Yaa mi ní ɔ nɔ

Yaa munyuyi tsɔwi ɔmɛ a nɔ

Yaa e mi ní ɔ mi

Yehowa Odasefohi

Dangme

Hwɔɔmi Mɔ—Nɔ́ Nɛ A Maa Kase  |  June 2017

Ngɔɔ O Juɛmi Kɛ Ma Sane Nɛ He Hia a Nɔ

Ngɔɔ O Juɛmi Kɛ Ma Sane Nɛ He Hia a Nɔ

‘Konɛ a le kaa mo Yehowa, mo nɔ kake too lɛ o ngɛ he wami pe nɔ tsuaa nɔ ngɛ je ɔ mi tsuo.’​—LA 83:18.

LAHI: 9, 22

1, 2. (a) Mɛni sane nɛ he hia nɛ kɔɔ adesahi tsuo a he? (b) Ke wa ha nɛ sane nɛ ɔ he hia wɔ wawɛɛ ɔ, mɛni se wa ma ná?

MWƆNƐ Ɔ, ngɛ nihi fuu a blɔ fa mi ɔ, sika ji nɔ́ nɛ he hia wawɛɛ. A ngɔɔ a juɛmi kɛ maa he lo nya níhi fuu a nya buami nɔ, nɛ a sume nɛ níhi nɛ a bua nya a nɛ je a dɛ. Ngɛ ni komɛ hu a blɔ fa mi ɔ, weku, nɔmlɔ tso mi he wami nami, aloo biɛ hemi ji nɔ́ nɛ he hia wawɛɛ.

2 Se sane nɛ he hia pe kulaa nɛ kɔɔ wɔ tsuo wa he ji Yehowa nɛ a maa wo lɛ nguɔ kaa Nɔ Yelɔ ɔ. E sɛ nɛ wa ha nɛ nɔ́ ko nɛ je wa juɛmi ngɛ sane nɛ he hia wawɛɛ nɛ ɔ nɔ. Mɛni he je? Níhi nɛ yaa nɔ ngɛ si himi mi daa ligbi ɔ ma nyɛ maa ngɔ wa be tsuo, nɛ wa hɛ maa je nɔ kaa nɔ́ nɛ he hia wawɛɛ ji Mawu nɛ a maa wo lɛ nguɔ kaa Nɔ Yelɔ ɔ. Aloo kahi nɛ wɔ nitsɛmɛ waa kɛ kpeɔ ɔ ma nyɛ ma je wa juɛmi ngɛ sane nɛ he hia wawɛɛ ɔ nɔ. Se ke wa ha nɛ Yehowa nɛ a maa wo lɛ nguɔ kaa Nɔ Yelɔ ɔ he hia wɔ wawɛɛ ɔ, lɔ ɔ maa ye bua wɔ konɛ wa nyɛ nɛ waa da haomihi nɛ waa kɛ kpeeɔ daa ligbi ɔ a nya. Jã nɛ wa maa pee ɔ ma ha nɛ waa hɛ wɔ kɛ su Yehowa he haa.

MƐNI HE JE NƐ SANE NƐ Ɔ HE HIA WAWƐƐ Ɔ?

3. Mɛni Satan de ngɛ Mawu nɔ yemi ɔ he?

3 Satan Abosiami atua tsɔmi ɔ ha nɛ sane ba he blɔ nɛ Yehowa  ngɛ kaa e yeɔ je mluku ɔ nɔ ɔ he. Satan tsɔɔ kaa Yehowa nɔ yemi ɔ dɛ, nɛ Yehowa ngɔɔ ní kpakpahi kɛ laa e bɔ níhi. Abosiami tsɔɔ kaa ke adesahi ye mɛ nitsɛmɛ a he nɔ ɔ, lɔ ɔ mohu ma ha mɛ bua jɔmi wawɛɛ. (1 Mose 3:1-5) Jehanɛ hu ɔ, Satan tsɔɔ kaa adesa ko be nɛ e jeɔ e tsui mi kɛ yeɔ Mawu anɔkuale, nɛ ke waa kɛ kahi nɛ nya wa kpe ɔ, wa ma kua Yehowa nɔ yemi ɔ. (Hiob 2:4, 5) Enɛ ɔ he ɔ, Yehowa ngmɛ blɔ nɛ́ be nɛ pue mi, konɛ adesahi nɛ a na bɔ nɛ si himi ɔ ma ji ha ke ji a be Mawu nɔ yemi nɛ da a sisi ɔ.

4. Mɛni he je nɛ e sa nɛ a tsu sane nɛ kɔɔ Yehowa nɔ yemi ɔ he ɔ he ní ɔ?

4 Ngɛ anɔkuale mi ɔ, Yehowa le kaa munyu nɛ Abosiami po kɛ fɔ e nɔ ɔ ji lakpa. Lɛɛ mɛni he je mɔ nɛ Mawu ha nɛ sane nɛ ɔ ngɛ nɔ yae, nɛ e ngmɛ Satan blɔ konɛ e tsɔɔ ke ji lɛ Satan ɔ e munyu ɔ ji anɔkuale ɔ? Heto ɔ kɔɔ bɔfohi kɛ adesahi tsuo a he. (Kane La 83:18.) Adam kɛ Hawa kua Yehowa nɔ yemi ɔ, nɛ kɛ je jamɛ a be ɔ kɛ ma nɛ ɔ, adesahi fuu hu pee jã. Enɛ ɔ he ɔ, eko ɔ, ni komɛ ma susu kaa nɔ́ nɛ Abosiami de ɔ ji anɔkuale. Kɛ yaa si be nɛ adesahi kɛ bɔfohi tsuo maa le anɔkuale nɛ ngɛ munyu nɛ ɔ mi ɔ, tue mi jɔmi kɛ kake peemi be mahi, wɛtsohi, wekuhi, kɛ ni kakaakahi a kpɛti hie. Se ke a ná wo Yehowa nguɔ kaa Nɔ Yelɔ ɔ, nɔ tsuaa nɔ maa ba e he si kɛ ha e nɔ yemi nɛ da a kɛ ya neneene. Je mluku ɔ tsuo ma hyi kɛ tue mi jɔmi.​—Efe. 1:9, 10.

5. Mɛni wa ma nyɛ maa pee kɛ tsɔɔ kaa wa fĩ Yehowa nɔ yemi ɔ se?

5 A maa wo Mawu nguɔ kaa lɛ nɛ e ngɛ he blɔ kaa e yeɔ Matsɛ, nɛ Satan kɛ adesahi a nɔ yemi ɔmɛ a nine maa nyɛ si, nɛ a ma kpata a hɛ mi. Mawu maa gu Mesia Matsɛ Yemi ɔ nɔ kɛ ye wa nɔ, nɛ e maa ye kunimi. Nihi nɛ a maa ya nɔ maa ye anɔkuale ɔ maa tsɔɔ kaa adesahi ma nyɛ maa ye Mawu anɔkuale, nɛ a ma nyɛ ma fĩ e nɔ yemi ɔ se. (Yes. 45:23, 24) Anɛ o suɔ kaa o maa piɛɛ nihi nɛ a maa bu mɛ kaa a ye Yehowa anɔkuale, nɛ a fĩ e nɔ yemi ɔ se ɔ he lo? Atsinyɛ jemi ko be he kaa o maa suɔ. Ke wa ma nyɛ maa ye anɔkuale kɛ ya si nyagbe ɔ, lɛɛ e sa nɛ waa ngɔ wa juɛmi kɛ ma sane nɛ he hia pe kulaa a nɔ, nɛ waa le nɔ́ he je nɛ e he hia a.

YEHOWA NƐ A MAA WO LƐ NGUƆ KAA NƆ YELƆ Ɔ HE HIA PE WA YI WAMI HEMI

6. Kɛ Yehowa nɛ a maa wo lɛ nguɔ kaa Nɔ Yelɔ ɔ he hia kɛɛ?

6 Kaa bɔ nɛ wa de kɛ sɛ hlami ɔ, Yehowa nɛ a maa wo lɛ nguɔ kaa Nɔ Yelɔ ɔ ji sane nɛ he hia nɛ kɔɔ adesahi tsuo a he. Sane nɛ ɔ he hia pe bua jɔmi nɛ adesa fɛɛ adesa ma ná. Anɛ enɛ ɔ tsɔɔ kaa wa yi wami hemi ɔ he hia we Yehowa lo, aloo e susuu we wa he tsɔ? Pi jã kulaa ji sane ɔ. Mɛni he je?

7, 8. Mɛni he je nɛ Mawu si womi ɔmɛ nɛ e maa ye nɔ ɔ piɛɛ e nɔ yemi ɔ nɛ a maa wo lɛ ngu ɔ he?

7 Yehowa suɔ adesahi wawɛɛ, nɛ wa he jua wa ha lɛ. E ngɔ e Bi ɔ muɔ kɛ ha konɛ e kɛ he wa yi wami kɛ ya neneene. (Yoh. 3:16; 1 Yoh. 4:9) Ke Yehowa nyɛ we nɛ e ye e si womi ɔmɛ a nɔ ɔ, Abosiami maa na nɔ́ ko nɛ e maa da nɔ kɛ tsɔɔ kaa Mawu yeɔ lakpa, nɛ e ngɔɔ ní kpakpahi kɛ laa e bɔ níhi, nɛ lɔ ɔ he ɔ Mawu nɔ yemi ɔ dɛ. Nɔ he fɛu yeli ma de ke: “E wo si kaa e maa kpale kɛ ba ekohu, pi jã lo? Jije e ngɛ? Ejakaa kɛ je benɛ wa nɛmɛ ɔmɛ gbo nɛ ɔ, bɔ nɛ níhi ngɛ kɛ je benɛ a bɔ je ɔ, jã nɔuu nɛ a ngɛ nɛ ɔ nɛ.” (2 Pet. 3:3, 4) Enɛ ɔ he ɔ, Yehowa be hae nɛ a wo e nɔ yemi ɔ nguɔ nɛ a si adesahi nɛ a buɔ lɛ tue ɔ. E maa ye e si womi ɔ nɔ, nɛ e ma he a yi wami! (Kane Yesaya 55:10, 11.) Jehanɛ hu ɔ, Yehowa nɔ yemi ɔ daa si ngɛ suɔmi nɔ. Enɛ ɔ he ɔ, wa  ma nyɛ ma ná nɔ mi mami kaa e maa ya nɔ maa suɔ e sɔmɔli anɔkualetsɛmɛ, e maa bu mɛ kaa a he jua wa, nɛ e bua maa jɔ a he daa.​—2 Mose 34:6.

8 Ke wa buɔ Yehowa nɔ yemi ɔ kaa lɔ ɔ ji nɔ́ nɛ he hia pe kulaa a, lɔ ɔ tsɔɔ we kaa wa yi wami hemi ɔ he hia we tsɔ, aloo wa he jua wɛ ha Yehowa. Nɔ́ nɛ lɔ ɔ tsɔɔ kɛkɛ ji kaa wa hɛɛ juɛmi nɛ da ngɛ Yehowa nɔ yemi ɔ kɛ wa yi wami hemi ɔ he. Ja wa ná juɛmi nɛ da nɛ ɔ loko wa ma nyɛ maa ngɔ wa juɛmi kɛ ma sane nɛ he hia wawɛɛ nɛ ɔ nɔ, nɛ wa fĩ Yehowa nɔ yemi nɛ da a se.

NƆ́ NƐ WA KASEƆ NGƐ JUƐMI NƐ DA NƐ WA MAA HƐƐ Ɔ HE

9. Mɛni Satan de kɛ kɔ Hiob he? (Moo hyɛ foni nɛ ngɛ ní kasemi ɔ sisije ɔ.)

9 Hiob womi ɔ piɛɛ kekleekle Baiblo mi womihi nɛ a ngma a he. E haa nɛ wa naa nɔ́ he je nɛ e sa nɛ waa hɛɛ juɛmi nɛ da a. Hiob womi ɔ ha nɛ wa na kaa Satan tsɔɔ kaa ke Hiob na nɔ́ wawɛɛ ɔ, e ma kua Mawu. Satan ngɛ hlae nɛ Mawu nitsɛ nɛ ha nɛ Hiob nɛ na nɔ́. Se Yehowa pee we jã, mohu ɔ, e ngmɛ Satan blɔ kaa lɛ nitsɛ e ka Hiob. Yehowa de ke: ‘Nɔ́ tsuaa nɔ́ nɛ ngɛ Hiob dɛ ɔ, i ngɔ kɛ wo o dɛ.’ (Kane Hiob 1:7-12.) Ngɛ be kpiti ko mi ɔ, Hiob sɔmɔli ɔmɛ tsuo gbo, e weto ní tsuo hɛ mi kpata, nɛ e bimɛ nyɔngma nɛ e suɔ mɛ ɔ hu gbo. Satan ha nɛ e pee kaa nɔ́ nɛ Mawu nitsɛ lɛ ngɔ haomi ɔmɛ kɛ ba Hiob nɔ. (Hiob 1:13-19) Lɔ ɔ se ɔ, Satan ha nɛ hiɔ ko nɛ nya wa fia Hiob. (Hiob 2:7) Munyuhi nɛ woɔ nɔ kɔni mi nyu nɛ Hiob yo ɔ kɛ e huɛmɛ etɛ ɔmɛ tu ɔ hu ha nɛ Hiob ye aywilɛho wawɛɛ.​—Hiob 2:9; 3:11; 16:2.

10. (a) Mɛni Hiob pee nɛ tsɔɔ kaa e ye Mawu anɔkuale? (b) Mɛni tɔmi lɛ Hiob tɔ̃?

10 Mɛni je mi kɛ ba? Hiob kua we Mawu, nɛ enɛ ɔ ha nɛ wa na kaa nɔ́ nɛ Satan de ɔ ji lakpa. (Hiob 27:5) Se kɛ̃ ɔ, ngɛ be bɔɔ ko mi ɔ, Hiob hɛ je sane nɛ he hia pe kulaa a nɔ, nɛ e fo lɛ pɛ e nɔ́ mi. E bu e he dalɔ hluu kaa e bi nɛ a tsɔɔ lɛ nɔ́ he je nɛ e ngɛ nɔ́ nae ɔ po. (Hiob 7:20; 13:24) Eko ɔ, ke wa susu nɔ́ nɛ Hiob gblee mi ɔ he ɔ, wa ma susu kaa e da blɔ kaa e biɔ jã. Se Mawu na kaa e he hia nɛ e dla Hiob juɛmi ngɛ sane ɔ he. Mɛni Yehowa de lɛ?

11, 12. Mɛni Yehowa ye bua Hiob nɛ e nu sisi, nɛ kɛ Hiob pee e ní ngɛ he ha kɛɛ?

11 A ngma nɔ́ nɛ Mawu de Hiob ɔ ngɛ Hiob womi ɔ yi 38 kɛ ya si 41 ɔ. Wa nɛ ngɛ he ko kaa Mawu tsɔɔ Hiob nɔ́ pɔtɛɛ nɛ ha nɛ e ngɛ nɔ́ nae ɔ. Tsa pi nɛ Yehowa ngɛ hlae nɛ e tsɔɔ Hiob nɔ́ he je nɛ e ngɛ nɔ́ nae ɔ konɛ e kɛ tsɔɔ kaa lɛ Mawu ɔ e he be sane ɔ mi. Mohu ɔ, Yehowa ngɛ hlae nɛ Hiob nɛ le kaa ke a ngɔ lɛ Hiob ɔ kɛ to lɛ Yehowa a e he ɔ, lɛ Hiob ɔ, e ba si kulaa. Nɛ e ha nɛ Hiob na  kaa sanehi ngɛ nɛ a he hia pe e nɔ́ nami ɔ, nɛ e sa kaa e susu lɔ ɔmɛ mohu a he. (Kane Hiob 38:18-21.) Enɛ ɔ ye bua Hiob nɛ e ná juɛmi nɛ da.

12 Anɛ blɔ nɔ nɛ Yehowa gu kɛ dla Hiob juɛmi ngɛ e nɔ́ nami be ɔ mi ɔ tsɔɔ kaa Yehowa susuu we e he lo? Dɛbi, Hiob nitsɛ po susuu we jã. E ngɛ mi kaa Hiob ngɛ nɔ́ nae mohu lɛɛ, se nyagbenyagbe ɔ, e ba nu níhi a sisi. E de po ke: “Nɔ́ nɛ i pee ɔ dɔ mi. Lɔ ɔ he ɔ, i kɛ tabo zu kɛ la zu to okadi kaa i pia ye he niinɛ.” (Hiob 42:1-6) Loko Yehowa ma dla Hiob juɛmi po ɔ, niheyo ko nɛ a tsɛɛ lɛ ke Elihu ɔ sɛ hlami nɛ e ye bua Hiob konɛ e dla e juɛmi. (Hiob 32:5-10) Benɛ Hiob kplɛɛ tsɔsemi nɛ Mawu kɛ ha lɛ ɔ nɔ nɛ e tsake e juɛmi ɔ, Yehowa ha nɛ nihi na kaa e bua jɔ anɔkuale nɛ Hiob ye ɔ he.​—Hiob 42:7, 8.

13. Ngɛ mɛni blɔ nɔ nɛ Hiob ná ga womi nɛ Yehowa kɛ ha lɛ ɔ he se ngɛ e ka amɛ a se po?

13 Ngɛ Hiob ka amɛ a se po ɔ, e ya nɔ nɛ e ná Yehowa ga womi ɔ he se. Ngɛ mɛni blɔ nɔ? E ngɛ mi kaa ‘Yehowa gbaa Hiob ngɛ nyagbe be ɔ mi kulaa pe bɔ nɛ e gbaa lɛ kekle ɔ’ mohu lɛɛ, se eko ɔ, e he be loko e kpale ba da e nane nɔ ekohu. Pee se ɔ, “e kpale fɔ binyumuhi kpaago kɛ biyihi etɛ.” (Hiob 42:12-14) Ngɛ anɔkuale mi ɔ, Hiob hɛ ma ja ngɛ e bimɛ nɛ Satan kpata a hɛ mi ɔ a he. Eko ɔ, be komɛ ɔ, e kaiɔ nyagbahi nɛ e kɛ kpe ɔ. Nyagbenyagbe ɔ, ke Hiob ba le nɔ́ he je nɛ e kɛ ka a kpe po ɔ, eko ɔ, e ma bi e he ke, ‘mɛni he je nɛ e sa kaa ma na nɔ́ wawɛɛ jã a?’ Ke Hiob susu jã po ɔ, e ma nyɛ ma kai ga womi nɛ Mawu kɛ ha lɛ ɔ. Jã nɛ e maa pee ɔ maa ye bua lɛ konɛ e dla e juɛmi, nɛ lɔ ɔ maa wo e bua.​—La 94:19.

Anɛ wa ma nyɛ ma je wa juɛmi ngɛ haomi nɛ waa kɛ ngɛ kpee ɔ a nɔ nɛ waa kɛ wa juɛmi nɛ ma sane nɛ he hia pe kulaa a nɔ lo? (Hyɛ kuku 14)

14. Mɛni wa ma nyɛ maa kase ngɛ Hiob sane ɔ mi?

14 Hiob sane ɔ ma nyɛ maa wo wa bua, nɛ e ma nyɛ maa ye bua wɔ konɛ wa ná juɛmi nɛ da ngɛ níhi a he. Yehowa ha nɛ a baa Hiob womi ɔ yi ‘konɛ a kɛ tsɔɔ ní. Kɛkɛ ɔ, ngmami ɔmɛ ma ha wa maa to wa tsui si; nɛ a maa wo wɔ he wami nɛ wa ná hɛ kɛ nɔ fɔmi.’ (Rom. 15:4) Mɛni wa kaseɔ ngɛ mi? Nɔ́ titli nɛ wa kaseɔ ngɛ mi ji: E sɛ nɛ wa susu wɔ nitsɛmɛ wa he tsɔ konɛ wa hɛ ko je sane nɛ he hia pe kulaa nɛ ji Yehowa nɛ a maa wo lɛ nguɔ kaa Nɔ Yelɔ ɔ nɔ. Nyɛ ha nɛ wa kai kaa ke wa ma nyɛ ma fĩ Yehowa nɔ yemi ɔ se ɔ, ja wa ya nɔ nɛ wa ye lɛ anɔkuale ngɛ kahi a mi kaa bɔ nɛ Hiob pee ɔ.

15. Ke waa kɛ anɔkuale yemi da kahi a nya a, mɛni he ní e tsu ɔ?

15 Mɛni he je nɛ ke wa susu se nami nɛ ngɛ wa we anɔkuale yemi ɔ he ɔ, lɔ ɔ woɔ wa bua a? Ejakaa kahi nɛ waa kɛ kpeɔ ɔ tsuɔ yi mi tomi ko he ní. Kahi nɛ waa kɛ kpeɔ ɔ tsɔɔ we kaa Yehowa sume wa sane, mohu ɔ, a  haa nɛ wa náa he blɔ kɛ tsɔɔ kaa wa fĩɔ Mawu nɔ yemi ɔ se. (Abɛ 27:11) Ke wa to wa tsui si kɛ da kahi a nya a, lɔ ɔ haa nɛ wa “peeɔ Mawu suɔmi nya ní,” nɛ e woɔ hɛ kɛ nɔ fɔmi nɛ wa ngɛ ɔ mi he wami. (Kane Roma Bi 5:3-5.) Hiob sane ɔ ha nɛ wa na kaa ‘Yehowa mi mi jɔ, nɛ e naa mɔbɔ.’ (Yak. 5:11) Enɛ ɔ he ɔ, wa ngɛ nɔ mi mami kaa e maa jɔɔ waa kɛ nihi tsuo nɛ wa fĩɔ e nɔ yemi ɔ se ɔ. Enɛ ɔ nɛ wa le ɔ yeɔ bua wɔ konɛ waa ‘to wa tsui si kɛ na nɔ́, nɛ waa kɛ bua jɔmi nɛ na Tsɛ ɔ si.’​—Kol. 1:11.

YAA NƆ NƐ O NGƆ O JUƐMI KƐ MA SANE NƐ HE HIA A NƆ

16. Mɛni he je nɛ e sa nɛ wa kai wa he nɔ́ he je nɛ Yehowa nɛ a maa wo lɛ nguɔ kaa Nɔ Yelɔ ɔ he hia a?

16 Ngɛ anɔkuale mi ɔ, e be gbɔjɔɔ kaa wa ma fĩ Yehowa nɔ yemi ɔ se. Be komɛ ɔ, e ma nyɛ maa pee kaa nɔ́ nɛ wa nyagba amɛ a he wa tsɔ. Ke wa ngɔ wa juɛmi kɛ ma haomi tsɔwitsɔwihi po a nɔ ɔ, wa maa na mɛ kaa a kle tsɔ. Enɛ ɔ he ɔ, be fɛɛ be nɛ waa kɛ kahi nɛ a nya wa maa kpe ɔ, e sa nɛ wa kai wa he nɔ́ he je nɛ e sa nɛ wa fĩ Mawu nɔ yemi ɔ se ɔ.

17. Mɛni blɔ nɔ nɛ ke waa kɛ wa he wo fiɛɛmi ní tsumi ɔ mi vii ɔ, e yeɔ bua wɔ nɛ waa kɛ wa juɛmi maa sane nɛ he hia pe kulaa nɔ ngɛ?

17 Ke waa kɛ wa he wo fiɛɛmi ní tsumi ɔ mi be fɛɛ be ɔ, lɔ ɔ maa ye bua wɔ konɛ waa kɛ wa juɛmi nɛ ma sane nɛ he hia pe kulaa a nɔ. Kaa nɔ hyɛmi nɔ́ ɔ, nyɛmiyo ko nɛ a tsɛɛ lɛ Renee ɔ ná stroke kɛ kansa, nɛ be fɛɛ be ɔ, e hemi yeɔ lɛ wawɛɛ. Benɛ e ngɛ hiɔ tsami he ɔ, e yeɔ nihi nɛ a tsuɔ ni ngɛ lejɛ ɔ, hiɔtsɛmɛ ɔmɛ, kɛ nihi nɛ ba slaa lɛ ɔ odase. Be ko ɔ, e ngɔ ngmlɛfia 80 kɛ ye nihi odase ngɛ otsi enyɔ kɛ fã pɛ mi. Benɛ e piɛ bɔɔ nɛ Renee ma gbo po ɔ, e ya nɔ nɛ e kɛ e juɛmi ma Yehowa nɔ yemi ɔ nɔ. Lɔ ɔ ha nɛ e tsui yemi ɔ ba si.

18. Ngɛ mɛni blɔ nɔ nɛ nyɛmiyo ko níhi a si kpami ha nɛ wa na se nami nɛ ngɛ he kaa wa maa ngɔ wa juɛmi kɛ ma Yehowa nɔ yemi ɔ nɔ ɔ?

18 Ngɛ anɔkuale mi ɔ, ke waa kɛ nyagba tsɔwitsɔwihi nɛ waa kɛ kpeeɔ ngɛ si himi mi daa ligbi ɔ ngɛ kpee po ɔ, wa suɔ kaa waa kɛ wa juɛmi maa ma Yehowa nɔ yemi ɔ nɔ mohu. Nyɛmiyo ko nɛ a tsɛɛ lɛ ke Jennifer a ye ligbi etɛ ngɛ kɔɔhiɔ mi lɛhi a si dami he ko konɛ e na eko kɛ ho we mi ya. Kɔɔhiɔ mi lɛ fɛɛ kɔɔhiɔ mi lɛ nɛ a maa tsɔɔ kaa e ma ba wo mɛ kɛ ho ɔ, pee se ɔ, kɛkɛ a po mi. Jinɛ si fɔfɔɛ nɛ ɔ ma nyɛ ma ha nɛ e hao. Se e sɔle nɛ e bi Yehowa konɛ e tsɔɔ lɛ blɔ nɛ e ma nyɛ maa gu nɔ kɛ ye bua nihi nɛ mɛ hu a ngɛ jamɛ a si fɔfɔɛ ɔ mi ɔ. Mɛni je mi kɛ ba? E ye nihi fuu odase, nɛ e gba asafo ɔ womihi fuu kɛ ha nihi. E de ke, “I na kaa Yehowa jɔɔ mi ngɛ haomi nɛ ɔ po mi, nɛ e ha mi he wami konɛ ma kɛ tsɔ e biɛ ɔ he.” Niinɛ, Jennifer kɛ e juɛmi ma Yehowa yi mi tomi ɔ nɔ.

19. Kɛ Yehowa we bi peeɔ a ní ha kɛɛ ngɛ e nɔ yemi ɔ he?

19 Lemi nɛ wa le kaa Yehowa nɔ yemi ɔ ji nɔ́ nɛ he hia pe kulaa a haa nɛ nihi naa mi gbami nɛ ngɛ anɔkuale jami, kɛ lakpa jami a kpɛti. Kɛ je blema a, Mawu we bi fĩɔ Mawu nɔ yemi ɔ se. Akɛnɛ wa fĩɔ anɔkuale jami se he je ɔ, e sa nɛ wa ti nɔ tsuaa nɔ nɛ e kai kaa Yehowa nɛ a maa wo lɛ nguɔ kaa Nɔ Yelɔ ɔ ji nɔ́ nɛ he hia pe kulaa.

20. Kɛ Yehowa naa mɔde nɛ o ngɛ bɔe kaa o ma fĩ e nɔ yemi ɔ se ɔ ha kɛɛ?

20 Mo ná nɔ mi mami kaa Yehowa bua jɔɔ mɔde nɛ o bɔɔ kaa o ma fĩ e nɔ yemi ɔ se kɛ gu sɔmɔmi nɛ o sɔmɔɔ lɛ ngɛ anɔkuale yemi mi, kɛ o tsui si nɛ o toɔ kɛ daa kahi a nya a nɔ ɔ. (La 18:25) Ngɛ munyu nɛ nyɛɛ se ɔ mi ɔ, wa ma susu nɔ́ he je nɛ e sa kaa waa ngɔ wa tsui tsuo kɛ fĩ Yehowa nɔ yemi ɔ se ɔ he, nɛ wa maa le blɔ nɛ wa maa gu nɔ kɛ pee jã hulɔ.