wa maa pee juɛmi ha wa nyɛmimɛ.

Asafo mi nikɔtɔmahi nɛ a ngɛ suɔmi ɔ yeɔ bua nihi konɛ mɛ nitsɛmɛ a mwɔ a yi mi kpɔ (Hyɛ kuku 11)

KOO DA HE NUMI NƆ KƐ PEE JUƐMI

12, 13. Mɛni he je nɛ oslaa ngɛ he kaa wa maa pee juɛmi be mi nɛ wa mi mi fu, aloo wa hao ɔ?

12 Nihi pɔɔ demi ke: Moo pee nɔ́ nɛ o tsui suɔ. Se oslaa ngɛ he kaa wa maa pee jã. Nɛ ngɛ blɔ ko nɔ ɔ, jã peemi teɔ si kɛ woɔ Baiblo ɔ blɔ tsɔɔmi. Baiblo ɔ bɔɔ wɔ kɔkɔ kaa wa ko ha nɛ wa tsui nɛ yi mluku ɔ, kɛ wa he numi nɛ sisi wɔ konɛ waa pee juɛmi nɛ dɛ. (Abɛ 28:26) Nɔ hyɛmi níhi fuu ngɛ Baiblo ɔ mi nɛ tsɔɔ kaa ke wa pee wa tsui nya ní ɔ, wa maa na e mi nɔ́. E sa nɛ wa kai kaa, akɛnɛ wa ji adesahi nɛ wa yi mluku he je ɔ, wa ‘tsui ɔ ma nyɛ maa sisi wɔ.’ (Yer. 3:17; 13:10; 17:9; 1 Ma. 11:9) Enɛ ɔ he ɔ, ke wa peeɔ wa tsui nya ní ɔ, mɛni maa je mi kɛ ba?

13 Kaa Kristofohi ɔ, wa tsui ɔ he hia wɔ wawɛɛ, ejakaa Yehowa fã wɔ kaa waa suɔ lɛ kɛ wa tsui tsuo, nɛ waa suɔ wa nyɛmi nɔmlɔ kaa bɔ nɛ wa suɔ wa he ɔ. (Mat. 22:37-39) Se Ngmamihi nɛ a wo ta ngɛ kuku nɛ sɛ kuku nɛ ɔ hlami ɔ mi ɔ tsɔɔ kaa oslaa ngɛ he kaa wa ma ha nɛ wa he numi nɛ kudɔ wa susumi kɛ wa ní peepee. Kaa nɔ hyɛmi nɔ́ ɔ, ke wa mwɔ wa yi mi kpɔ be mi nɛ wa mi mi fu ɔ, mɛni ma nyɛ maa je mi kɛ ba? Ke wa pee jã hyɛ ɔ, lɛɛ atsinyɛ jemi ko be he kaa wa le nɔ́ nɛ maa je mi kɛ ba. (Abɛ 14:17; 29:22) Ke wa ngɛ haoe hu nɛɛ, anɛ wa ma nyɛ maa pee juɛmi nɛ da lo? (4 Mose 32:6-12; Abɛ 24:10) Mo kai kaa, Mawu Munyu ɔ tsɔɔ kaa juɛmi ngɛ mi kaa wa ma ‘sɔmɔ ngɛ Mawu mlaa a nya.’ (Rom. 7:25) Ngɛ anɔkuale mi ɔ, ke wa da wa he numi nɔ kɛ pee juɛmi ngɛ nɔ́ ko nɛ e he hia wawɛɛ he ɔ, wa he numi ma nyɛ maa sisi wɔ.

BE NƐ E SA KAA O TSAKE JUƐMI NƐ O PEE Ɔ

14. Kɛ wa plɛ kɛ le kaa be komɛ ɔ, e da blɔ kaa wa ma tsake juɛmi nɛ wa peeɔ ɔ ha kɛɛ?

14 E sa nɛ waa pee juɛmi nɛ da. Se kɛ̃ ɔ, lɔ ɔ tsɔɔ we kaa ke wa mwɔ wa yi mi kpɔ ngɛ nɔ́ ko he, nɛ e he ba hia kaa wa tsake yi mi kpɔ nɛ wa mwɔ ɔ, e sɛ nɛ waa pee jã. Be komɛ ɔ, e sa nɛ wa susu yi mi kpɔ nɛ wa mwɔ ɔ he ekohu, konɛ ke e he maa hia a, waa pee tsakemi. Mo kadi kaa Yehowa pee enɛ ɔ he nɔ hyɛmi nɔ́ ngɛ bɔ nɛ e kɛ Nineve bi nɛ a hi si ngɛ Yona be ɔ mi ɔ ye ha a he. “Benɛ Mawu na nɔ́ nɛ ni ɔmɛ pee, kɛ bɔ nɛ a tsake a je mi bami ɔ, e kpale e nya se. Nɛ yi mi nɛ e to kaa e ma kpata ma a hɛ mi ɔ, e pee we jã hu.” (Yona 3:10) Benɛ Yehowa na kaa Nineve bi ɔmɛ tsake a tsui kɛ a ní peepee ɔ, e tsake juɛmi nɛ e pee ngɛ a he ɔ. Jã nɛ e pee ɔ tsɔɔ kaa e nuɔ nɔ́ sisi, e baa e he si, nɛ e naa nɔ mɔbɔ. Ngɛ adesahi fuu a blɔ fã mi ɔ, a daa bɔ nɛ a nuɔ he ha be mi nɛ a mi mi fu ɔ nɔ kɛ peeɔ juɛmi, se Mawu pee we e ní kaa adesahi.

15. Mɛni he je nɛ be komɛ ɔ, e ma bi nɛ wa tsake juɛmi ko nɛ wa pee ɔ?

15 Be komɛ ɔ, e maa hi wawɛɛ kaa wa ma susu juɛmi nɛ wa pee ɔ he ekohu. Eko ɔ, e ma bi nɛ waa pee jã ke wa si fɔfɔɛ ɔ tsake. Be komɛ ɔ, ke si fɔfɔɛ ɔ tsake ɔ, Yehowa  tsakeɔ juɛmi nɛ e pee ɔ. (1 Ma. 21:20, 21, 27-29; 2 Ma. 20:1-5) Ngɛ be komɛ a mi hu ɔ, ke wa ba le ní hehi kɛ kɔ sane ko he ɔ, e ma bi nɛ wa tsake juɛmi nɛ wa pee ɔ. Kaa nɔ hyɛmi nɔ́ ɔ, a tu Saul bibi Mefiboshet he lakpa munyu kɛ tsɔɔ Matsɛ David. Se pee se benɛ David ba na anɔkuale nɛ ngɛ munyu ɔ mi ɔ, e tsake yi mi kpɔ nɛ e mwɔ ɔ. (2 Sam. 16:3, 4; 19:24-29) Be komɛ ɔ, e maa hi wawɛɛ kaa wɔ hu wa maa pee jã.

16. (a) Mɛni ga womihi maa ye bua wɔ konɛ waa pee juɛmi nɛ da? (b) Mɛni he je nɛ e he maa hia nɛ wa susu juɛmi ko nɛ wa pee ɔ he ekohu ɔ, nɛ mɛni blɔ nɔ wa maa gu kɛ pee jã?

16 Mawu Munyu ɔ woɔ wɔ ga kaa wa he ko sɔ kɛ pee juɛmi ngɛ sane ko nɛ he hia he. (Abɛ 21:5) Ke wa he be kɛ hla níhi a mi, nɛ wa susu sane ɔ he saminya a, eko ɔ, lɔ ɔ maa ye bua wɔ konɛ waa pee juɛmi nɛ da. (1 Tes. 5:21) Ke wekuyi ko maa mwɔ e yi mi kpɔ ngɛ nɔ́ ko he ɔ, e sa nɛ e he be kɛ pee níhi a mi hlami ngɛ Ngmami ɔ kɛ asafo ɔ womihi a mi. Jehanɛ hu ɔ, e sa nɛ e ha weku mi bi ɔmɛ he blɔ konɛ mɛ hu a tsɔɔ a juɛmi. Mo kai kaa, Mawu de Abraham kaa e bu nɔ́ nɛ e yo ɔ de ɔ tue. (1 Mose 21:9-12) E sa nɛ asafo mi nikɔtɔmahi hu nɛ a he be kɛ hla níhi a mi. Akɛnɛ a hɛ kã si, nɛ a baa a he si he je ɔ, ke a ba le ní hehi kɛ kɔ sane ko he nɛ e ma bi nɛ a tsake juɛmi nɛ a pee ɔ, a maa bɔ mɔde kaa a maa pee jã, nɛ a be gbeye yee kaa nihi ma je bu nɛ a ngɛ kɛ ha mɛ ɔ nɔ. E sa nɛ asafo mi nikɔtɔmahi nɛ a ná suɔmi ɔ kaa a ma tsake a susumi, kɛ yi mi kpɔ nɛ a mwɔɔ ɔ, ke e he ba hia nɛ a pee jã a, nɛ e sa nɛ wɔ tsuo waa bɔ mɔde nɛ waa kase mɛ. Enɛ ɔ ma nyɛ ma ha nɛ tue mi jɔmi kɛ kake peemi nɛ hi asafo ɔ mi.Níts. 6:1-4.

KE O PEE JUƐMI KO Ɔ, MO TSU HE NÍ

17. Mɛni ma nyɛ maa ye bua wɔ konɛ waa pee juɛmi nɛ da?

17 Hɛdɔ ngɛ juɛmi nɛ wa peeɔ ɔ ekomɛ a he pe ekomɛ. E ma bi nɛ wa he be kɛ susu níhi a he, nɛ waa sɔle wawɛɛ ke wa ngɛ juɛmi pee ngɛ nɔ́ ko nɛ hɛdɔ ngɛ he ɔ he. Kaa nɔ hyɛmi nɔ́ ɔ, e he maa hia nɛ Kristofohi nɛ a pee juɛmi ke ji a maa sɛ gba si himi mi aloo a be mi sɛe, nɛ ke a maa sɛ mi hu ɔ, nɔ nɛ a kɛ lɛ maa sɛ mi. Nɔ́ kpa ko hu nɛ hɛdɔ ngɛ he, nɛ jɔɔmi ngɛ mi nɛ e sa kaa waa pee juɛmi ngɛ he ji be nɛ waa kɛ wa he maa wo be tsuo sɔmɔmi ní tsumi ɔ mi, kɛ blɔ nɔ nɛ wa maa gu kɛ pee jã. Ngɛ si fɔfɔɛ nɛ ɔmɛ a mi ɔ, e sa nɛ waa ngɔ wa hɛ kɛ fɔ Yehowa nɔ kulaa kaa e ma ha wɔ blɔ tsɔɔmi nɛ sa, nɛ e ma nyɛ maa pee jã hulɔ. (Abɛ 1:5) Enɛ ɔ he ɔ, e he hia nɛ wa hla ga womi nɛ hi pe kulaa a ngɛ Baiblo ɔ mi, nɛ waa sɔle kɛ bi Yehowa blɔ tsɔɔmi. Mo kai kaa, Yehowa ma nyɛ ma ha nɛ wa ná suhi nɛ wa hia konɛ wa nyɛ nɛ waa pee juɛmi nɛ maa sa e hɛ mi. Ke o ngɛ juɛmi pee ngɛ nɔ́ ko nɛ hɛdɔ ngɛ he ɔ he ɔ, be fɛɛ be ɔ, mo bi o he ke: ‘Anɛ yi mi kpɔ nɛ ma mwɔ ɔ maa tsɔɔ kaa i suɔ Yehowa lo? Anɛ lɔ ɔ ma ha nɛ bua jɔmi kɛ tue mi jɔmi nɛ hi ye weku ɔ mi lo? Anɛ lɔ ɔ maa tsɔɔ kaa i toɔ ye tsui si nɛ ye mi mi hi lo?’    

18. Mɛni he je nɛ Yehowa suɔ kaa wɔ nitsɛmɛ wa maa mwɔ wa yi mi kpɔ ɔ?

18 Yehowa nyɛ we wa nɔ kaa waa suɔ lɛ, aloo wa sɔmɔ lɛ. Mohu ɔ, e ha wɔ he blɔ konɛ waa hla nɔ́ nɛ wa maa pee. Yehowa ngmɛ wɔ blɔ kaa wɔ nitsɛmɛ waa ‘tsɔɔ nɔ nɛ wa ma sɔmɔ,’ nɛ e le kaa e ji wa ní tsumi kaa wa maa pe jã. (Yosh. 24:15; Fiɛlɔ 5:4) Se ke wa hla kaa wa ma sɔmɔ lɛ hu ɔ, e hyɛɛ blɔ kaa waa ngɔ e ga womi kɛ tsu ní ke wa maa pee juɛmi ngɛ nɔ́ ko he ɔ. Ke wa he ye kaa blɔ nɔ nɛ Yehowa guɔ kɛ tsuɔ níhi a he ní ɔ da, nɛ waa kɛ e sisi tomi mlaahi tsu ní ɔ, wa ma nyɛ maa pee juɛmi nɛ da, nɛ lɔ ɔ maa tsɔɔ kaa wa hɛ kã si.Yak. 1:5-8; 4:8.