Yaa mi ní ɔ nɔ

Yaa munyuyi tsɔwi ɔmɛ a nɔ

Yaa e mi ní ɔ mi

Yehowa Odasefohi

Dangme

Hwɔɔmi Mɔ—Nɔ́ Nɛ A Maa Kase  |  June 2017

Yehowa Woɔ Wa Bua Ngɛ Wa Haomihi Tsuo A Mi

Yehowa Woɔ Wa Bua Ngɛ Wa Haomihi Tsuo A Mi

‘Mawu nɛ woɔ nɔ bua ngɛ nɔ́ tsuaa nɔ́ mi ɔ, woɔ wa bua ngɛ haomihi tsuo a mi.’​—2 KOR. 1:3, 4.

LAHI: 33, 41

1, 2. Ngɛ mɛni blɔ nɔ nɛ Yehowa yeɔ bua wɔ ngɛ wa haomihi a mi, nɛ mɛni nɔ mi mami nɛ e Munyu ɔ haa nɛ wa náa?

NIHEYO ko nɛ e sɛ we gba si himi mi nɛ wa ma nyɛ ma tsɛ lɛ ke Eduardo ɔ kɛ asafo mi nɔkɔtɔma ko nɛ e wa ngɛ jeha mi, nɛ e sɛ gba si himi mi nɛ a tsɛɛ lɛ ke Stephen ɔ sɛɛ e nyagba ko he ní. Eduardo pɔɔ munyu nɛ ngɛ 1 Korinto Bi 7:28 ɔ he susumi. A ngma ngɛ lejɛ ɔ ke: ‘Dengme ngɛ gba si himi mi.’ Eduardo bi ke, “Mɛni ji jamɛ a ‘dengme ɔ,’ nɛ ke i sɛ gba si himi mi ɔ, kɛ ma plɛ kɛ da nya ha kɛɛ?” Loko Stephen ma ha jamɛ a sane ɔ heto ɔ, e kɛ Eduardo susu nɔ́ kpa ko hu nɛ bɔfo Paulo ngma nɛ tsɔɔ kaa Yehowa nɛ ji ‘Mawu nɛ woɔ nɔ bua ngɛ nɔ́ tsuaa nɔ́ mi ɔ, woɔ wa bua ngɛ haomihi tsuo a mi’ ɔ he.​—2 Kor. 1:3, 4.

2 Ngɛ anɔkuale mi ɔ, Yehowa ji Tsɛ nɛ ngɛ suɔmi, nɛ e woɔ wa bua ke waa kɛ haomihi ngɛ kpee. Eko ɔ, mo nitsɛ o kai si fɔfɔɛ komɛ a mi nɛ Mawu gu e Munyu ɔ nɔ kɛ ye bua mo nɛ e tsɔɔ mo blɔ. Wa ma nyɛ ma ná nɔ mi mami kaa Mawu maa ye bua wɔ kaa bɔ nɛ e ye bua e sɔmɔli nɛ a hi si blema a.​—Kane Yeremia 29:11, 12.

3. Mɛni sane bimihi a he wa ma susu?

 3 Behi fuu ɔ, ke wa le nɔ́ nɛ ngɔ nyagba ko kɛ ba a, lɔ ɔ haa nɛ e he wɛ ha wɔ kaa wa ma tsu he ní. Nɛ jã nɔuu nɛ e ji ngɛ haomihi nɛ waa kɛ kpeɔ ngɛ gba si himi mi, aloo weku si himi mi ɔ hu blɔ fa mi. Ke jã a, lɛɛ mɛni ji ní komɛ nɛ ma nyɛ maa ngɔ “dengme nɛ ngɛ gba si himi mi” nɛ Paulo tu he munyu ɔ kɛ ba? Mɛni nɔ hyɛmi níhi nɛ kɔɔ nihi nɛ a hi si blema a kɛ nihi nɛ a ngɛ mwɔnɛ ɔ a he lɛ ma nyɛ maa wo wa bua? Enɛ ɔ nɛ wa maa le ɔ maa ye bua wɔ konɛ waa da kahi a nya.

HAOMIHI​—“DENGME NƐ NGƐ GBA SI HIMI MI”

4, 5. Mɛni ní komɛ lɛ ba peeɔ ‘dengme ngɛ gba si himi mi’?

4 Benɛ Mawu bɔ Hawa nɛ e kɛ lɛ ha Adam kaa e yo ɔ, Mawu de ke: “Enɛ ɔ he je nɛ nyumu siɔ e tsɛ kɛ e nyɛ, nɛ e ngɔɔ e he ya mɛtɛɛ e yo he nɛ a peeɔ nɔ kake ɔ nɛ.” (1 Mose 2:24) Se akɛnɛ wa yi mluku he je ɔ, ke nɔ ko sɛ gba si himi mi nɛ e to weku sisi ɔ, e kɛ haomihi ma nyɛ maa kpe. (Rom. 3:23) Ke yo ko sɛ gba si himi mi ɔ, e be e fɔli ɔmɛ a sisi hu, mohu ɔ, e ya jeɔ e huno ɔ blɔ tsɔɔmi sisi. Mawu ha huno ɔ he blɔ kaa e pee e yo ɔ yi. (1 Kor. 11:3) E he waa haa nyumu komɛ kɛ yi komɛ nɛ a sɛ gba si himi mi kɛ we ɔ kaa a kɛ blɔ tsɔɔmi nɛ ɔ ma tsu ní. Kaa bɔ nɛ Mawu Munyu ɔ tsɔɔ ɔ, e sa nɛ yo ɔ nɛ kplɛɛ nɔ kaa e ngɛ e huno ɔ blɔ tsɔɔmi sisi, se pi e fɔli ɔmɛ a blɔ tsɔɔmi sisi. Nganyɛmɛ kɛ ngatsɛmɛ a ní peepee hu ma nyɛ maa pee ka kɛ ha nihi nɛ a sɛ gba si himi mi kɛ we ɔ.

5 Behi fuu ɔ, e ngɛ mi kaa ke yo ko de e huno kaa e ngɔ hɔ ɔ, lɔ ɔ haa nɛ a bua jɔɔ mohu lɛɛ, se e ma nyɛ ma ha nɛ a pee yeyeeye hulɔ. Ke nɔ kɛ e yo ɔ susu nyagbahi nɛ ma nyɛ maa ba ngɛ yo ɔ hɔ ngɔmi mi, aloo benɛ e fɔ se ɔ, e ma nyɛ ma ha nɛ a pee yeyeeye. A le hu kaa kɛ je jamɛ a be ɔ kɛ yaa a, a hiɔ maa kle. Ke a ná nɛ a fɔ pɛ ɔ, e ma bi nɛ fɔli ɔmɛ nɛ a pee tsakemihi fuu ngɛ a si himi mi. Eko ɔ, binyɛ ɔ kɛ e be fuu maa hyɛ jokuɛ ɔ. Enɛ ɔ he ɔ, eko ɔ, huno ɔ ma susu kaa yo ɔ susuu we e he tsɔ, ejakaa yo ɔ kɛ e be tsuo ngɛ jokuɛ ɔ hyɛe. Jehanɛ hu ɔ, ke huno ko ba plɛ bitsɛ pɛ, tlomi fuu ba pueɔ si ngɛ e kuɛ nɔ. E ba náa blɔ nya ní tsumihi fuu ejakaa nɔ ehe ba piɛɛ e weku ɔ he, nɛ e sa kaa e hyɛ e nɔ.

6-8. Mɛni he je nɛ ke nɔ kɛ e yo fɔ we ɔ, lɔ ɔ ma nyɛ maa pee haomi ɔ?

6 Ni komɛ hu kɛ nyagba kpahi kpeɔ ngɛ a gba si himi mi. A suɔ kaa a ma fɔ, se a nyɛ we nɛ a fɔ. Ke yo ɔ fɔ we ɔ, e ma nyɛ ma gba e nya wawɛɛ. Gba si himi aloo bi fɔmi be nyɛe nɛ e tsi nyagbahi a nya, se kɛ̃ ɔ, ke nɔ ko ngɛ blɔ hyɛe kaa e ma fɔ, se e nyɛ we nɛ e fɔ ɔ, lɔ ɔ hu ma nyɛ maa pee ‘dengme ngɛ gba si himi mi.’ (Abɛ 13:12) Blema a, ke nɔ ko fɔ we ɔ, a bui lɛ. Yakob yo Rahel hao benɛ e nyɛmiyo ɔ ngɛ bimɛ se lɛɛ lɛɛ e fɔ we ɔ. (1 Mose 30:1, 2) A pɔɔ ma se sane kpakpa fiɛɛli nɛ a ngɛ sɔmɔe ngɛ hehi nɛ e ji a kusumi kaa nɔ ko ma fɔ fuu ɔ bimi ke, ‘mɛni he je nɛ nyɛ fɔ we ɔ?’ Ke ma se sane kpakpa fiɛɛli nɛ ɔmɛ kɛ hɛ si kami tsɔɔ mɛ níhi a nya kaa mɛni po, nɔ́ nɛ a deɔ ji, “Nyɛ ko ye tsui, Mawu ma ha nyɛ eko, nyɛ nu!”

7 Mo susu nyɛmiyo ko nɛ e ngɛ England ɔ he nɛ o hyɛ. E hla bi hluu se e ná we eko. Be ba su nɛ e yɛ we se hu. Jehanɛ ɔ, e ba na kaa nɔ́ ko be hie peemi hu, ejakaa nɔ́ nɛ e ngɛ hlae ɔ, e nine be nɔ sue ngɛ je nɛ ɔ mi. E kɛ e huno ɔ ma a juɛmi nya si kaa a ma ya ngɔ nɔ ko bi kɛ pee a bi. Se kɛ̃ ɔ, e de ke: “Loloolo ɔ, i ye aywilɛho. I le kaa ke i ya ngɔ nɔ  ko bi kɛ pee ye bi po ɔ, lɔ ɔ be kaa nɔ́ nɛ imi nitsɛ i fɔ ye bi.”

8 Baiblo ɔ tu yo nɛ e ji Kristofo no ɔ he munyu kaa “Mawu ma he e yi wami kɛ gu bimɛ nɛ e ma fɔ ɔ a nɔ.” (1 Tim. 2:15) Se enɛ ɔ tsɔɔ we kaa ke nɔ ko ngɛ bimɛ ɔ, lɔ ɔ kɛkɛ tsɔɔ kaa e ma ná neneene wami. Mohu ɔ, nɔ́ nɛ e tsɔɔ ji kaa ke yo ko ngɛ bimɛ nɛ e ngɛ a nɔ hyɛe, nɛ e ngɛ ní kpahi a he ní tsue ngɛ we mi ɔ, lɔ ɔ ma nyɛ maa ye bua lɛ konɛ e kua sieku yemi, aloo e ko ngɔ e he kɛ wo nihi a sanehi a mi. (1 Tim. 5:13) Se loloolo ɔ, eko ɔ, e kɛ haomihi ma nyɛ maa kpe ngɛ e gba si himi, kɛ e weku ɔ mi.

Ke nɔ ko suɔlɔ gbo ɔ, mɛni ma nyɛ maa wo e bua? (Hyɛ kuku 9, 12)

9. Mɛni hu ma nyɛ maa pee haomi kɛ ha nihi nɛ a sɛ gba si himi mi?

9 Ke wa ngɛ haomihi nɛ nihi kɛ kpeɔ ngɛ gba si himi mi ɔ he munyu tue ɔ, nɔ́ kake ko ngɛ nɛ eko ɔ, wa juɛmi be nɔ yae. Lɔ ɔ ji wa suɔlɔ ko gbenɔ. Ngɛ anɔkuale mi ɔ, haomi nɛ je kpa kulaa nɛ nihi fuu kɛ kpe ji a hunomɛ aloo a yihi a gbenɔ. Enɛ ɔ ji ka ko nɛ eko ɔ, nɔ nɛ ngɛ wami mi ɔ hyɛ we blɔ kaa e kɛ maa kpe. Kristofohi ngɛ hemi kɛ yemi nɛ mi wa ngɛ gbogboehi a si tlemi nɛ Yesu wo he si ɔ mi. (Yoh. 5:28, 29) Kɛ hɛ nɔ kami nɛ ɔ maa ye bua nɔ nɛ e ngɛ wami mi ɔ ha kɛɛ? Lɔ ɔ ma ha nɛ nɔ nɛ ngɛ wami mi ɔ ma ná bua womi bɔ nɛ sa. Enɛ ɔ hu ji blɔ kake nɛ tsɔɔ bɔ nɛ wa Tsɛ nɛ ngɛ suɔmi ɔ guɔ e Munyu ɔ nɔ kɛ yeɔ bua nihi nɛ a kɛ haomi ngɛ kpee ɔ konɛ a ná bua womi. Amlɔ nɛ ɔ, nyɛ ha nɛ wa susu bɔ nɛ Mawu sɔmɔli komɛ ná Yehowa bua womi ɔ he se ha a he nɛ waa hyɛ.

BUA WOMI NGƐ HAOMI BEHI A MI

10. Mɛni ha nɛ Hana ná bua womi? (Moo hyɛ foni nɛ ngɛ ní kasemi ɔ sisije ɔ.)

10 Hana nɛ e ji Elkana yo nɛ e suɔ lɛ saminya a kɛ haomi pɔtɛɛ ko kpe. E ji yosa, se e hunoyo nɛ ji Penina lɛɛ e fɔ bimɛ. (Kane 1 Samuel 1:4-7.) “Daa jeha” a, Penina yeɔ Hana he fɛu wawɛɛ. Enɛ ɔ ha nɛ Hana hao wawɛɛ, nɛ e ye tsui. E sɔle ha Yehowa konɛ Yehowa nɛ wo e bua. Niinɛ, ‘e sɔle be gagaa ngɛ Yehowa hɛ mi.’ Anɛ e hyɛ blɔ kaa Yehowa ma ha e sɔlemi ɔ heto lo? Eko ɔ, e hyɛ blɔ jã. E ngɛ mi jã jio, e be mi jã jio, benɛ e sɔle ta a, “aywilɛho ɔ je e hɛ mi.” (1 Sam. 1:12, 17, 18) E ná hɛ kɛ nɔ fɔmi kaa Yehowa ma ha nɛ e fɔ bi, aloo e maa gu blɔ kpa ko nɔ kɛ wo e bua.

11. Mɛni blɔ nɔ sɔlemi ma nyɛ maa wo wa bua ngɛ?

11 Akɛnɛ wa yi mluku nɛ wa ngɛ Satan je yaya nɛ ɔ mi loloolo he je ɔ, waa kɛ haomihi maa kpe kokooko. (1 Yoh. 5:19) Se lemi nɛ wa le kaa Yehowa ji ‘Mawu nɛ woɔ nɔ bua ngɛ nɔ́ tsuaa nɔ́ mi ɔ’ haa nɛ wa bua jɔɔ! Sɔlemi ji blɔ kake nɛ wa ma nyɛ maa gu nɔ kɛ da wa haomihi kɛ nyagbahi a nya. Hana je e tsui mi nɛ e de Yehowa e haomihi tsuo. Jã kɛ̃ nɛ wɔ hu ke waa kɛ haomi ko ngɛ kpee ɔ, e sɛ nɛ waa wo wa haomi ɔ nɔ ta kɛ ha Yehowa kɛkɛ. E sa nɛ wa kpa lɛ pɛɛ, nɛ waa je wa tsui mi tsuo kɛ sɔle ha lɛ.​—Filip. 4:6, 7.

12. Mɛni ye bua yalɔyo Ana nɛ e ná bua jɔmi?

12 Ke nɔ ko suɔ kaa e ma fɔ se e nyɛ we nɛ e fɔ, aloo e suɔlɔ ko gbo, nɛ lɔ ɔ ha nɛ haomi nyɛ e nɔ po ɔ, loloolo ɔ, e ma nyɛ ma ná bua womi. Benɛ Yesu ngɛ zugba a nɔ ɔ, gbalɔyo ko nɛ a tsɛɛ lɛ ke Ana a huno gbo bemi nɛ e kɛ lɛ sɛ gba si himi mi jeha kpaago se pɛ. Baiblo ɔ tsɔɔ we kaa e ngɛ bimɛ. Se benɛ Ana ye jeha 84 po ɔ, mɛni e peeɔ? Luka 2:37 de ke: “Yo nɛ ɔ nane pui ngɛ sɔlemi we ɔ; nyɔ kɛ pia tsuo e ngɛ Mawu jae kɛ hwɔ hami, kɛ kue fami.” Niinɛ, Yehowa sɔmɔmi ha nɛ Ana ná bua womi kɛ bua jɔmi.

13. Mo ha nɔ hyɛmi nɔ́ ko nɛ tsɔɔ kaa ke wa weku li nyɛ we nɛ a wo wa bua po ɔ, huɛmɛ kpakpahi ma nyɛ maa pee jã.

 13 Ke waa kɛ wa nyɛmimɛ nyumuhi kɛ yihi bɔ gbagbanii ɔ, lɔ ɔ haa nɛ wa náa huɛmɛ kpakpahi, nɛ a woɔ wa bua. (Abɛ 18:24) Nyɛmiyo ko nɛ a tsɛɛ lɛ ke Paula a tsɔɔ kaa benɛ e ye jeha enuɔ nɛ́ e yayo kua anɔkuale ɔ, e hao wawɛɛ. E ná we lɛ gbɔjɔɔ kaa e maa da haomi nɛ ɔmɛ a nya. Se benɛ nyɛmiyo ko nɛ a tsɛɛ lɛ Ann nɛ e ji blɔ gbalɔ ɔ ná e he deka nɛ e kɛ lɛ kase Baiblo ɔ, e wo lɛ he wami wawɛɛ. Paula de ke: “E ngɛ mi kaa pi ye weku no ji Ann mohu lɛɛ, se bɔ nɛ e je suɔmi kpo kɛ tsɔɔ mi nɛ e susuɔ ye he ha a ye bua mi wawɛɛ. Lɔ ɔ ha nɛ i ya nɔ nɛ i sɔmɔ Yehowa.” Paula ya nɔ nɛ e kɛ anɔkuale yemi sɔmɔ Yehowa. Amlɔ nɛ ɔ, e bua jɔ kaa e yayo kpale ba anɔkuale ɔ mi ekohu, nɛ e kɛ lɛ tsuo ngɛ sɔmɔe ngɛ asafo kake mi. Ann hu bua jɔ kaa e nyɛ nɛ e ye bua Paula nɛ e ya nɔ nɛ e sɔmɔ Yehowa.

14. Mɛni jɔɔmi nɛ nihi nɛ a woɔ ni kpahi a bua a ma nyɛ ma ná?

14 Bua jɔmi sane ji kaa ke wa ná nihi a he deka, nɛ wa je suɔmi mi kɛ ye bua mɛ ɔ, lɔ ɔ ma nyɛ ma je wa juɛmi ngɛ wɔ nitsɛmɛ wa haomihi a nɔ. Nyɛmimɛ yihi nɛ a sɛ gba si himi mi kɛ nihi nɛ a sɛ we gba si himi mi tsuo le kaa ke a ngɛ sane kpakpa a fiɛɛe ha nihi ɔ, lɔ ɔ tsɔɔ kaa a piɛɛ Mawu he kɛ ngɛ ní tsue, nɛ a bua jɔɔ. Oti nɛ a kɛ ma a hɛ mi ji kaa a maa pee  Mawu suɔmi nya ní kɛ wo e hɛ mi nyami. A kpɛti ni komɛ po naa fiɛɛmi ní tsumi ɔ kaa a haomi ɔmɛ a nya tsa ba. Ngɛ anɔkuale mi ɔ, ke wɔ tsuo wa susuɔ nihi nɛ a ngɛ wa zugba kpɔ ɔ mi, kɛ nihi nɛ waa kɛ mɛ ngɛ asafo ɔ mi ɔ a he ɔ, lɔ ɔ ma ha nɛ huɛ bɔmi kpakpa maa hi wa kpɛti ngɛ asafo ɔ mi. (Filip. 2:4) Bɔfo Paulo pee enɛ ɔ he nɔ hyɛmi nɔ́ kpakpa kɛ ha wɔ. E hɛɛ nyɛmimɛ nɛ a ngɛ Tesalonika a dɔdɔɔdɔ kaa bɔ nɛ “bimɛanyɛ” hɛɛɔ e bimɛ ɔ, nɛ e kɛ mɛ hi si kaa tsɛ kɛ e bimɛ hulɔ.​—Kane 1 Tesalonika Bi 2:7, 11, 12.

BUA WOMI NGƐ WEKU Ɔ MI

15. Mɛnɔmɛ nɛ e ji a blɔ nya ní tsumi kaa a maa tsɔɔ bimɛ anɔkuale ɔ?

15 Nɔ́ kake nɛ e sa kaa wa juɛmi nɛ hi nɔ ji wa weku mi bimɛ nɛ wa maa wo a bua, nɛ waa ye bua mɛ. Be komɛ ɔ, ni hehi biɔ fiɛɛli nɛ a nane pi si ɔ nɛ a ye bua mɛ konɛ a tsɔɔ a bimɛ ɔmɛ anɔkuale ɔ, nɛ a haa nɛ a kɛ a bimɛ ɔmɛ kaseɔ Baiblo ɔ po. Se Ngmami ɔ tsɔɔ kaa e ji fɔli a blɔ nya ní tsumi kaa a maa tsɔɔ a bimɛ ní nɛ a tsɔse mɛ. (Abɛ 23:22; Efe. 6:1-4) Ngɛ si fɔfɔɛ komɛ a mi ɔ, e da blɔ kaa fɔli ma bi ni kpahi konɛ a ye bua mɛ. Se kɛ̃ ɔ, lɔ ɔ tsɔɔ we kaa fɔli ɔmɛ maa ngmɛɛ a blɔ nya ní tsumi ɔ he kɛ fɔ ni kpahi a nɔ. Ke a bɔ mɔde nɛ a kɛ a bimɛ sɛɛ ní be fɛɛ be ɔ, lɔ ɔ ma ha nɛ a maa le a bimɛ ɔmɛ saminya.

16. Ke waa kɛ jokuɛwi ngɛ ní kasee ɔ, mɛni e sa kaa e hi wa juɛmi mi?

16 Ke fɔlɔ ko de nɔ ko kaa e kɛ e bimɛ nɛ kase ní ɔ, e sɛ nɛ nɔ ɔ nɛ bɔ mɔde kaa e maa ngɔ fɔli ɔmɛ a blɔ nya ní tsumi ɔ ngɛ a dɛ. Be komɛ ɔ, e ma nyɛ maa ba kaa Odasefo no ko kɛ fɔli nɛ a be asafo ɔ mi ɔ a bimɛ maa kase ní. Se e sa nɛ Odasefo no ɔ nɛ kai kaa ke e kɛ jokuɛ ɔmɛ ngɛ Baiblo ɔ kasee ɔ, lɔ ɔ pee we lɛ jokuɛ ɔmɛ a fɔlɔ. Nɛ e maa hi wawɛɛ kaa e kɛ jokuɛ ɔmɛ maa kase ní ngɛ jokuɛ ɔmɛ a we mi be mi nɛ a fɔli ɔmɛ ngɛ we mi, aloo be mi nɛ Odasefo no kpa nɛ e wa piɛɛ e he, aloo ngɛ he nɛ nihi maa na mɛ ngɛ. Ke e pee jã a, nɔ ko be nyɛe ma de ke e ngɛ jokuɛ ɔmɛ nɔ́ yaya ko pee. Wa blɔ hyɛmi ji kaa ngɛ be nɛ sa mi ɔ, fɔli ɔmɛ nitsɛmɛ ma tsu blɔ nya ní tsumi nɛ Mawu kɛ wo a dɛ kaa a tsɔɔ a bimɛ anɔkuale ɔ he ní.

17. Ngɛ mɛni blɔ nɔ nɛ bimɛ ma nyɛ maa pee bua womi kɛ ha a weku ɔ?

17 Bimɛ nɛ a suɔ anɔkuale Mawu ɔ, nɛ a kɛ e blɔ tsɔɔmi tsuɔ ní ɔ ma nyɛ maa pee bua womi kɛ ha a weku ɔ. Ke a buɔ a fɔli, nɛ a yeɔ bua mɛ ngɛ he lo nya a, lɔ ɔ ma nyɛ maa wo fɔli ɔmɛ a bua. Jehanɛ hu ɔ, ke bimɛ yeɔ Yehowa anɔkuale ɔ, e woɔ weku mi bimɛ ɔmɛ tsuo a bua. Loko Nyu Kpekpemi ɔ maa ba a, Set nina nɛ ji Lamek sɔmɔ Yehowa. Lamek de ngɛ e bi Noa he ke: ‘Dengme nɛ wa ngɛ gboe kɛ ngɛ ní tsue ngɛ zugba nɛ Yehowa gbiɛ ɔ nɔ ɔ, bi nɛ ɔ ma ba wo wa bua.’ Gbami nɛ ɔ ba mi benɛ Yehowa je gbiɛmi ɔ kɛ je zugba a nɔ ɔ. (1 Mose 5:29; 8:21) Mwɔnɛ ɔ, jokuɛwi nɛ a yeɔ Yehowa anɔkuale hu ma nyɛ maa wo a weku ɔ bua. A ma nyɛ maa ye bua weku mi bimɛ ɔmɛ a ti nɔ tsuaa nɔ konɛ e nyɛ nɛ e da haomihi a nya mwɔnɛ ɔ kɛ hwɔɔ se.

18. Mɛni maa ye bua wɔ konɛ waa kɛ kã nɛ da haomi fɛɛ haomi nɛ waa kɛ maa kpe ɔ nya?

18 Mwɔnɛ ɔ, sɔlemi, yi mi tɛ puemi ngɛ Baiblo ɔ mi nɔ hyɛmi níhi a he, kɛ huɛ bɔmi kpakpa nɛ hii nihi kɛ Yehowa a kpɛti ɔ ye bua nihi ayɔhi abɔ nɛ a ná bua womi ngɛ a haomihi tsuo a mi. (Kane La 145:18, 19.) Ke wa le kaa Yehowa ji Nɔ nɛ woɔ wa bua a, lɔ ɔ maa ye bua wɔ konɛ waa kɛ kã nɛ da haomi fɛɛ haomi nɛ waa kɛ maa kpe mwɔnɛ ɔ kɛ hwɔɔ se ɔ tsuo a nya.